کردستان نامه

Public

مشاهده کانال

نمی‌توانید بپیوندید؟ @kurdistanname

۶.۳k عضو

به‌روزرسانی شده: May 5, 2026 at 3:22 PM

کردستان نامه

کردستان نامه کانالی است با مدیریت اسماعیل شمس، دکترای تاریخ ، هدف کانال، تولید دانش آکادمیک و تخصصی در حوزه مطالعات کردی و به ویژه تاریخ کردستان و کرد است. ارتباط با ادمین: @Esmail_shams [email protected]

Follow @kurdistanname to stay updated with the latest esmailshams54gmailcom and esmail_shams trends and news

رتبه‌بندی

رتبه‌بندی جهانی

#456

رتبه‌بندی زبان

#45

رتبه‌بندی دسته‌بندی

#23

-1

رشد مشترکان (3 روز گذشته)

مجموع: 6.3K

رشد 24 ساعت: +0 0%

آخرین پست‌ها

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

✅ جزیره پس از آن در اختیار فرمانروایان ترک ارتقی و زنگی بود و در دوران ایوبیان دوباره به کنترل کردان درآمد. پس از سقوط ایوبیان به ترتیب مغولان،تیموریان، ترکان آق‌قویونلو و صفویان بر آن حاکم شدند و در نهایت این عثمانیان بودند که جزیره را در اختیار گرفتند. هرچند جزیره در دوران چند قرنه خلافت عثمانی همواره توسط والیان نیمه خودمختارکرد که با سلطان بیعت می‌کردند و به او مالیات می‌دادند، اداره می‌شد، اما در سال ۱۲۴۴ق‌/۱۸۲۸م‌ بدرخان، رئیس طایفه بختی که به پدر ناسیونالیسم کرد مشهور است، از عثمانی اعلام استقلال کرد و برای نخستین بار با متحد کردن بیشتر طوایف کرد عثمانی(کردان ترکیه، عراق و سوریه کنونی) حکومت قدرتمندی به مرکزیت جزیر/بوتان تٲسیس کرد و به نام خود سکه زد و خطیبان جمعه به نامش خطبه خواندند. بدرخان سرانجام با خیانت برادرزاده خود یزدانشیر شکست خورد و حکومت کوتاهش پایان یافت. در جنگ جهانی اول و پس از تشکیل جمهوری ترکیه نیز شهر جزیر همچنان کانون مبارزات سیاسی و استقلال‌طلبانه کرد بود و رهبران آن هم بیشتر از فرزندان و نوادگان بدرخان بودند.
جزیر افزون بر نقش سیاسی از منظر دینی و ملی برای کردان حائز اهمیت است. کشتی حضرت نوح بر فراز کوه جودی در این شهر فرود آمده است و قبر نوح در آنجا قرار دارد. مزار مم و زین دو قهرمان منظومه احمد خانی که در روایت هویتی کردان منطقه از جایگاه خاصی برخوردار است در جزیر است(برای آگاهی بیشتر، ر.ک: مقالات جزیره ابن عمر، ازنیق و بختی در دائرة المعارف بزرگ اسلامی)

✅ و اما در پاسخ به این پرسش که چرا در جهان دیجیتال تاریخ همچنان بر زندگی کنونی و سرنوشت آینده مردم حکومت می‌کند، بایدگفت که سبب اصلی عدم نگاه به تاریخ به مثابه امری علمی و تخصصی و استفاده از آن به مثابه یک امر هویتی و سلاح سیاسی است. این وضعیت هرچند بیشتر در شرق و به ویژه خاورمیانه حاکم است، اما گویی در سالهای اخیر و با تقویت ترامپیسم در امریکا به مذاق غربیان هم خوش آمده است. هدف اصلی پاپ از سفر به ایزنیک بزرگداشت هزار و هفتصدمین سالگرد برگزاری «شورای اول نیقیه» در سال ۳۲۵ میلادی بود. او در یک مصاحبه‌ گفت: «امروز یکی از عمیق‌ترین زخم‌های کلیسا این است که ما مسیحیان از یکدیگر جدا شده‌ایم». پاپ برای رفع این مشکل و تجمیع دوباره مسیحیان به ابزار تاریخ متوسل می‌شود: در زمان «شورای اول نیقیه» امپراتوری روم از اسکاتلند تا دریای سرخ و از مراکش تا عراق گسترده بود. در راس آن کنستانتین بزرگ، نخستین امپراتور مسیحی، قدرت را در دست داشت.کلیساهای مسیحی هنوز به کاتولیک و ارتدوکس تقسیم نشده بودند و به همین دلیل این رویداد تاریخی از نظر پاپ «سکویی برای وحدت» جوامع و رهبران شاخه‌های مختلف مسیحیت تلقی می‌شود.پاسخ رهبران مسلمان ترک به سخنان پاپ هم پناه بردن به تاریخ است: ما نوادگان سلجوقیان و عثمانی‌ها، فریاد می‌زنیم که ایزنیک متعلق به پاپ نیست. مسیحیان شهر هم مهمان هستند و هرگز اجازه نمی‌دهیم که از مهمان‌نوازی ما سوءاستفاده شود. رهبر حزب حرکت ملی ترکیه و یارانش نیز همین‌گونه در برابر مسعود بارزانی واکنش نشان دادند و حضور او و محافظانش در جزیر با نشانه‌های کردی و بازدید از نمادهای مشترک و تاریخی کردان را نقض حاکمیت ملی ترکیه قلمداد کردند.

