Iqtisod4i

Public

Kanalni ko'rish

Qo'shila olmaysizmi? @iqtisod4i

4k A'zolar

Yangilangan: April 11, 2026 at 11:29 PM

About Iqtisod4i – IPL Telegram Channel

Баҳодир Абдуллаев. Иқтисодчи-журналист Алоқа учун — @Iqtisod4i_bot

@iqtisod4i is a growing community focused on iqtisod4i_bot and related topics

Reyting

Global reyting

#456

Til reytingi

#45

Toifa reytingi

#23

-1

Obunachilar sonining o'sishi (Oxirgi 3 kun ichida)

Jami: 4.0K

24 soatlik o'sish: -15 0%

So'nggi postlar

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Халқ билиб туради

Ҳўрмуз бўғозидан энергоманбаларни ташувчи кемалар ўта олмай қолгач, ўзбек жамиятида бир ҳазил пайдо бўлди: Ҳўрмуз бўғози ёпилиб қолгани сабаб метан заправкалар фаолияти тўхтади деган.

Мени мана шу каби ҳазилларнинг антропологик таҳлили қизиқтиради.

Эътибор беринг, одамлар Ҳўрмуз бўғозини Ўзбекистондаги метан заправкага боғлаб, ташқи ўзгарувчиларнинг энергетаъминотга таъсири йўқлигини, яъни Ўзбекистон энергетика соҳаси бозор шароитида яшамаслигини киноя қилишмоқда.

Бу фикрларни барча бирдек тушунтириб бера олмаса ҳам, одамларимиз бу соҳада бозор йўқлигини, ташқи шароитларнинг яхшиланиши ёки ёмонлашишидан қатъий назар тақчиллик йўқолмаслигини, муаммо бошқа нуқтада эканини яхши билади.

Агар одамларга эртага заправкалар Ойнинг тутилиши сабабли ёпилди дейишса ҳам, улар ҳайрон қолишмайди, чунки асл сабаб энергодефицит ва ёпиқ бозор эканини улар билади.

Ваколатли органлар ички муаммоларни ташқи омиллар (об-ҳаво, авария, ва ҳоказо) билан изоҳлаган пайтда жамият бу важларни бўрттириб, Ҳўрмуз бўғозигача олиб боради. Бу орқали улар расмий риторикага ишонмаслигини намоён қилаётган бўлади.

Менимча, бу каби мулоҳазалар халқнинг сиёсий ва иқтисодий жиҳатдан анча ҳушёр эканини, тизимдаги дефицитнинг асл сабабини англашини кўрсатса керак.

7,670

255

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Картадан картага ўтказмалар юзасидан ўзгариш Ҳаммаси шундай кетса, бир неча ойдан кейин иккита вазият муқаррар равишда юз беради: Биринчиси, одамлар шунчаки тўлови ўтиши учун биринчи мақсадни босиб қўйиб пулларини ўтказади ва Ўзбекистонда фалон млрд савдо…

3,610

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Марказий банк матбуот хизматининг Gazeta’га маълум қилишича, банклар ва тўлов ташкилотлари рақамли сервисларни ривожлантириш доирасида мобил иловаларнинг функционалини босқичма-босқич янгилаб бориши, жумладан, пул ўтказмаларини амалга оширишда аниқлаштирувчи параметрларни киритиши мумкин.

Регуляторнинг таъкидлашича, ўзгаришлар техник хусусиятга эга бўлиб, сервислар ишини такомиллаштириш ва операцияларга тўғри ишлов беришга қаратилган. Ҳар бир молия ташкилоти янгиланиш формати ва ҳажмини ўз иловасининг архитектурасидан келиб чиқиб, мустақил равишда белгилайди.

Марказий банк фойдаланувчи томонидан кўрсатилган маълумотлар фақат мобил илованинг ишлаши доирасида қайта ишланиши ва бегона ташкилотларга берилмаслигини алоҳида таъкидлади. Шунингдек, фойдаланувчиларга ўтказмани тасдиқлашдан олдин реквизитларни диққат билан текшириш, тасдиқлаш кодларини учинчи шахсларга бермаслик ва молиявий қарорларни пухта ўйлаб қабул қилиш тавсия этилади.

Регулятор бу ўзгаришлар операцияларни амалга оширишнинг одатий тартибига таъсир қилмаслиги ва мижозлар учун қўшимча чекловлар жорий этмаслигини қайд этди.

https://www.gazeta.uz/uz/2026/03/03/p2p/

4,460

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Ажемоглу мантиғида катта асос бор: Трамп учун энг катта муаммо уни шу йил қисман, 3 йилдан кейин бутунлай ҳокимиятдан четлатадиган институтлар ҳисобланади.

Ва Трампнинг ҳар бир ҳаракати институтлар ишламаслигини эмас, қайтанга шу институтлар ишлашидан ҳавотир ва уларни яксон қилиш хоҳишларини акс эттирмоқда.

Шок эффекти ва нормаларни бузиш — режанинг бир қисми. Чунки айнан нормалар Трампга энг асосий душмани — институтларни яксон қилишга ҳалал беради. Капитолий штурмининг ўхшамай қолиши бунинг энг ёрқин мисоли дейиш мумкин.

2,310

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Ҳамма иқтисодий агентлар муносабатларини ўзаро ҳал қилиши керак

Ўзбекистонда сўнгги йилларда давлат ташкилотлари ўзи яхши ушлай оладиган нуқталарга фуқароларнинг мажбуриятларини боғлаши кўпаймоқда.

