“Тўдаланиб кел” деган кибр сўз ҳақида
“Тўдаланиб кел” деган ибора оддий гап эмас — у қалбдаги кибрнинг, ўзини устун қўйишнинг, бошқаларни менсимасликнинг ифодасидир. Бу гап ортида шундай маъно ётади: “Мен шунчалик кучлиманки, сен якка ҳолда эмас, ҳатто тўда бўлиб келсанг ҳам барибир менга тенг эмассан”.
Бу эса инсонни ҳалокатга олиб борадиган энг хатарли иллатлардан бири — кибрдир.
Кибр нима?
Кибр — бу:
ўзини бошқалардан устун деб билиш
ҳақиқатни қабул қилмаслик
бошқаларни паст кўриш
Ислом уламолари таърифига кўра: кибр — ҳақни рад этиш ва одамларни менсимасликдир.
“Тўдаланиб кел” — кибрнинг амалий кўриниши
Бу гапни айтган инсон:
ўз кучига (ёки орқасидаги ментларга) ҳаддан зиёд ишонади
қарши тарафни камситади
можарони кучайтириб, фитнага сабаб бўлади
Бундай ҳолатда инсон нафақат ахлоқан пастлайди, балки жамиятда нафрат ва душманлик уруғини сочади.
Кибрнинг илдизи
Кибрнинг асосида:
нафс
жаҳолат
манманлик, ётади.
Иблис ҳам айнан кибр сабаб ҳалок бўлган — у Одам алайҳиссаломга сажда қилишдан бош тортиб, ўзини устун деб билган.
Кибрнинг оқибати
Кибрли инсон:
ҳақиқатни кўрмайди
дўстларини йўқотади
Аллоҳ наздида паст бўлади
Ҳадисларда кибр қаттиқ қораланган. Кибрли инсон охирида иззат топмайди, балки хорликка тушади.
Мусулмон қандай бўлиши керак?
Мусулмон инсон:
камтар бўлади
можарони эмас, сулҳни танлайди
“тўдаланиб кел” эмас, “кел, гаплашайлик” дейди
Ҳақиқий куч — бошқани енгишда эмас, ўз нафсини енгишдадир.
Хуллас, “тўдаланиб кел” деган гап — бу куч эмас, балки заифлик белгиси. Чунки кучли инсон кибр қилмайди. Камтарлик эса инсонни юксалтиради.
Кимки ўзини баланд тутса — пастлайди. Кимки ўзини паст тутса — юксалади.
Пайғамбаримиз ўргатган камтарлик ва кибрдан қайтиш
Муҳаммад (с.а.в.) инсонларга нафақат ибодатни, балки гўзал ахлоқни ҳам ўргатганлар. У зотнинг энг катта тарбияларидан бири — кибрдан қайтиш, камтар бўлишдир.
Пайғамбаримиз (с.а.в.) очиқ-ойдин айтганлар:
“Қалбида заррача кибр бўлган киши жаннатга кирмайди.”
Бу ҳадис кибрнинг қанчалик хавфли эканини кўрсатади. Демак, кибр — оддий иллат эмас, балки инсонни ҳалокатга етакловчи катта маънавий касалликдир.
Кибрга қарши суннат йўли
Пайғамбаримиз (с.а.в.) ҳаётлари билан шундай намуна бўлганларки:
- оддий одамлар билан бирга ўтирганлар
- камбағалларни менсимаганлар эмас, аксинча уларни ҳурмат қилганлар
- ўзларини ҳеч қачон устун қўймаганлар
Шунинг учун мусулмон учун ҳақиқий йўл — суннатга эргашиш, яъни камтарлик йўлидир.
Унинг акси — жоиз эмас
Кимки:
“мен кучлиман” (орқамда ҳукумат, ментлар бор) деб кибрланса
бошқаларни камситса
ўзини юқори қўйса
у Пайғамбаримиз ўргатган йўлга қарши чиққан бўлади.
Бу эса жоиз эмас. Чунки мусулмон:
ахлоқда ҳам
гап-сўзда ҳам
муносабатда ҳам
суннатга мос бўлиши керак.
---
Ҳақиқий куч нима?
Пайғамбаримиз (с.а.в.) айтганлар:
“Кучли киши бошқани енгувчи эмас, балки ғазаб пайтида ўзини тийувчидир.”
Демак:
“тўдаланиб кел” дейиш куч эмас
камтарлик ва сабр — ҳақиқий кучдир
Пайғамбаримиз (с.а.в.) бизга кибрни эмас, камтарликни ўргатганлар. Шунинг учун у зотнинг йўлига қарши равишда кибрланиш, ўзини устун қўйиш — жоиз эмас.
Камтарлик — иймон белгиси, кибр эса ҳалокат сабабидир.
Абу Муслим (профессор)