✅ آنچه که سفر پاپ مسیحی و بارزانی کرد را به هم گره می‌زند، دگرگونی سرنوشت هویت تاریخی اجداد آنان توسط ترکان سلجوقی و عثمانی است. ۱۷۰۰ سال پیش ایزنیک نماد مسیحیت و اوج قدرت سیاسی و وحدت سرزمینی مسیحیان بود. ۱۰۰۰ سال پیش هم جزیر همان نقش را برای کردان داشت. سلجوقیان و عثمانیان که از شرق دور آمده بودند، با حذف هویت بومی این دو شهر سرنوشت کردان و مسیحیان را هم تغییر دادند.برای پژوهشگر تاریخ، این موضوع مانند صدها نمونه مشابه دیگر امری تاریخی است، اما مشکل از جایی برمی‌خیزد که اهل قدرت و ایدئولوژی تاریخ را به سیاست و هویت گره می‌زنند.این، مسلم است که دیگر تاریخ ۱۷۰۰ یا ۱۰۰۰ سال قبل برای مسیحیان و کردان احیا نمی‌شود، اما مسئله این است که ترکان خود را نواده سلجوقیان و عثمانیان می‌دانند که روزگاری بر نصف جهان حکم می‌راندند. آنان که توان احیای قدرت سلجوقی و عثمانی در قلمرو غربی و حتی عربی خود را ندارند، با تمام توان بر بخش کردستانی عثمانی متمرکز شده و حاضر به تحمل هیچ نشانه کردی نیستند.حاکمان ترکیه که روزی با رهبران استقلال‌طلب کرد مانند بدرخانها و احسان نوری‌ها روبرو بودند، الان حتی به پروژه صلح اوجالان که نه در چارچوب ناسیونالیسم، بلکه بر اساس شعار برادری خلقها طراحی شده و چیزی جز حقوق شهروندی برای کرد نمی‌خواهد، راضی نیستند و خواستار ادغام کامل اجتماعی، زبانی و فرهنگی کرد در درون جامعه ترکیه و به زبان ساده نظام ارباب رعیتی قدیم هستند. در همین راستاست که دیدن یک نشان هویتی کردی در جزیر این همه خوابشان را آشفته می‌کند.

8,260

140

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

ئەوینی ئاسمانی

دەیگوت:
بە ڕەحمەتی خودای شاد بێ نەنکم، شەنگەژنێکی هەتا بڵێی جوانچاک و ڕەزاسووک و گەرم‌وگوڕ و ڕەند و مەند و بەدەمار بوو. ئەمن نەنکم بە قەد هەموو دنیایە خۆش دەویست و ئەویش منی. چەند هێوەر و دش و کوڕ و بووک و نەوەی خوار و ژووری لە ماڵی قەوغا و بە بێنەبێنی دەهاتن و دەچوون.
نەمبیست تووڕە بێ. هەمیشە دم بە پێکەنین بوو. دەیکوت بیستوومە خودا گیان حیسانی قەڵس و تووڕە و مرچ‌ومۆن و ڕەزاتاڵی ناخۆش دەوێ...!
ئێمە دووبنەکی بووین، زۆربەمان لە شاری دەمانخوێند، پوورێکی مێردنەکردوومان بنەوانمان بوو. ئەویش هەتا دەست هەڵێنی کەڵەگەت و ڕەزاشیرن بوو، بەڵام کەیفی لە پیاوان نەدەهات... کەس نەیدەوێرا بنێرێتە سەری!
پووری چاک بوو، وەک گوڵ نیگای دەداشتین و پێمانەوە هیلاک بوو، بەڵام ئەویش وەک دایکی هەر پێدەکەنی.
پاییزان خەڵکی دێی چاوی لە بەرەکەتی ئاسمانە تا بێ و ببارێ و پەڵەی بدا و تۆو خۆی بگرێ و بگوورێ و ڕیشەی داکوتێ.
ئەگەر باران دەباری ئەوە هەموو لایەک شادمان بوون و کە نەشدەباری خەڵک دادەمان و نیگەرانی بە ڕوخساریانەوە دیار بوو... نەدەبوو نەبارێ! بێ بارانی مەترسی بوو لەسەر بژیوی ژیان. ئەو دەمی وا نەبوو هەر کەس هەستێ سێ‌چوار چاڵاوان هەڵکەنێ و تەڕایی لە حەرزی ببڕێ و شادەمار و موودەماری هەڵقرچێنێ!
نازانم چۆن بوو؟ لە چی‌ڕا ئەو فکرەی دە دەروونی خزابوو دایەگەورەم. هەر ساڵێکی باران وەدرەنگێ دەکەوت و ئێمەش لە شاری دەچووینە مەدرەسەی، بە دووی‌دا دەناردم یەک‌دوو ڕۆژان بچمەوە دێی. کە دەچوومەوە چاوەڕێ بوو، هەر لە دوورەوە بە پیرمەوە دەهات و لە ئامێزی دەگرتم و نەرم‌نەرم ماچی دەکردم. دەوێرم بڵێم نەنکم لە دایکم خۆشتر دەویست. ڕەگی محەببەتێکی هاوبەش وا پێکەوەی گرێ دابووین، کە شیلەی هەنگوینی پێدا دەڕۆیی. بۆنی سەروپرچی بە ئەندازەی هەموو عەترە بۆنخۆشەکانی دنیایە خۆش بوو، ئەگەر بۆم دادەهاتەوە و بە خۆیەوە دەکوشیم. دەمکوت، دەڵێم، هەتا ئێستا بۆنی وا نە ساز بووە و نە تازە سازیش دەبێ، ئەویش بۆ من.
نەنکم ئەوینداری زەوی بوو. ڕۆژێ هەزار جاری خۆی بە قوربانی جووت و گا دەکرد. دەیکوت: زەوی ژیانێکی ئاوەدان و چراخانە و پێویستی بە ڕەحمەتی بارانە.
دەچوومەوە دێی، بە پیرمەوە دەهات، وەک مریدێک بە پیر شێخێکی گەورەوە بچێ...
- هەک بەخێرێیەوە خدری زیندە! هەی پەل و پێ پیرۆزی نەفەس مبارەک... باوخۆش بووم، کە وای دەکوت غوربەتیم هەڵدەستا، بەڵام دەمزانی چی دەوێ. لەڕێوە دەچوومە سەر کانێ و دەسنوێژێکی بە ئیشتیام هەڵدەگرت. لە دەسنوێژەکەم‌دا زۆر ڕۆدەچووم بە هەناوی خۆم‌دا و دەمکوت ڕەنگە مەلاییەتەکانیش هەر وەک من دەروونیان بێ خڵتە‌وخاڵ بێ. ئەو دەمی وام دەکوت، دواتر زانیم من هەنگاوێک لە پێشترم...
دەهاتمەوە، لەسەر بەردەنوێژەکانی حەسارێ نوێژێکی خواییم دادەبەست و دەفڕیم. نازانم بۆ کوێ، بەڵام دەزانم لەوێ نەدەمام. هەر نەدەمام! دوای نوێژێ، سەرم دەبەر خۆم دەنا و لە هەوایەکی بێ بارانی‌دا گڕووی بارانەم دەگرت، لە ئاسمان و لە خاوەنی ئاسمان... من نوێژەبارانەم نەدەکرد، کەچی بۆ نا؟ ئەوە نوێژەبارانەیەک بوو جیهانێکی دەگەڵ بوو. جیهانی دەروونی خۆم و دەروونی دایەگەورەم. زۆر جاران کە وەخۆ دەهاتمەوە ئەو ڕەندەژنە چارشێوشانەکەی خۆی بەسەر هەڵکێشابووم با سەرمام نەبێ... ئاخر پاییز بوو... جاری وابوو قەوسی پاییزێ بوو...
نازانم چ بوو؟ ئێستاش تێی‌نەگەیشتم. کەم وا هەبوو بارانە لەسەر بەردەنوێژەکان نەمخووسێنێ... نازانم چ ئیشقێک دە نێوان من و ئاسمان و خاوەنی‌دا هەبوو، بەڵام دەزانم شتێک هەبوو، کە ناتوانم بۆ کەسی بیگێڕمەوە... دەگێڕانەوە نایە.


