Ming yillik maktubot
Beruniy Sinoga yo‘lladi maktub:
"Olimlar ichra sen qay turga mansub?
Biri der: "Har zarra, har bitta atom¹,
Mutlaqo bo‘linmas, tamom-vassalom".
Boshqasi unga ters: "Karrama-karra
Bo‘linar, bo‘linaverar har zarra".
Ey Husayn, qay biri to‘g‘ri seningcha?
Yoz, donishmand do‘stim, fikring qilib jam".
***
Hakim javob yozdi Abu Rayhonga
Ketar chog‘ Isfahon yo Hamadonga:
"Ibn Sino so‘zim shudir, birodar:
Xatodir bu ikki fikr barobar.
Zarra bo‘linmasa, unish to‘xtaydi,
Yasharish, gurkirash, so‘nish to‘xtaydi.
Va yoki zarradan ne qolar ersa,
Bo‘linsa, bo‘linsa, bo‘linaversa?!
Cheksiz parchalansa har zarra, har zot,
Chilparchin bo‘lmasmi butun koinot?!
***
Bu xatni o‘qirkan, kularsan, do‘stim,
O‘zimning fikrimni so‘rarsan, do‘stim —
Zarra bo‘linadi shaksiz, va lekin
Bunday bo‘linishning bor ma'lum cheki.
Zarraning tarkibi, albatta, zarra,
Ammo u bo‘linmas karrama-karra.
Sarsonmiz axtarib matlubimizni,
Bu zamon tushunmas maktubimizni.
Sen-ku bilib bo‘lding bu xatning sirin,
Avlodlar anglaydi ming yildan keyin"².
Suhrob ZIYO
¹ -" atom" lotinchada "bo‘linmas" degani.
² - 1913-yilda daniyalik olim Nils Bor fizik olim Rezerford yaratgan atomning planetar modeliga asosan ilk bor atomning ichki tuzilish nazariyasini yaratdi.
2022.mart.
