Lakin eyni prinsip hər kəs üçün tətbiq edilməlidir. Əgər ömərə aid edilən “Ya Sariyə, dağa tərəf!”, Nilə məktub, zəlzələnin dayanması və odun sönməsi kimi xəbərlər kəramət ehtimalı ilə izah edilə bilirsə, Peyğəmbər (s) və Əhli-beyt imamları (ə) barədə Allahın izni ilə nəql edilən möcüzə və kəramətləri dərhal “şirk” və ya “qülüv” adlandırmaq ikili standartdır.
6. Şiə baxımından düzgün yanaşma necə olmalıdır?
Şiə alimlərinin elmi metodu aşağıdakı prinsiplərə dayanır:
1. Hər rəvayət ayrıca araşdırılmalıdır.
Bir xəbərin sünni və ya şiə kitabında olması onun qəti səhihliyinə kifayət etmir.
2. Sənəd və mətn birlikdə qiymətləndirilir.
Ravi zənciri, rəvayətin tarixi şəraiti, Quranla və qəti dini prinsiplərlə uyğunluğu araşdırılır.
3. Zəif rəvayət əsasında əqidə qurulmur.
Xüsusilə qeybi xəbərlər və fövqəladə hadisələr qəti dəlil olmadan dinin əsası kimi təqdim edilə bilməz.
4. Allahın izni ilə kəramət mümkündür.
Quran peyğəmbərlərin Allahın izni ilə qeyri-adi işlər görməsini açıq şəkildə bildirir. Məsələn, Həzrət İsa (ə) Allahın izni ilə xəstələri sağaldır və ölüləri dirildirdi:
“Allahın izni ilə anadangəlmə koru və alacalı xəstəliyə tutulanı sağaldıram, Allahın izni ilə ölüləri dirildirəm...” Ali-İmran, 3:49
5. Müstəqil qüdrət yalnız Allaha məxsusdur.
Peyğəmbər, imam, səhabə və ya hər hansı saleh bəndə Allahdan müstəqil təsir sahibi deyil.
🔰Yekun nəticə
- ömər ibn xəttab haqqında “Ya Sariyə, dağa tərəf!” çağırışı, Nil çayına yazı göndərilməsi, zəlzələnin dayandırılması və yanğının söndürülməsi barədə xəbərlər bəzi əhli-sünnə kitablarında nəql edilmişdir.
- Bu nəqllərin hamısını qəti tarixi fakt kimi qəbul etmək üçün ayrıca sənəd araşdırması lazımdır.
- Xüsusilə “Ya Sariyə, dağa tərəf!” hekayəsinin əsas nəql zəncirində Seyf ibn Ömərin olması onun sənəd baxımından ciddi araşdırılmasını zəruri edir.
- Qeyri-adi hadisə nəql etmək təkbaşına qülüv deyildir. Qülüv, məxluqa Allahdan müstəqil ilahi qüdrət və xüsusiyyətlər nisbət verməkdir.
- Allahın izni ilə kəramətin baş verməsini mümkün bilmək tövhidə zidd deyil.
- Elmi və ədalətli yanaşma tələb edir ki, bir meyar həm səhabələr, həm Peyğəmbər (s), həm də Əhli-beyt imamları (ə) barədə eyni cür tətbiq edilsin.
📚Mənbələr
1. İbn Kəsir, İsmail ibn Ömər, əl-Bidayə və ən-nihayə, c. 7, s. 94.
Qeyd: “Ya Sariyə, əl-cəbəl” hekayəsi ilə bağlı nəql Seyf ibn Ömərdən gəlir.
2. İbn Qudamə, Abdullah ibn Əhməd, əl-Muğni, c. 10, s. 552.
3. İbn Qudamə, Əbdürrəhman ibn Məhəmməd, əş-Şərhül-kəbir, c. 10, s. 387.
4. Münavi, Əbdürrəuf, Feyzül-qədir şərhül-Camiis-səğir, c. 4, s. 664.
5. Fəxrəddin Razi, Məfatihül-ğeyb (ət-Təfsirül-kəbir), c. 21, s. 87–88.
Nil, zəlzələ və yanğınla bağlı nəqllər bu mənbədə qeyd edilmişdir.
6. İbn Teymiyyə, Dəqaiqüt-təfsir, c. 2, s. 140.
7. İbn Əsir, Üsüdül-ğabə fi mərifətis-səhabə, c. 2, s. 244.
8. İbn Həcər Əsqəlani, əl-İsabə fi təmyizis-səhabə, c. 3, s. 5–6.
9. Yəqubi, Əhməd ibn Əbi Yəqub, Tarixül-Yəqubi, c. 2, s. 156.
10. İbn Əsir, əl-Kamil fit-tarix, c. 3, s. 42–43.
11. Zəhəbi, Məhəmməd ibn Əhməd, Tarixül-İslam, c. 1, s. 384.
12. İbn Xəldun, Əbdürrəhman, Tarixu İbn Xəldun, c. 1, s. 110.
13. Zəbidi, Mürtəza, Tacül-ərus min cəvahiril-qamus, c. 16, s. 327.
14. Qurani-Kərim, Ali-İmran, 3:49.
http://T.me/shubhelere_cavablar