سەلاحەددین ئاشتی

٢٥/ ٩/ ١٤٠٤ = ١٦/ ١٢/ ٢٠٢٥

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

♦اندر باب حکومت گذشته بر اکنون؛ تأملی تاریخی بر سفر همزمان پاپ لئون چهاردهم و مسعود بارزانی به ترکیه

✍ اسماعیل شمس

✅ روز شنبه ۲۹ نوامبر ۲۰۲۵ (۸ آذر ۱۴۰۴) در همان زمان که پاپ لئوی چهاردهم، رهبر کلیسای کاتولیک برای چندین هزار مسیحی مشتاق و عمدتاً ارتدکس در شهر ازنیک/نیقیه ترکیه سخنرانی می‌کرد، مسعود بارزانی، رهبر اقلیم کردستان عراق نیز با استقبال هزاران نفر از مردم کرد شهر جزیر/بوتان وارد این شهر شد و در کنفرانس ملای جزیری برای آنان سخن گفت. شاید اگر واکنشهای جنجالی رهبران حزب اسلامی سعادت به سفر پاپ و حزب حرکت ملی به سفر بارزانی نبود و آن را بخشی از پروژه‌ صلیبی و امپریالیستی خاورمیانه جدید علیه هویت و استقلال ترکیه و تلاش برای ایجاد یک واتیکان و کردستان دیگر در قلمرو آن نمی‌خواندند، این همزمانی چندان حساسیتی برنمی‌انگیخت. در این یادداشت ابتدا اهمیت تاریخی و هویتی دو شهر ایزنیک برای مسیحیان و جزیر برای کردان نشان داده می‌شود و پس از آن به این پرسش پاسخ داده خواهد شد که چرا در عصر پسامدرن، تاریخ هنوز حاکم بلامنازع است و مردگان بر زندگان حکومت می‌کنند؟

✅ نام ازنیک/ازنیق نخستین بار در جغرافیای استرابُن(استرابو) به شکل نیسه/نیکه آمده است. منابع عربی آن را نیقیه نامیدند و پس از ورود ترکان سلجوقی نامش به ایزنیک تغییر یافت. در سال 64م این شهر تحت حاکمیت امپراتوری روم درآمد و بعد از آن در این دوره و سپس بیزانس یکی از مراکز اصلی دین مسیح بود؛ چنانکه نخستین مجمع رهبران مسیحی در 325م در این شهر و به دعوت امپراتور کنستانتین تشکیل شد. این مجمع، روم را به فرمان یک امپراتور درآورد و مسیحیان را متحد کرد. در تقسیم امپراتوری بزرگ روم در 395م به شرقی و غربی، ازنیق جزو روم شرقی(امپراتوری بیزانس) شد. پس از جنگ ملازگرد در 463ق/1071م و شکست امپراتوری بیزانس ترکان سلجوقی به فرماندهی سلیمان‌شاه ازنیق را تصرف کردند و این شهر به نخستین پایتخت سلجوقیان آناتولی تبدیل شد. در جنگهای صلیبی، مسیحیان آنجا را بازپس گرفتند.کمی بعددر 600ق/ 1204م لاسکاریس امپراتور بیزانس به ازنیق آمد و اعلان استقلال کرد و به این ترتیب ازنیق مرکزیت سیاسی و مذهبی خود را دوباره بازیافت.این وضع تا 659ق/1261م که بار دیگر پایتخت به استانبول منتقل شد، ادامه یافت. در سال730ق/ 1330م اورخان فرزند عثمان، بنیانگذار خلافت عثمانی ازنیق را تصرف کرد و پایتخت عثمانی را از بورسه به این شهر منتقل ساخت. پس از فتح استانبول توسط محمد دوم (فاتح) در 857ق/ 1453م، ازنیق به تدریج اهمیت خود را از دست داد؛ تا اینکه در دوران جنگ جهانی اول یونانیان دوباره آن را تصرف کردند. سلطه یونان بر ازنیک چندان طول نکشید و با تٲسیس جمهوری ترکیه دوباره در قلمرو ترکان قرار گرفت. تنها دیدار پاپ لئو از ایزنیک و سخنان جنجالی او بود که نام این شهر را بار دیگر به عنوان نخستین مرکز اتحاد مسیحیان جهان و به موازات آن نخستین پایتخت سلاجقه روم و حکومت عثمانی مطرح نمود.

