*Уйгулаана Чиряева: «Үҥкүү - математика биир көрүҥэ»*
Үҥкүү — киһи санаатын, иэйиитин тылтан ордук чуолкайдык тиэрдэр ускуустуба.
Бүгүн биһиэхэ ыалдьыттыыр бу ускуустубаны кыра эрдэҕиттэн таптаабыт, элбэх ситиһиилэрдээх, талааннаах хореограф, эдэр ыал ийэтэ, Үөһээ Бүлүүтээҕи Н.И. Бойлохов аатынан оҕо искусствотын оскуолатын хореография кылааһын преподавателэ Уйгулаана Чиряева.
- Уйгулаана, арай, талааннаах эрээри, сүрэҕэ суох оҕону үҥкүүлүүргэ үөрэтэҕин. Уонна олус кыһамньылаах, ол гынан баран эт-хаан өттүнэн дааннайдара мөлтөх оҕо кыһаллан-мүһэллэн эйиэхэ дьарыктанар. Иккиэннэриттэн кимиэхэ учуутал быһыытынан ордук болҕомтоҕун ууруоҥ этэй? Тоҕо?
- Мин санаабар, талаан диэн хас биирдии оҕо, улахан киһи аайы баар. Ол эрэн талаанын сөпкө таайан, тайанан сайыннарбыт буоллаҕына бу олус үчүгэй. Хореографтар эйгэлэрин (специальноспытын) ылан көрдөххө, аҥаардас талаанынан эрэ киһи сатаан улааппат, тахсыбат, биһиги, (хореографтар), үлэбит элбэх хамсаныыттан тахсар. Өйдүүн-санаалыын уонна эт-сиин өттүнэн барытын холбоон, түмэн үлэлиибит. Өһөс майгы, үлэһит буолуу уонна иэйии сүрүн оруолу оонньууллар.
Холобура, мин үөрэтэр оҕолорум истэригэр маннык түгэн баар буолааччы. Мин санаабар, физическэй дааннайа оннук уһулуччу үчүгэй көрдөрүүлээх буолбатах уонна үлэһит оҕону үөрэтэр быдан ордук. Оҕо бэйэтэ үҥкүүлүүр баҕалаах буоллаҕына, өсөһөн даҕаны, мин маны сатыахтаахпын, билиэхтээхпин, манна кыттыахтаахпын диэн сыаллаах буоллаҕына – барытын ситиһэр. Уруоктар быыстарыгар сынньалаҥ кэмигэр бэйэлэрэ анаан-минээн дьарыктанар оҕолордоохпун, эбэтэр миэхэ үөрэт, көрдөр диэн бэйэ-бэйэлэриттэн көрдөһөннөр көмөлөсүһэллэр.
Онтон талааннаах эрээри, сүрэҕэ суох оҕону үөрэтэргэ уустук, төһө кыалларынан, сатанарынан онтун суох гына сатыыбын. Оҕону өрүү көҕүлүөххэ, хайгыахха наада, оччоҕо кини тардынар, ол талааннааҕыттан, талаана суоҕуттан уратыта суох. Ханнык баҕар оҕоҕо үчүгэй тылы эттэххинэ, хайҕаатаххына, кытаат, тупсан иһэҕин диэтэххэ, аныгыскы дьарыкка кэлэригэр сирэйдиин сырдыыр.
Уопсайынан, үҥкүү диэн аат үлэтэ (адский труд) буоллаҕа. Киһи манна эттиин-сиинниин эрэ хамсанар буолбатах, манна элбэҕи толкуйдуурга үөрэнэҕин, бу искусство - математика биир көрүҥэ буолар.
- 2027 сыл. Эн биир кылааскын выпусктаатыҥ. 2027 сыл балаҕан ыйын бастакы үлэ күнүгэр саҥа бастакы кылаастарга, кураанах кылааска киирдэххинэ тугу гыныаҥ этэй? Хайдах мичээрдээх буолуоххунуй - курус дуу, азартаах дуу?
- Саҥа оҕолор кэлэллэриттэн долгуйан үөрэн кэлэбин. Оҕолорбун көрөн инники үлэбэр элбэх сыалы-соругу туруорунабын. Уолаттары ылбыт киһи диэн толкуйга сылдьабын.
- Уйгулаана, арай эн үөрэтэр оҕолоргор "эмоциональнай умайыы" буолбут, маннык түгэҥҥэ тугу гынаҕын: гаһы эбии баттыыгын дуу, тыын ыларга бириэмэ биэрэҕин дуу?
- Бу оҕо дьонун кытта кэпсэтэн баран, түгэниттэн көрөн, баҕар, өйүн-санаатын сааһыланарын курдук тыын ыларга бириэмэ аныам этэ. Баҕар, туох эмит ыарахаттары көрсө сылдьар буолуон сөп. Эбэтэр дьарыгы көтүппэтин курдук эбии ноҕуруускалыам этэ. Билигин үөрэнээччилэрим бары эрдэҕэс оҕолор (подростоктар), онон санаа үллэстиитэ син-биир баар. Онон наһаа итинник умайыыга диэри тиийбэттэр. Ким эрэ бэйэтэ арыллан кэпсиир. Төһө да оҕолор буолбуттарын иһин, кинилэр бэйэлэрэ эмиэ туспа өйдөөх-санаалаах кыра дьон буоллахтара. Барытын кэпсэтии нөҥүө быьаара сатыыбыт. Оскуолаларыгар 6-7-8 кылаас буоланнар, санааларын үчүгэйдик этинэллэр.
- Кэргэниҥ - улуус гимназиятыгар математика учуутала, онтон эн үҥкүү учуутала буолаҕыт. Оҕону иитии туһунан төһө элбэхтик мөккүһэҕит, дьиэ кэргэҥҥитигэр сүрүн "дипломат"кимий?
- Дьиэбит иьигэр «дипломатынан» кэргэним буолар. Оҕолору иитиигэ улаханнык мөккүспэппит. Кыыспыт Ньургуһун математиканы ордук сөбүлүүр, оскуола иһигэр кыра ситиһиилэрдээх, оҕо искусствотын оскуолатыгар художественнай кылааска үөрэнэр. Уолбут Эркин аҕатын батыһа сылдьар, дьиэ тас үлэтигэр буоллун, гаражка үлэҕэ даҕаны сылдьыһар. Уол буоларын быһыытынан техниканы интэриэһиргиир, массыына арааһын барытын билэр быһыылаах
- Уйгулаана Анатольевна, бүгүн олус истиҥник уонна кэрэхсэбиллээхтик кэпсэттибит.
