https://telegra.ph/file/dd559cb4d4876dd5ff393.jpgҲАҚИҚАТГА СУЯНИШ БАХТИ
Чин шоирлар Ҳақпараст келади. Ҳақиқатпарастлик унинг фитратида бўлади. Бу туйғу ҳақиқий ижодкор учун шунчаки шиор ёки чақириқ эмас, ҳаётий аъмол, умр ва ижод концепциясининг асосидир. Ўзбекнинг атоқли ва ардоқли Халқ шоири Усмон Азим ижоди Ҳақпарастлик булоғидан сув ичган. Ҳақиқатпарстлик шоир шеъриятнинг яшаш шартига айланган. Унинг бутун ижоди ана шу кредога асосланади. Буни биз биргина “Иккинчи апрел” шеъри орқали таҳлил этишга ҳаракат қиламиз.
Мен чарчаб сенга суяндим, ҳақиқат.
Соат бонг урмоқда,
Гаплашайлик, кел.
Қўрқма,
Ўтиб кетди бир кунлик даҳшат.
Бугун, иккинчи апрель,
Ҳақиқат.
Иккинчи апрель..
Ижод тутумининг бутун моҳиятини саккиз мисра шеърга жойлаш шоирдан юксак маҳоратни талаб этади. Шеърдаги ҳар бир сўз маъно ҳалқасига шунчалик мустаҳкам боғланганки, улардан бирортасининг ўрнини бошқаси билан алмаштириб бўлмайди. Маъно занжирининг марказини “Ҳақиқат” сўзи эгаллаган. Барчага аён: 1 апрелни “ҳазил куни”, “алдов куни” деб аташади. Ҳозир бу жараён қандайдир сусайди. Лекин авваллари, бизнинг болалик, ўсмирлик давримизда шу куни одамлар нимадир қилиб бир-бирини алдашга ҳарақат қилишарди.
“Мен чарчаб сенга суяндим, ҳақиқат”. Шоир шеър ёзишдан, ижод меҳнатию заҳматидан ҳоримайди. Уни ҳолдан тойдирувчи, мувозанатдан чиқарувчи, юрагига изтироб солувчи биргина куч бор – ёлғон. Ижодкор ёлғонга дуч келганда сўнгсиз фожиага учрагандек сезади ўзини. Негаки, у фақат ва фақат фикридаги, кўнглидаги, фаҳмидаги мезон – ҳақиқатга таянади, унга суянади.
“Соат бонг урмоқда!. Бонг ураётган соат ёлғоннинг умри тугаганига ишора этмоқда. Бундан шоир қалбига қувонч тошқинлари кираётир. Бу унга гўёки нажот бонги каби таъсир этмоқда.
“Гаплашайлик, кел” – чинакам гаплашадиган фурсат келмоқда. Бундан бир неча сония аввал бунинг имкони йўқ эди. Бир неча сония муқаддам шоир гаплашишни мутлақо истамаган. Нега? Чунки ўша кезда унинг қалбига, руҳига ёт бўлган энг ёвуз ғаними – ёлғон ҳукм сурар эди.
“Қўрқма” – кимга айтилмоқда бу хитоб? Тафаккурга, кўнгилга, МИЛЛАТга айтилаётир бу ўтли даъват. Чунки кўнгилни қўрқув эгалласа, умидга, ишончга, умуман, эртанги кунга ишонч йўқолади.
“Ўтиб кетди бир кунлик даҳшат”. Бир кун... бир кун-а?! Аслида, шоир наинки бир кун, ҳатто бир сония ҳам ёлғон ҳукм суришини, ўтрик ҳоким бўлишини истамайди. Ўша бир кунга “даҳшат” сифатлаши берилаётгани сабаби шунда.
“Бугун, иккинчи апрель” – бу сўзлар бир кунлик даҳшатнинг ортда қолгани даракчиси. Бу хабар шоир қалбига севинч тошқинларини олиб киряпти. Сабаби, у шунчаки сана алмашинуви эмас. Ёлғоннинг умри тугаб, ҳақиқат қарор топган кун.
“Ҳақиқат” – шоирнинг ҳаёт ва ижод концепциясининг асоси. Усмон Азимнинг Элбек бахши тилидан ёзган:
Ҳақ гап учун ҳар бир ишга кўнади эл,
Тўғри сўздан кўпаяди, тўлади эл.
Дордан қўрқиб, ёлғон айтиб турганим йўқ,
Шоирлари ёлғон айтса, ўлади эл –
деган сатрлари ҳам буни тасдиқлайди. Шоир ҳақ сўзни, ҳақиқатпарварликни наинки бадиий ижоднинг, балки эл равнақининг ҳам муҳим омили деб билади.
Умуман, “Иккинчи апрел” шеъри Усмон Азим ижодий тутумининг асл моҳияти ифодалангани, саккиз сатрли, йигирма икки сўздан таркиб топган бу шеър катта ҳақиқатларни оз сўз воситасида ҳам мукаммал ифодалаш мумкинлигини кўрсатиши жиҳатидан ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Шоир бу орқали ёлғон ғоялар, таги пуч ўтриклар жамиятнинг заволига хизмат қилишини, фақат ва фақат ҳақиқатгина инсониятни саодатга олиб бориши мумкинлигини ўқувчининг қалби ва шуурига чақмоқдай таъсир қиладиган тарзда бетакрор талқин этган.
Нурбой Жабборов
![Uʟᴛʀᴀᴘʟɪx Bᴀᴄᴋᴜᴘ Cʜᴀɴɴᴇʟ [ TJ ] Profile](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.tgdio.com%2Fchannels%2F2026%2F04%2FItachi24x7.webp&w=256&q=75)