✅ جزیر نیز که رود دجله از وسط آن می‌گذرد و درست در نقطه صفر مرزی ترکیه با زاخو در اقلیم کردستان عراق و قامیشلو در کردستان سوریه قرار دارد، از قدیم‌الایام مرکز خاندان کرد بُختی بوده که در منابع کهن به صورت‌ بُهتان‌/بُختان‌/ بوتان‌ نیز از آن یاد شده است.مينورسكى‌ با استناد به‌ ذکر نام بختی در تاریخ هرودوت و روایت گزنفُن‌ كه‌ مرکز سرزمین كردوچئى[کردوئن بعدی] را در شرق بوتان‌ می‌داند، از بختیها به عنوان نیای كردان‌ نام می‌برد.او ولايتى‌ را كه‌ به‌ نام‌ بهتان‌، بوتان‌ و بختان‌ معروف‌ بود و مورخان‌ اسلامى‌ جزيره ابن‌ عمر مى‌خواندند، همان‌ جايى‌ مى‌داند كه‌ مورخان‌ يونانى‌ آن‌ را «كاردو» و «كردو» می‌نامند و در زبان‌ آرامى‌ «بيت‌ - قَردو» و در زبان‌ ارمنى‌ «كردوز» یا «قردو» ناميده‌ می‌شد.کردوئن به مرکزیت بختان یا بهتان در دوره هخامنشى‌سيزدهمين‌ ساتراپی آنان بود.در دوران اشکانیان و ساسانیان این شهر محل نزاع آنان با رومیان بود و بارها میان آنان دست به دست شد. جزیره در سال 17یا19ق/638 یا 640م توسط عیاض بن غنم فتح شد و به دست مسلمانان عرب افتاد. در سال 373ق/ 983م «باز» کُردی از کردهای‌حُمَیدی حاکم جزیره شد و پس از قتل او برادرزاده‌اش ابوعلی بن مروان پس از ۴ قرن به حکومت اعراب در جزیره و نواحی مجاور آن پایان داد و دولت قدرتمند مروانی را تٲسیس کرد که یک قرن دوام آورد. طغرل در سال 449ق جزیره را تصرف و ساکنانش را کشتار و غارت کرد. کلیساها و دیرهای مسیحیان در جزیره هم از این حمله در امان نماندند. غلامان غز 120 نفر از بزرگان مسیحی را سر بریدند و شماری را هم اسیر کردند. پس از تصرف میافارقین توسط سلاجقه در دوره ملکشاه، جزیره آخرین مرکز حکومت مروانیان بود و سرانجام در سال 478ق/ 1085م سلجوقیان با کمک اعراب جزیره را تصرف و دولت کرد مروانی را ساقط کردند.

👇👇👇👇👇👇👇

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

دخمه داود، مقبره سلاطین قدیم عجم است.

