ویراستارباشی

Public

مشاهده کانال

نمی‌توانید بپیوندید؟ @virastarbashi

۲k عضو

به‌روزرسانی شده: May 6, 2026 at 11:42 PM

ویراستارباشی

از زبان و ادبیات وبگاه: virastarbashi.ir

Follow @virastarbashi to stay updated with the latest virastarbashiir trends and news

رتبه‌بندی

رتبه‌بندی جهانی

#456

رتبه‌بندی زبان

#45

رتبه‌بندی دسته‌بندی

#23

-1

رشد مشترکان (3 روز گذشته)

مجموع: 2.0K

رشد 24 ساعت: +0 0%

آخرین پست‌ها

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

📷 Photo

آیا «فقط» عربی لغتِ ضاد است؟

امروز، هجدهم دسامبر، روز جهانی زبان عربی است. عربی به «لُغَةُ الضّاد» نیز معروف است، یعنی زبانی که https://www.arabiah.net/en/arabic-a-ipa/ مختص به آن است. در مقابل، برخی، از جمله زبان‌شناس بزرگ، https://fa.wikipedia.org/wiki/خلیل_بن_احمد_فراهیدی، عربی را «لُغَةُ الظّاء» نامیده‌اند.

اما گذشته از اینکه عربی زبان ضاد باشد یا ظاء، آیا اساساً چنین ادعاهایی درست و علمی‌اند؟

دکتر کبیر بن عیسی، استاد آواشناسی عربی در یادداشتی با عنوان «لُغَةُ الضّادِ أَو لُغَةُ الظّاء؟» می‌نویسد:

نَظَريًّا لا يَختَلِفُ عاقِلانَ أَنَّ الحُكمَ عَلىٰ صَوتٍ ما بِأَنَّهُ حِكرٌ عَلىٰ لِسانٍ بِعَينِه، لا يَتَأَتّىٰ إلّا بَعدَ استِقراءِ جَميعِ لُغاتِ البَشَر، وَهَيهاتَ لِإنسانٍ أَن يَستَقرِئَ جَميعَ أَنواعِ اللِّسان ( https://www.alukah.net/literature_language/0/40000/لغة-الضاد-أو-لغة-الظاء/).
(ترجمه: واضح است که این ادعای نظری که فلان صوت تنها مختص فلان زبان است صرفاً وقتی معتبر خواهد بود که همهٔ آواها در تمام زبان‌ها [اعم از زنده و مرده!] را بررسی کرده باشیم، و این کاری است که از هیچ‌کس ساخته نیست.)

بنابراین عربی را شاید بتوان «لُغَةُ الضّاد» نامید اما نمی‌توان پذیرفت که ضاد تنها مختص این زبان است.

+

🔗

1,010

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

📷 Photo

ای دریغا فارسی

نگارش مهم‌ترین معجم تاریخی زبان عربی، یعنی https://www.dohadictionary.org/، امروز پس از سیزده سال تلاش کم‌نظیر گروهی و البته با تخصیص و صرف بودجه‌هایی چشمگیر پایان یافت.

امیر قطر در مراسم باشکوهی که به همین مناسبت برگزار شده بود از دست‌اندرکاران این طرح عظیم زبانی قدردانی کرد.

https://www.youtube.com/live/Z8KlY28rHz4?si=T6LtUz8PYbYRNAjf را دیدم و ــ‌شما که غریبه نیستیدــ فقط برای زبان نازنینمان، فارسی عزیز، غصه خوردم!

🔗

1,070

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

گیلتی‌پلژرِ ادیتورجماعت

یک استاد موسیقی کلاسیک را در نظر بگیرید که در خلوت، موسیقی https://fa.wikipedia.org/wiki/شش_و_هشت و https://fa.wikipedia.org/wiki/خالتور گوش می‌دهد و کیف می‌کند
یا
منتقد فیلمی را تصور کنید که یواشکی https://fa.wikipedia.org/wiki/فیلمفارسی تماشا می‌کند و حالش را می‌برد.

در انگلیسی، برای این لذتِ همراه با احساس گناه اصطلاحی وضع کرده‌اند که احتمالاً از زبان نسل زد (یا به‌قولی، «ضد»!) شنیده باشید: guilty pleasure.

در فرهنگ برخط کمبریج، guilty pleasure را این‌طور تعریف کرده‌اند:

something you enjoy that you feel slightly embarrassed about or think you should not do, because most people do not think it is good.

به‌عبارتی، وقتی کاری «حال بدهد» و درعین‌حال خلاف اصول آدم باشد یا آن‌قدرها آبرومندانه نباشد که بتوان جلوی جمع از انجام آن حرفی زد، می‌توان آن را مصداقی از همین نوع لذت یا به‌قول جوان‌ترها «گیلتی‌پلژر» دانست.

این‌ها همه را گفتم که برسم به اینجا:

ما ویراستارها به‌جز رعایت‌نکردن نیم‌فاصله در چت‌هایمان(!)، گیلتی‌پلژر مخصوصی داریم و آن‌هم دزدکی خندیدن به بعضی خطاهاست. آن را از خودمان دریغ نکنیم، که با این وضع خراب بازار نشر و ترس از تعدیل نیرو، همین یک لذت را هم اگر از دست بدهیم، پاک افسرده می‌شویم یا می‌زند به سرمان!

