Hayotimizda hech qursa bir marta "Hozirgi aqlim bo'lgandami" demish nuqtamiz bo'ladi.
"Hozirgi aqlim bo'lganda falon qilardim, fiston bo'lmasdi" kabi gaplarni aytamiz. Ammo hozirgi aql o'z-o'zidan, bekordan bekor paydo bo'lib qolmagan. Uni siz achchiq ko'zyoshlar, yutqaziqlar, siqilish-u xo'rlanishlar bilan bitta-bittalab yig'ib olgansiz. Har bir qatrasiga badal to'lagansiz.
Hech bir tajriba badalsiz, to'lovsiz shunchaki paydo bo'lib qolmaydi. U evazlarning o'zi ham bejizga talab qilinmaydi. Har bir badal sizning kuchlilashishingiz, o'sishingiz, aqlga to'lishingiz uchun shart qilib qo'yilgan.
Chaqaloq tug'iliboq yurib, yugurib ketmaganidek, katta odamlar ham birdaniga dono, zakiy, kuchli bo'lib qolmaydi.
Eshitgan haqoratlarim, ko'rgan adolatsizliklarim, qilgan g'o'rliklarimni eslab asabiylashib qolaman. Nega o'sha vaqtda bularga javob qaytarolmaganman, nega yoqasiga yopishtirolmaganman, yeb tashlasam, o'zimni xafa qildirmasam bo'lardi-ku degan o'ylar; nega shunaqa ish qilganman o'zi, aqlim qayerda edi, shunaqayam ahmoqlik bo'ladimi degan o'zimga nisbatan ayblovlar tez-tez bo'lib turadi.
Ammo aynan o'sha ahmoqliklarim, o'sha tortgan xo'rliklarim meni men qildi. Oyoqda turg'azdi. Endi men u xatolarga yo'l qo'ymasman, birovlarga o'zimni kamsittirmasman, ular ortda qolgan bosqichlar. Ammo buyog'iga hayot qanday xatoliklarni, qanday muammo-yu tepkilarni mo'ljallab turganiniyam bilolmayman.
Anglashimiz lozim bo'lgan vazifa shuki, nimaki bersa boricha qabul qilishimiz, xayrli bo'lishiga umid bog'lashimiz, kuchli og'riqdan so'ng keladigan rohatli yengillikni kutishimiz kerak. Hammasi o'tishiga, sinovlar o'zidan so'ng qimmatli saboqlarni qoldirishiga ishonchim komil.