امروز باید به سرپل‌زهاب برویم. دو فرسنگ و نیم راه است الی سرپل، اما اردو گذشته به قره‌بولاغ رفته بود که از سرپل الی آن‌جا نیم فرسنگ راه است... سوار کالسکه شده راندیم رو به مغرب. طرفین راه همه کوه‌های سخت است و سنگی که به هیچ وجه عبور ممکن نیست و عرض دره هم تنگ بود. راه کالسکه همه سنگ بود؛ بسیار بسیار بد. لابد به کالسکه نشسته بودم. یک فرسنگ و نیمی راندیم، پیاده دست چپ به ناهار افتادیم. دهی در سمت دست راست پیدا شد،«بشیوه» می‌گفتند... دهات و مزارع زیاد، کوچک محقر. بعضی خانه کپری در طرفین راه خیلی بود. ایلات چادرنشین و رمه گوسفند زیادی در صحرا بود.ایلات اغلب سنجابی بودند که می‌خواستند بروند خاک روم[عثمانی].
بعد از ناهار برخاستم، قدری روزنامه دیروز را نوشتم. اول امروز چُرتی کوچکه – به ابهت کیکاووس – هنوز ناهار نیفتاده، دوان‌دوان آمد، یک درّاج[پرنده‌ای شبیه کبک] توی کیسه آورد. گفت با قوش[پرنده شکاری] گرفتم. سیاچی میاچی، تیمور و غیره و جمیع قوشچی‌ها، سفها، مملی با دست شکسته و غیره وغیره، صبح تاریک برای دراج رفته بودند، همه‌جا را به هم زده بودند؛ خیلی دراج بوده است، شکار کرده‌اند. جِر آمدم. تیمور هم دراج فرستاده بود. پاشاخان مظفرالدوله که با صد سوار از آذربایجان آمده است و حالا در خانقین است، ده تا دراج فرستاده بود...
خلاصه راندیم تا به تنگه رسیدیم – کوچک – که اسمش تنگه و دماغه کَل است. از آن‌جا گذشته کوه‌های دست چپ و راست دورتر می‌شود، اما هر ده‌ هورده باز هست. سوار اسب بودم. از طرف دست چپ، کوه سنگی سختی کشیده شده است. ده کثیفی هم پهلوی آب تنگه بود. در این کوهِ سختِ دست چپ، معیر گفت دخمه داود، مقبره سلاطین قدیم عجم است؛ اما حالا مشهور به دخمه و دکان آهنگری داود است و در این‌جاها حضرت داود را می‌پرستند. رفتم برای تماشا. از راه کمی دور بود. ابتدا سنگ بسیار سفیدی در وسط صحرا، دامنه این کوه افتاده است. زمین مثل کَره و کف صابون که روی هم چیده باشند و به این رنگ، به این‌جور در این نواحی به هیچ وجه سنگی نیست. از دور مثل یک بار پنبه می‌ماند. می‌گویند لُرها که این کَره مال پیرزنی بوده است، حضرت داود قدری از آن کره خواسته است، پیرزن نداده؛ کَره‌ها سنگ شده است.بعد رفتم زیر تنگه، یک خانه گلی کوچکی، درویشی آن زیر ساخته است، مشغول عبادت است. یک درخت هم بود. درویش در توی دخمه ایستاده بود. از سطح زمین سنگ را تراشیده، الی پانزده ذرع رفته‌اند بالا – خیلی صاف پهن – آن‌جا دخمه را بسیار خوب حجاری کرده و سوراخ کرده‌اند؛ قبر پادشاه آن‌جا است. از دخمه هم الی بالای قله کوه یک‌پارچه سنگ صاف است. صارم‌الدوله یک نفر آدم آورده بود از سنگ رفت بالا به دخمه، بسیار کار غریبی کرد! درویش هم از دخمه آمد پایین، خیلی کار بود، کار هیچ‌کس دیگر نیست.
قدری ایستاده، آمدیم باز سوار کالسکه شدم. میرشکار و صارم‌الدوله را فرستادم برونددراج‌ها را قرق کنند بعد راندیم. راه کالسکه سنگ و بد بود.تا رسیدیم به سرپل.پلی است سرچشمه کهنه قدیم، قدری خراب است.اسم رودخانه الوند است، منبعش از کوه‌های بالای ریجاب می‌آید. کاروانسرای خوبی بود؛ از بناهای شیخ‌علی‌خانی[شیخ‌علی‌خان زنگنه، صدراعظم شاه سلیمان صفوی] است، محمدحسین‌خان قراگوزلو تعمیر کلی کرده است. آبی که حالا می‌آمد، آب صاف خوبی بود، به قدر شش هفت سنگ آب می‌شد. بعد راندیم. نیم فرسنگ بالاتر از سرپل، ده قره‌بلاغ اردو افتاده است. دو سه سنگ آب بلکه پنج شش سنگ آب دارد که می‌رود قاطی رودخانه می‌شود...
به سرپل نرسیده، علی‌رضاخان در طرف دست راست دامنه کوهی لب رودخانه الوند را نشان داد گفت: «وقتی که خشت‌های طلا را می‌بردم، شانزده روز با زن و مادرم و غیره این‌جا چادر زده ماندیم.» می‌گفت: «در سنگ دو صورت هم کنده‌اند از قدیم.» در زیر دخمه داود که امروز دیدم، یک شکل از سنگ درآورده‌اند؛ اما حجاری خوبی ندارد. شخصی است رو به آفتاب ایستاده عبادت می‌کند. شکلش هم کوچک است، زیاد بزرگ نیست.دهاتی که در دست راست و چپ امروز واقع بود: دست چپ: دهی نیست تا دماغه داود، از آن به بعد قلعه‌شاهین و محال آن است که مال کلهر است.دست راست: بشیوه، چالَکَه، علی‌کُرده، دولتیار،کدخدافتاده،جلاله‌وند می‌نشیند – جماعت کیخسرو، باپیره. سرپل و این محال و گردنه سرطاق مشهور است به حَلوان...که هارون‌الرشید تقسیم کرده، سرحد میانه ملک امین و مامون قرار داده بود.
اسامی کوه‌های دست راست و چپ: دست راست تا اول جلگه سرپل: زنگالیان، بعد بان‌زرده، محال ریجاب و یاران و زرده در پشت و حوالی این کوه بان‌زرده واقع است.
دست چپ: اول کل‌مَحرماد، بعد کل‌داوود، بعد کل سرپل است کوهی که قلعه‌شاهین در دامنه اوست، معروف به دَنَوشک است.محال دیره و گیلان پشت کوه دَنَوشک است.