خلاصه که گهگاه بی‌خیال شوید و لبخندکی هم شده بزنید. از من نمی‌شنوید از محتشم کاشانی بشنوید که لابد خیلی‌هایتان به سرش قسم می‌خورید:

نیست چیزی در مذاق من مقابل با بهشت
غیر از آن لذت که ایزد آفرید اندر گناه!

+کاش این فرسته را دست‌به‌دست کنید برسد آلمان، به دست یوسف سعادت تا برای guilty pleasure «واژه‌جویی» کند.

تکمله:
منوچهر فروزنده‌فرِ گرامی «گناوار» را پیشنهاد کرد https://t.me/vakhteha.
جناب بهروز صفرزاده «لذت‌مخفی» (شبیه دوربین‌مخفی) را پیشنهاد کردند.

🔗

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

📷 Photo

در روز آخر از هفتهٔ پژوهش در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، سخنرانی‌ای خواهم کرد با عنوان «رویکرد فرهنگستان دمشق به تغییرات زبانی».

🔗

827

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

📷 Photo

«من مش حسن نیستم»

قبلاً دربارهٔ بی‌دقتی در انتخاب نام ویژند (برند)، دو فرسته داشتیم:

(«رعنا[ء]» در عربی یعنی زن نادان)
(Barf در انگلیسی یعنی استفراغ)

اخیراً توی بقالی چشمم به محصولاتی لبنی روشن شد که با نام تجاریِ ــ‌خیلی ببخشید‌ــ «مووو» عرضه می‌شوند.

نمی‌دانم کسی که این نام را انتخاب کرده چه فکری کرده، ولی شخصاً حاضر نیستم برای یک قالب پنیر یا یک پاکت شیرکاکائو بروم توی مغازه و جلوی خلق‌الله صدای گاو دربیاورم!

مش حسن اگر صدای گاو درمی‌آورد حکمتی داشت. ما گاومان گم نشده که صدایش را دربیاوریم؛ ما گاومان زاییده! بهتر است صدایش را درنیاوریم.

🔗

1,140

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

📷 Photo

در روستای مادری، محله‌ای هست که با کوچه‌ای پهن و کوتاه به جادهٔ اصلی متصل می‌شود.
اهالی از دیرباز چنین نامی روی محله گذاشته‌اند.

🔗

802

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

📷 Photo

🔗

936

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

واژه‌سازی علمی در آثار مهندس‌الممالک؛ پیشنهادی پژوهشی

اگر به پژوهش در نقاط تلاقی موضوعات زبان‌شناختی (یا به‌طور خاص، اصطلاح‌شناختی) با کاوش‌های تاریخی علاقه‌مندید، پیشنهادی دارم:

در میان رجال عهد قاجار، شخصیت علمی بزرگی داریم به‌نام میرزا نظام‌الدین غفاری (از خاندان غفاری کاشان) ملقب به مهندس‌الممالک.

اینکه مهندس‌الممالک که بوده و چه‌ها کرده موضوع عرضم نیست و اهلش می‌روند پِیَش. چیزی که دربارهٔ او برایم از هرچیزی مهم‌تر است تلاش‌های او در مسیر شکل‌دادن به زبان علم در ایران است.

شادروان مرتضی مدرسی چهاردهی مقاله‌ای دارد در معرفی مهندس‌الممالک، با عنوان «بزرگ‌ترین دانشمند ریاضی عصر ناصری».
مدرسی در بخشی از این مقاله آورده است:

اطلاعاً تذکر می‌دهم مهندس‌الممالک در کتبی که تألیف کرده است تمام اصطلاحات و علامات علوم ریاضیه و طبیعیهٔ اعلا را به فارسی اسم برده و علامتی گذارده است و درحقیقت زبان علمی اعلای ایران را او ایجاد کرده و هرگاه ان شاء الله تعالی آن کتب به طبع رسد، خدمتی که مهندس‌الممالک به زبان علمی اعلای ایران کرده است بر همه‌کس آشکار خواهد گردید.

در مراجعه به کتابخانهٔ ملی (اداره‌کل کتاب‌های خطی و نادر) متوجه شدم از مهندس‌الممالک یازده نسخهٔ خطی به جا مانده که خوشبختانه این کتابخانه همهٔ آن‌ها را در سال ۱۳۹۶ از یکی از نوادگان غفاری خریداری کرده و همگی با کیفیت بسیار مناسبی اسکن شده‌اند.

خط مرحوم مهندس‌الممالک خوش و خواناست و نسخه‌ها تا جایی که من دیدم عموماً سالم‌اند.

طرفه اینکه مؤلف در حواشیِ صفحات، لفظ بیگانه را به‌همراه معادلی که برگزیده آورده است.

