Очерк о языке Малалы. Всё, я пить кофе по-гречески на открытой терасе, «какие погоды стоят!»
Διὰ τὴν γλωσσικὴν ἀξίαν τοῦ ἔργου, ὁ Karl Krumbacher παρετήρησεν ὅτι «ἔχομεν τὸ πρῶτον μέγα μνημεῖον τῆς δημώδους ἑλληνικῆς γλώσσης· ἡ γλῶσσα αὐτοῦ εἶνε κάτοπτρον τῆς κοινῆς, ἥτις ἐχρῆτο καθ’ ὅλην τὴν Ἀνατολήν». Καὶ πράγματι ἡ Chronographia τοῦ John Malalas, μολονότι ἐνίοτε παραδίδει σπανίους τύπους λέξεων, γενικῶς ἀντανακλᾷ τὴν καθομιλουμένην τῆς ἐποχῆς του.
Ὁ Μαλάλας πολλάκις μνημονεύει συγγραφεῖς τῆς ἀρχαιότητος, ἀλλ’ οὐ φαίνεται νὰ ἐπηρεάσθη βαθύτατα ἀπὸ αὐτούς. Μέγα μέρος τοῦ λεξιλογίου του εἶνε οὐδέτερον καὶ ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ εἰς τὴν καθημερινὴν καὶ εἰς τὴν φιλολογικὴν γλῶσσαν. Ἰδίως εἰς τὰς περιγραφὰς προσώπων μεταχειρίζεται σπανίας λέξεις, πιθανῶς διατηρῶν τὴν φράσιν τῶν πηγῶν του· παραδείγματος χάριν: στρογγύλοψις, μελάγκορος ἀντὶ μελανόφθαλμος, λεπτακινός ἀντὶ λεπτός, καὶ ἄλλας τοιαύτας.
Πολλοὶ ἐπιθετικοὶ τύποι εἶνε σπάνιοι καὶ πιθανῶς ἐμφανίζονται πρῶτον εἰς τὸν Μαλάλαν, ὡς γενηίτης, λεπτοχαράκτηρος, πλάτοψις, καμπυλόρινος, μικρόσιμος, μικρόπους, μικρόμασθος καὶ ἄλλα.
Γενικῶς ὅμως γράφει μᾶλλον εἰς τὴν δημώδη. Τοῦτο φαίνεται ἀπὸ τὴν χρήσιν τῶν ἀορίστων εἰς -α ἀντὶ τῶν παλαιοτέρων εἰς -ον, οἷον: εἶπα, ἔβαλα, ἦλθα, ηὗρα, ἔπεσα, ἔφυγα. Συγχέει δὲ καὶ τὸν ἀόριστον μὲ τὸν παρακείμενον, ὅπερ ἦτο σύνηθες εἰς τὴν καθομιλουμένην.
Χρησιμοποιεῖ νεωτέρους τύπους τοῦ ῥήματος εἰμί, ὡς ἤμεθα καὶ ἔσο ἀντὶ ἴσθι, καθὼς καὶ νεωτέρους τύπους τῶν ῥημάτων εἰς -μι, ὡς δόσας ἀντὶ δούς, θήσας ἀντὶ θείς, στήσας ἀντὶ στάς.
Ἐπίσης μεταχειρίζεται τὸ ἔχει μὲ σημασίαν «ὑπάρχει», καὶ ἀντὶ ἀναφορικῶν ἀντωνυμιῶν ἐπιλέγει πολλάκις τοὺς τύπους ὅπου καὶ ἔνθα. Τὰ παλαιὰ δεικτικὰ ἀντικαθίστανται ἀπὸ τὸ οὗτος, καὶ παρατηρεῖται σύγχυσις εἰς τὴν χρήσιν τῶν προθέσεων.
Οἱ παθητικοὶ ἀόριστοι προτιμῶνται, ὁ μέλλων πολλάκις ἀντικαθίσταται ἀπὸ ὑποτακτικὴν ἀορίστου, καὶ ὁ δεύτερος ἀόριστος σχεδὸν ἐγκαταλείπεται. Ὁμοίως περιορίζεται ἡ χρήσις τοῦ ἀπαρεμφάτου, τῆς μετοχῆς καὶ τῆς εὐκτικῆς, πρὸς χάριν δευτερευουσῶν προτάσεων καὶ παρατακτικῆς συντάξεως.
Εἰς τὸ λεξιλόγιόν του ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ λατινικαὶ λέξεις, μολονότι ὁ αὐτὸς πιθανῶς δὲν ἐγίνωσκε λατινικά. Αἱ λέξεις αὗται ἐχρῶντο κυρίως εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὴν διοίκησιν, οἷον βῆλον, βοῦγλιν, ἐξπέδιτον, κόμβεντος, λίμιτον, τάβλα, φουλκίζω καὶ ἄλλαι.
Τέλος, ὀρισμέναι λέξεις θεωροῦνται σημιτικῆς προελεύσεως, ὡς μεγαλεῖον, βαγουλᾶς, σόκος καὶ σοκκεύω.