منبع: روزنامه خاطرات ناصرالدین‌شاه ،صص ۱۴۰-۱۳۸

گزینش و تنظیم : اسماعیل شمس

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

🎥 Video

دلم همچنانکه با رفتن عزیزی می‌سوزد، لحظه لحظه با آتش گرفتن جنگل هم می‌سوزد؛ فرقی نمی‌کند در زاگرس باشد یا البرز و در هورامان باشد یا هیرکانی. حال و هوای نوشتن ندارم و اینجا فقط چند جمله‌ای از نویسنده‌ای را که نمی‌دانم کیست و در یک گروه مجازی دیدم، می‌آورم و آرزو می‌کنم که پس از این نه دلی بسوزد و نه جنگلی

"این فقط سوختن چند درخت نیست؛ این خاکستر شدن هزاران سال حافظه است. این همان لحظه‌ای‌ست که تاریخ، با تمام سنگینی‌اش، سیلی می‌زند و ما باز هم خود را به کوچه‌ی «بی‌تقصیری» می‌زنیم. آتش هیرکانی فقط تنه‌های کهن را نمی‌سوزاند؛ آتش، خودِ ما را دارد دود می‌کند. در جنگلی که قدمتش از تمدن‌های منطقه بیشتر است، صدای «تق‌تق» سوختن چوب‌ها مثل شکستن استخوان‌های یک ملت می‌ماند".

7,520

104

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

🔴 از امین‌التجار کردستانی تا زُهران ممدانی

✍اسماعیل شمس

🔺نخستین انتخابات در تاریخ ایران پس از انقلاب مشروطه و در سال ۱۲٨۵ش یعنی حدود ۱۲۰ سال پیش برگزار گردید. مجلس شورای ملی هم در ۱۴ شعبان ۱۳۲۴/ ٣اکتبر ۱۹۰۶/ ۱۰ مهر ۱۲٨۵ افتتاح شد و نمایندگان برگزیده کار خود را آغاز کردند. یکی از ویژگیهای قابل توجه نخستین دوره مجلس شورای ملی انتخاب یکی از تاجران مشهور کرد به نام سید امین‌التجار کردستانی به عنوان نماینده تهران بود.او ازجملۀ تاجرانی بود که علاء‌الدوله، حاکم تهران، آنان را در آستانۀ جنبش قانون‌خواهی، به‌علت گران شدن قند به دارالحکومه احضار کرده بود. به‌رغم این احضار، امین‌التجار برخلاف تاجران مشروطه‌خواه، رابطۀ نزدیک خود با علاء‌الدوله و عین‌الدوله را حفظ کرد و حتی توانست نقش میانجی را میان مشروطه‌خواهان و دربار، ایفا کند. نویسنده روزنامه حبل‌المتین نام او را در ردیف مؤسسین بانک ملی ایران ذکر کرده است.

🔺هدف از این یادآوری تاریخی چیست؟ امروز پس از پیروزی زهران ممدانی در انتخابات شهرداری نیویورک موجی از شور و شوق در میان برخی احزاب سیاسی و چهره‌های مشهور مطبوعاتی داخل و خارج ایران دیده می‌شود.کاری به جنبه‌های سیاسی قضیه و کُری‌خوانی‌های او و ترامپ علیه یکدیگر ندارم که همه درباره آن نوشته‌اند. به شعارها و سرانجام او نیز که البته دورنمای مثبتی برای آنها نمی‌بینم هم نمی‌پردازم. از زاویه‌ای که من به موضوع می‌نگرم گرفتن جشن پیروزی در داخل ایران برای ممدانی مصداق خودزنی و شلیک به خود است، زیرا یکصد و بیست سال پیش که در نخستین مجلس شورای ملی ایران یک تاجر کرد سنی مذهب ساکن تهران به عنوان نماینده مجلس برگزیده شد، در امریکا هنوز یک مسلمان سیاه پوست حق نشستن در کنار یک سفیدپوست مسیحی را در اتوبوسهای نیویورک نداشت، چه رسد به این‌که شهردار شهر شود. پیشتر هم در این کانال آورده‌ام که شهردار تهران هم تنها دو سال پیش از مشروطیت که در جریان وبای تهران و به سبب ماندن در شهر برای دفن اموات گرفتار وبا شد و درگذشت. به نظرم ملی‌گرایان و احزاب سیاسی داخل ایران و به ویژه آن گروهی که از دموکراسی و اصلاح‌طلبی و برابری دم می‌زنند به جای فرستادن نفرت و نفرین یا درود و سلام برای زهران ممدانی که تنها به عنوان یک شهروند امریکا و بدون توجه به سابقه مهاجرت و تبار و مذهب و قومیتش برگزیده شده است، باید از خود بپرسند که آیا پس از ۱۲۰ سال اجازه می‌دهند یک کریم مختارالسلطنه دیگر شهردار تهران شود و یا یک امین التجار کردستانی دوم هم نماینده شهروندان تهران در مجلس گردد؟

🔺اگر پاسخ، منفی است باید توضیح دهند که این روند عقبگرد که از قضا با تصویب متمم قانون اساسی مشروطه، اندکی پس از افتتاح مجلس اول آغاز شد و تا به امروز ادامه دارد، سببش چیست؟ اگر قرار است پاسخی به این پرسش داده شود، لطفاً آن را به حساب مخالفت مراجع و علمای مذهبی نگذارید، زیرا آنان هیچگاه از آن سنخ شعارها نداده‌اند و موضع خود را هم از همان روزهای نخست مشروطه در قبال اینگونه مسائل به صراحت بیان کرده‌اند. کسی که شعار داده است، باید پاسخ دهد و اگر از پسِ مخالفان برنیامده است، مقصر اوست که چرا شعاری داده که قدرت اجراکردنش را نداشته است. این هم بماند که این روزها کمی دورتر از تهران در شهری که روزگاری به سبب تنوع قومی و دینی و مذهبی و زبانی ساکنانش، عملاً نیویورک ایران بود، از دانشگاه تا ورزشگاهش و از شورای شهر تا زایشگاهش و اینجا و آنجا و هرجایش بی‌هیچ ترس و واهمه‌ای و با صدای بلند و رسا بر طبل نژادپرستی و نفرت‌پراکنی و تفرقه‌افکنی می‌کوبند؛ کرد را مهاجر می‌خوانند و از اخراجش سخن می‌گویند.لطفاً به‌جای هورا کشیدن برای یک مسلمان چپگرای سوسیالیست به نام زهران ممدانی کمی در چرایی و چگونگی ظهور و موفقیت این پدیده در امریکا و آن هم در شرایط استثنایی کنونی تٲمل و تفکر کنید. حتماً مستحضر هستید که ممدانی با پشتیبانی کامل حزب دموکرات و سوسیالیستها و چپها و اقلیتهای جنسی و مولتی‌میلیاردرهای رسانه‌ای مانند جورج سوروس؛ و البته با وجود مخالفت سرسختانه دونالد ترامپ و مسیحیان انجیلی و لابی صهیونیستی مدافع نتانیاهو به پیروزی رسید.