کلمات اصلی عموماً فرانسوی‌اند (تعجبی ندارد، چون مهندس‌الممالک فارغ‌التحصیل پلی‌تکنیک فرانسه بوده) و مؤلف بسیاری از جاها معادل دلخواهش را با مرکّب قرمز در متن آورده تا معلوم باشد.

خلاصه کنم: اگر به تاریخ زبان علم در ایران علاقه‌مندید و از سروکله زدن با نسخهٔ خطی خوشتان می‌آید، گمانم این موضوع خوبی برای پژوهش باشد.

اگر واقعاً طالب بودید، پیامی به من بدهید تا فهرست آثار خطی و شمارهٔ بازیابی هریک را برایتان بفرستم تا کارتان در کتابخانهٔ ملی راحت شود:
🔗 https://t.me/virastarbashi_ir

🔗

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

📷 Photo

در ستایش عارف حَجاویِ بزرگ

درست نمی‌دانم این مرد را چطور توصیف کنم. خیلی وقت است می‌خواهم درباره‌اش بنویسم، اما هربار شروع می‌کنم، همان اول کار درمی‌مانم.

حالا هم راستش چیز درخوری برای گفتن ندارم، جز اینکه بگویم این مرد برای منِ ارتباطات‌خوانده اسطورهٔ رسانه و اجراست، و برای منِ زبان‌شناسی‌خوان اسوهٔ فصاحت است و بلاغت.

کسانی که با زبان عربی سروکار داشته‌اند می‌دانند که این زبان به اقیانوسی بی‌انتها می‌مانَد، و به‌چشم من، عارف حجاوی در این اقیانوس برای خودش نهنگی است.

اگر دل در گرو زبان عربی دارید و عربی فصیح را خوب می‌فهمید، برنامه‌های این مردِ دانشگاه‌گریز (بلکه دانشگاه‌ستیز) برایتان یک دانشگاه واقعی خواهد بود.

در یوتوب نامش را جست‌وجو کنید و از تماشای غور و غوصش لذت ببرید.

🔗

983

ویراستارباشی

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۷:۱۸

📷 Photo

از فاضل‌آب تا آبفا

جورج یولِ زبان‌شناس جملهٔ بامزه‌ای دارد:

زبان‌ها از هم واژه قرض می‌گیرند، اما دیگر پس نمی‌دهند.

ما فارسی‌زبان‌ها «فاضل» در معنای فزونی و مازاد را از عربی گرفته‌ایم و به فارسی آورده‌ایم. بعد بهش «آب» بسته‌ایم.

آن اوایل که یادمان بوده قضیه چیست، رویمان نمی‌شده حتی «فاضلاب» بنویسیم و جدا می‌نوشته‌ایم: فاضل‌آب.

بعد که کم‌کم واژه را مال خود کرده‌ایم، سرش را زده‌ایم و با آمیزه‌سازی (به‌قول قدما، نحت) «آبفا» را با آن ساخته‌ایم که مخفف «آب و فاضلاب» باشد.

به‌مناسبت عرض کنم که از همین ریشه، «فضله» را هم از عربی گرفته‌ایم و بعد به‌جای اینکه عین عرب‌ها به‌شکل «فَضلات» یا «فَضَلات» جمعش ببندیم، عشقمان کشیده بگوییم «فضولات» تا ببینیم فضولمان کیست.

فقط اگر عرب‌ها «چهارپایه» را بردند و ازش «شِبريَّة» ساختند یا «پاپوش» را برداشتند و جایش «بابوج» گذاشتند، دیگر «خواهشاً» بهمان برنخورد.

+هر دو تصویر را خودم برداشتم. من هم مثل شما نمی‌دانم درپوش فاضلاب تویسرکان در دانشگاه امام صادق چه کار می‌کرد. مملکت بخوربخور است آقا.

🔗

1,500

Showing 10 of 10 posts

No more posts

رتبه‌بندی

ورود لازم است

نظرات کاربران (0)

هنوز هیچ نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که نظر خود را به اشتراک می‌گذارید!

کانال‌های تلگرام مرتبط

Loading recommended channels...

ویراستارباشی

ویراستارباشی

رتبه‌بندی

رشد مشترکان (3 روز گذشته)

آخرین پست‌ها

رتبه‌بندی

نظرات کاربران (0)

کانال‌های تلگرام مرتبط

سریال تاسیان

مسلسل قوة الحب "انقلاب حبيبتي" | Sevdam Alabora

دانلود رمان ❤️ رمان بوک

استاذ خامس ادبي

كتب PDF عربية

مسلسل ملحمة الشجرة السوداء | لا احد يعلم

سریال ترکی ظالم بی رحم GADDAR

کتابخانه تلگرام

کانال‌های تلگرام مرتبط

سریال تاسیان

مسلسل قوة الحب "انقلاب حبيبتي" | Sevdam Alabora

دانلود رمان ❤️ رمان بوک

استاذ خامس ادبي

كتب PDF عربية

مسلسل ملحمة الشجرة السوداء | لا احد يعلم

سریال ترکی ظالم بی رحم GADDAR

کتابخانه تلگرام

نظرات کاربران (0)

آخرین پست‌ها