O‘qituvchilarni solishtirish ko‘p joyda uchraydi. Kimdir “falon ustoz yaxshiroq tushuntiradi” deydi, kimdir “boshqasi qattiqroq, lekin natija qiladi” deydi. Tashqaridan qaraganda bu oddiy fikr almashishdek ko‘rinadi. Lekin chuqurroq qaralsa, bu masala ancha nozik.
Har bir o‘qituvchi boshqa-boshqa. Uning tajribasi boshqa, xarakteri boshqa, uslubi boshqa. Kimdir sokinlik bilan o‘rgatadi, kimdir talabchanlik bilan. Kimdir ilhom beradi, kimdir tartib o‘rgatadi. Bu farqlar kamchilik emas, xilma-xillikdir. Chunki bitta uslub hamma o‘quvchiga bir xil ishlamaydi.
Muammo solishtirishning maqsadida paydo bo‘ladi. Agar solishtirish o‘rganish uchun bo‘lsa, masalan, “undan nimani o‘rganish mumkin”, “qaysi usul foydaliroq” degan niyatda bo‘lsa, bu sog‘lom jarayon. Lekin agar solishtirish kamsitish, pastga tushirish yoki birini ikkinchisiga qarshi qo‘yish uchun bo‘lsa, bu na o‘qituvchiga, na ta’limga foyda beradi.
O‘qituvchini natija bilan solishtirish ham har doim adolatli bo‘lavermaydi. Chunki natija faqat ustozga bog‘liq emas. Guruh, muhit, o‘quvchining holati, motivatsiyasi ham katta rol o‘ynaydi. Bir joyda ishlagan uslub, boshqa joyda umuman ishlamasligi mumkin.
Yana bir muhim jihat bor. O‘qituvchilarni doim solishtirish ularning ichki ishonchini yemiradi. O‘z uslubiga shubha paydo bo‘ladi. Aslida esa yaxshi o‘qituvchi boshqaga o‘xshashga emas, o‘zini rivojlantirishga harakat qiladi. Ta’lim oldinga solishtirish bilan emas, tajriba almashish bilan yuradi.
O‘quvchilar uchun ham solishtirish har doim foydali emas. Ular ustozni baholash o‘rniga, o‘rganishga e’tibor qaratishi kerak. “Qaysi ustoz menga mos” degan savol “qaysi ustoz yaxshiroq” degan savoldan ko‘ra sog‘lomroq.
Shuning uchun savol shunday bo‘lishi kerak. O‘qituvchilarni solishtirish mumkinmi emas. Qanday va nima uchun solishtiryapmiz. Agar maqsad rivoj bo‘lsa, hurmat saqlansa, bu foydali bo‘lishi mumkin. Agar maqsad kamsitish bo‘lsa, eng kuchli solishtirish ham noto‘g‘ri bo‘lib qoladi.
Ta’limda eng muhim narsa ustozlarni bir-biriga qarshi qo‘yish emas, har birining kuchli tomonini ko‘ra bilishdir.