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

تاقەوسان و کرماشان به روایت ناصرالدین شاه قاجار

امروز صبح[٨ آبان ١٢٤٩ش] سوار کالسکه شده، به طاق‌بستان – که فصیحش طاق‌بسطام است – رفتیم... همه‌جا خیابان است، راه کالسکه خوب، طرفین خیابان را بید کاشته‌اند. از عمادیه به آن‌جا یک فرسنگ است. قدری به طاق مانده، خیابان تمام می‌شود. باید ان‌شاءالله بعد از این ساخته شود. یک خیابان هم از طاق‌بسطام الی شهر کرمانشاهان، تازه عمادالدوله ساخته است.خلاصه سوار شده رفتیم. یک دهی که مشهور است به بسطام، چسبیده به سرآب است، بسیار ده کثیفی است که درحقیقت طاق‌بسطام را ضایع کرده است. این آبادی را باید از این‌جا برداشته پایین‌تر بزنند – لازم است. عمادالدوله حوض‌های بزرگی ساخته است، دریاچه دارد، آبشارها دارد که آب در وقت طغیان – که می‌گفتند در بهار سیصد سنگ آب دارد – از این آبشارها و ممرها می‌رود، می‌ریزد به صحرا؛ اما حالا بسیار کم بود. واقعا بهار این‌جا صفا دارد. خلاصه دو طاق حجاری‌شده است: اولی بزرگ است. سنگ را به طور هلال طولانی کنده عقب برده‌اند، ایوانی شده است، ارتفاع پنج شش ذرع می‌شود – عرض و طول هم به همین قدرها. خیلی آثار خوبی بوده است. از بناهای خسروپرویز است. در روبه‌روی ایوان در قطعه پایین، شکل خسرو را سواره از سنگ تراشیده‌اند، بسیار بزرگ. هیکل خسرو و اسب، خیلی از اسب و آدم متعارف بزرگ‌تر است. نیزه در دست خسرو است، با لباس حرب. از کلاه‌خود، زره، ترکش تیری دارد. اسب شبدیز است. پای راست اسب که برجسته از سنگ بیرون آورده، خارج کرده و ساخته بوده است، از ران نمی‌دانم کدام پدرسوخته ولدالزنا شکسته است...دست راست خسرو هم که نیزه گرفته بود، شکسته‌اند. نصف سر اسب را هم شکسته‌اند. یک سپری هم از خسرو آویزان است، اما به این شکستگی، ارزد به صدهزار درست. واقعا عجب حجاری شده است! ... دم اسب را به طوری درآورده – قلم زده است – که مثل مو شده است. اسب هم زره‌پوش بوده است. اسباب زین و برگ اسب، مثل اسباب اسب فرنگی‌های حالا است. ساغری اسب باز است، پوشیده نیست. منگوله‌های زیادی مثل یراق اسب کُردی در سر اسب و گردن و غیره دارد. دو منگوله بلند – یعنی مثل جاروهای نرم – از بغل پشت اسب آویزان است. صفحه بالای این مجلس، باز تصویر خسرو است؛ ایستاده است، شمشیر راستی به طور قداره‌های قدیم از وسط پایش آویخته. یک دستش در قبضه شمشیر، دست دیگرش را به دست موبد موبدان – که در طرف یسار او حجاری شده – داده، حلقه را با هم گرفته‌اند که علامت صلح و داد و اتحاد است. لباس خسرو تاجی دارد و کلجه کوتاهی که آویزهای جواهر گران‌بها دارد و شلوار تنگ دارد، با کفش‌های مثل این زمان – به طور کفش فرنگی. موبد موبدان به همین‌جور لباس‌ها، بدون جواهر و تاج طرف دست چپ و شکل شیرین زن خسرو در طرف دست راست: در یک دستش ابریقی است، دست دیگر را بلند کرده حلقه را گرفته است. لباس شیرین به طور ملکه انگلیس یا فرانسه حالیه که در لباس سلام هستند، به همان نحو است. شنیلی [شنل] در دوش شیرین است، زیرش پوست است، اما معلوم نشد چه پوستی است...در صفحه دیگر، طرف دست راست خسرو که به زمین نزدیک است، صفحه بزرگی است. صورت شکارگاه جَرگه خوک حجاری شده است. خسرو و بزرگان و مغنی‌ها [نوازندگان] و اهل طرب در کرجی‌ها نشسته‌اند. نی‌زارها درآورده‌اند – شکل ماهی و مرغ آبی هم درآورده‌اند – خوک زیادی می‌دوانند. خسرو به تیر می‌زند. مغنی‌ها همه چنگ می‌زنند و زن هستند. فیل و فیل‌بانان زیادی هم حجاری شده است. چه فیل‌ها جرگه می‌رانند و چه فیل‌ها را بار کرده‌اند که از کشته‌های خوک و قبان‌ها و می‌برند منزل. فیل‌ها را بسیار بسیار خوب حجاری کرده‌اند – با خوک‌ها و همه اشکال...

