КИРАЧИ ОЛИМ
Бир воқеа эсимга тушиб кетди.
Йили, ойини унутдим. Мустақилликнинг олтинчими-еттинчими йили бўлиши мумкин. Баҳор бўлса керак, осмон қоп-қора булутга бурканган, шиддатли ёмғир ёғар эди.
Майда-майда тўрт боламиз билан Чорвоқдаги далаҳовлимиздан қайтаётган эдик. Учтаси юради, ўзини ўзи эплайди, тўртинчимиз ҳали чақалоқ, қўлда. Саларда электричкадан тушиб то Пушкин метро бекатига кириб олгунимизча уст-бошларимиз бўлари бўлди. Чилонзоргача тўғри кетавермай, нима хаёл биландир Пахтакорда тушиб, Алишер Навоий йўналишига ўтиб, Беруний бекатига бордик. У ерда таксига ўтирмоқчи бўлдик.
Эскироқ ГАЗ - 24 Волга шопири:
— Йўл бўлсин? — деб сўраб қолди.
Манзилни айтдим.
— Ўҳ-ҳў, узоқ экан! Тўрт юз сўм берсангиз, обориб қўяман, — деди.
Ўша пайтлар пул қадри шунақа эди. Менга қиммат туюлди.
— Қанча берасиз? — деб сўради.
— Икки юз, — дедим.
— Ҳеч бўлмаса уч юз беринг, — деди бирданига юз сўм тушиб.
Шопирнинг кўнгли бўшлигини сезиб, айтганимда туриб олдим.
— Бензин пулиниям оқламайди-ю... майли... ёш болалар билан экансиз... ўтиринглар, — деди кўниб.
Кўнганига ўзим ҳам ҳайрон қолдим.
Йўлакай танишдик. Қишлоқ хўжалиги бўйича фан доктори, профессор экан. Фанлар академиясининг пахтачилик институтида ишлар, пахтанинг вилт касаллигига чидамли ўн икки турини кашф қилган, ойлиги бола-чақасини боқишга етмай, мажбур, ишдан бўш пайтлари кирачилик қилар экан.
Ичимда уялдим, савдолашмай ўтираверсам бўларкан, ўзи уйгача ўша пайтлари тўрт юз сўм кўп эмасди.
Гапдан гап чиқиб, эгнидаги кастим-шимга ишора қилди:
— Мана шу кийимларимни Бирежнев даврида олганман, ўн тўрт йил бўпти. Ҳали ҳам янгидай турибди. Хотин битта янгисини олволинг деб ғишава қилгани қилган. Нимаси ёмон бунинг, десам, "Энди қуда-андалик бўлдингиз, олим деган номингиз бор, ҳалиям битта кастим-шимда юраверасизми, қудалар олдида уяламан мен", дейди. Бу ёғи чўнтакка қараб бўлади-да, тўғрими, ука? Хотинлар гапираверади. Кастим-шимга тугул, оддий рўзғорга етказиш қийин бўпкетти-ку! Бетни сидириб, кирачилик қилишга бошладим. Ким таниб ўтирибди, дейман. Ўрганиб ҳам кетдим...
Ачиндим. Ўзим ҳам маошга ишлайдиган, ойлигини учма-уч амаллаб етказадиган бир ёзувчиман, аммо кирачи олим акамизнинг ҳикояси суяк-суягимдан ўтди. Манзилга етганимда, биринчи сўрагани тўрт юз сўмни узатдим.
— Олмайман, — деб оёқ тираб туриб олди, — ахир икки юзга келишдик, мен ўшанга рози бўлдим.
— Мен ҳам мингдан-минг розиман! Ўзи йўлим тўрт юз сўмлик, — деб мажбурлаб қўлига тутқаздим.
Ана шунақа! Машшоқлар тўрида, олимлар пойгакда, машшоқлар эъзозда, олимлар хор бўлган даврларни ҳам бошдан кечирдик. Ҳозир аҳвол қандайлигини унча билмайман, лекин у пайтлар бир футболчи бир марта тўп тепиб олган пулини олим бир йил ишлаб ҳам тополмасди! Бошлар оёқдан, ақллар тўп тепишдан шу даражада қадрсиз, қийматсиз эди!