قریه بسطام که حالا در میان عوام معروف به طاق‌بستان است و طاق حجاری معروف در این‌جا است، سرآبی دارد که در بهار و اوایل تابستان زیاده بر یکصد سنگ آب دارد؛ لیکن از اوایل بهار آب او کم می‌شود، زیاده از هفت هشت سنگ باقی نمی‌ماند و این آب تقسیم در مزارع مشخص می‌شود: عمادیه، مرادحاصل و چغاکبود، سرخلیجه و گاوبند، و این بلوک را که از این آب مشروب می‌شود، در دفاتر، بلوک بساطم می‌نویسند، و قصبه بسطام که آثار و قلعه و خاک‌ریز او معلوم است، قدری دورتر از محلی که حالا دهکده طاق‌بسطام است واقع است...بعد از این ایوان، ایوان دیگری است کوچک‌تر از این. شکل دو نفر دیگر ان‌جا حجاری شده است، اما نه به خوبی حجاری طاق اول. می‌گویند شاپور و نرسی است، الله اعلم! و خطوط پهلوی هم کنده شده است، ترجمه کرده بودند، پیش عمادالدوله بود...
عکاس‌باشی عکس همه را برداشت در کمال خوبی

منبع:

روزنامه خاطرات ناصرالدین‌شاه قاجار از ربیع‌الاول ۱۲۸۷ تا شوال ۱۲۸۸ق، انتشارات دکتر محمود افشار،  ۱۳۹۸، صص ۱۲۲-۱۱۷.

گزینش و تنظیم : اسماعیل شمس

روایت کامل خاطرات به همراه نقاشی‌ها و تصاویر محل در لینک زیر.

http://khabaronline.ir/xp9PT

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

pinned «تاقەوسان و کرماشان به روایت ناصرالدین شاه قاجار امروز صبح[٨ آبان ١٢٤٩ش] سوار کالسکه شده، به طاق‌بستان – که فصیحش طاق‌بسطام است – رفتیم... همه‌جا خیابان است، راه کالسکه خوب، طرفین خیابان را بید کاشته‌اند. از عمادیه به آن‌جا یک فرسنگ است. قدری به طاق مانده،…»

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

pinned «🔴 در خانه اگر کس است، یک حرف بس است. خاتمه فکرت و ختم سخن در باب تاریخ اورمیه و آذربایجان ✍ اسماعیل شمس 🔺شاید در این سالها کمتر کسی به اندازه نگارنده مستندات متقن تاریخی را به شکل مستقیم از منابع دست اول درباره تاریخ آذربایجان و اورمیه روایت کرده باشد. از…»

کردستان نامه

۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۳:۱۸

📎 File

فرزندان و نوادگان عباس میرزا در کردستان

✍اسماعیل شمس

پیوند زناشویی میان قاجاریه و والی کردستان اردلان در دوران فتحعلی­‌شاه و امارت امان­‌الله خان بزرگ (1214-1240ق) آغاز شد. در سال 1230ق فتحعلی شاه همسر خود، سروناز خانم را طلاق داد و به عقد اما­ن­ الله خان درآورد. چند سال بعد نیز دخترش حُسن جهان خانم با خسروخان، پسر امان­‌الله خان ازدواج کرد. این رابطه با ازدواج رضاقلی­خان اردلان فرزند خسروخان و حسن جهان خانم[نوه دختری فتحعلی­شاه] با طوبی خانم، دختر عباس­‌میرزا و خواهر محمدشاه [نوه پسری فتحعلیشاه] مستحکم­‌تر شد. پیوند خانوادگی و دوستی با پادشاهان قاجار نه تنها سبب استحکام قدرت حکومت چندصد ساله اردلان نشد، بلکه شکاف میان شاخه قاجاری و کردی این خاندان زمینه­‌ سقوط آن را فراهم کرد.
عباس میرزا 26 پسر و 26 دختر داشت و سرانجام یکی از فرزندان او به نام فرهاد میرزا معتمدالدوله، عموی ناصرالدین‌شاه امارت اردلان را ساقط کرد. در فایل pdf پیوست که با نام ولیعهد ناکام در نشریه قلم یاران چاپ شده به فرایند اقامت قاجاریه در کردستان و نقش آنان در تغییر هویت بومی و بافت زبانی و مذهبی آن پرداخته شده است.

8,520

Showing 10 of 10 posts

No more posts

رتبه‌بندی

ورود لازم است

نظرات کاربران (0)

هنوز هیچ نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که نظر خود را به اشتراک می‌گذارید!

کانال‌های تلگرام مرتبط

Loading recommended channels...

کردستان نامه

کردستان نامه

رتبه‌بندی

رشد مشترکان (3 روز گذشته)

آخرین پست‌ها

رتبه‌بندی

نظرات کاربران (0)

کانال‌های تلگرام مرتبط

Reza Pahlavi | رضا پهلوی

Net Account | نت اكانت

مسلسل الاسيرة مدبلج

⚀بیـــماریهای زنان⚀

کانال دوازدهم | کنکور ۱۴۰۵

متجر MODRIĊ

جوهرة القصر

مسلسلات هندية مترجمة

کانال‌های تلگرام مرتبط

Reza Pahlavi | رضا پهلوی

Net Account | نت اكانت

مسلسل الاسيرة مدبلج

⚀بیـــماریهای زنان⚀

کانال دوازدهم | کنکور ۱۴۰۵

متجر MODRIĊ

جوهرة القصر

مسلسلات هندية مترجمة

نظرات کاربران (0)

آخرین پست‌ها