Масалан, чиқинди тўловидан қарздорликни электр энергияси тўловига боғлаш ёки UZIMEI`ни божларга боғлаш каби. Бир қарашда бу осон ечим бўлиб кўриниши шубҳасиз. Лекин давлат осон ечимларни эмас, тўғри ечимларни жорий этиш учун жавобгар.

Бир иқтисодий агент бошқаси билан муносабатларидаги низони ҳал қила олмаётган бўлса, бунинг учун суд бор.

Бир хизматнинг тўловини бошқа бир хизмат қарздорлигига йўналтириш, умуман алоқаси йўқ икки тизимни бир-бирига боғлаш каби ечимлар шартномалардаги кучсиз томоннинг, яъни истеъмолчининг шундоқ ҳам танловсиз вазиятини яна ҳам оғирлаштиради.

Кучли томоннинг, яъни хизматни кўрсатаётган компанияларнинг масъулиятини эса бўшаштиради. ИМҲО.

2,800

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Картадан картага ўтказмалар юзасидан ўзгариш

Ҳаммаси шундай кетса, бир неча ойдан кейин иккита вазият муқаррар равишда юз беради:

Биринчиси, одамлар шунчаки тўлови ўтиши учун биринчи мақсадни босиб қўйиб пулларини ўтказади ва Ўзбекистонда фалон млрд савдо учун тўлов p2p орқали ўтяпти деган асоссиз, лекин солиқчилар p2p маълумотларини олиш учун керакли рақам пайдо бўлади.

Иккинчиси, янги бошоғриқлар юзага келиши хавфини сезган сотувчилар p2p орқали савдо қилаётганида бошқа мақсадларни белгилашни одамлардан сўрай бошлайди. Худди такси ҳайдовчиси 5 та юлдуз босишни сўрагандек.

Менимча бу ўзгариш фақат Марказий банк регуляцияси остидагиларга эмас, бутун жамиятнинг кундалик ҳаётига алоқадор. Шундай экан, қарор хат ёки йиғилиш баёни билан эмас, жамоатчилик муҳокамасига қўйиладиган бошқа ҳужжат билан қабул қилиниш лозим.

Шунингдек, ҳеч қайси калласи ишлайдиган тўлов ташкилоти ёки банк ўз-ўзидан бундай функцияга фойдаланувчини мажбурлашига ишонмайман. Ҳар бир ортиқча клик уларнинг рақобатбардошлигига салбий таъсир қилади.

https://t.me/davletovuz

3,810

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Дарон Ажемоглу Эрон ва Anthropic ҳақида (биринчи қисм):

1987 йилдан бошлаб Зимбабвенинг диктатор президенти бўлган Роберт Мугабе 2000 йилда мамлакатда ўтказилган лотерея ўйинида катта совринни қўлга киритганди.

Мугабе нима учун бундай масхарабозликни ўйлаб топди? Юзаки жавоб: Чунки бу унинг қўлидан келарди.

Ҳокимиятингиз ва хатти-ҳаракатларингизни чеклаб турувчи институтларни вайрон қилганингиздан сўнг, бойиш учун, шуҳратпарастлик ёки шунчаки ошиб бораётган куч-қудратингизни намойиш қилиш учун истаган ишингизни қилишингиз мумкин бўлади.

Бироқ, бу саволга янада чуқурроқ ва муаммолироқ жавоб ҳам бор: ҳокимиятингиз устидан ўрнатилган институционал назоратни ер билан бир қилишни истасангиз, бунинг учун мавжуд қоидалар тизими нақадар фарс эканлигини кўрсатиш, уларнинг устидан кулишдан кўра яхшироқ йўл борми?

Бундай хатти-ҳаракатларнинг мамлакат нормаларига, институтларига ҳамда хавфсизлиги ва барқарорлигига зарар етказиши шунчаки тасодиф эмас. Бу режанинг бир қисми.

Мугабенинг лотереядаги ғалабаси Трамп маъмуриятининг узоқ давом этадиган ва ташвишли оқибатларга олиб келадиган, мамлакат тақдирида из қолдирувчи иккита қарорида акс этмоқда.

Трамп ва унинг иттифоқчилари бу ҳаракатларни шунинг учун ҳам қилмоқдаларки, чунки бу уларнинг қўлидан келади ва бу ҳаракатлар уларнинг келажакдаги хулқ-атворларини тийиб турувчи барча қоидалар ва чекловларни остин-устун қилиш бўйича кун тартибига мос келади.

Биринчи муаммоли ҳаракат — АҚШ ва Исроилнинг Эронга ҳужуми ҳамда мамлакат олий раҳнамоси Оятуллоҳ Хоманаийнинг ўлдирилишидир.

Инсоний йўқотишлар ва юзага келган тартибсизликларни бир четга суриб турган тақдиримизда ҳам, бундай қадам Яқин Шарқда узоқ муддатли беқарорликни келтириб чиқариши уларга аён бўлиши керак.

Эрон режими репрессив, қатл этувчи ва ўз халқининг иқтисодий ва ижтимоий фаровонлиги учун ёмон эканига шубҳа бўлмаслиги керак. Олий раҳнамо, етакчи Эрон элитаси ва мамлакатнинг қўрқинчли Инқилоб қўриқчилари корпусининг қўли қонга ботган эди ва сўнгги пайтларда қатағонлар кучайган эди.

Аммо буларнинг ҳеч бири Қўшма Штатлар ва Исроилнинг халқаро иттифоқчилар ёки АҚШ жамоатчилиги (ҳали ҳам одамларнинг фикри принципиал жиҳатдан муҳим бўлиши керак бўлган демократия деб ҳисобланадиган давлат) қўлловисиз Яқин Шарқда уруш бошлашини оқлаб беролмайди.

Бундан ҳам ёмони, бу ҳаракат бошқа бир миллатнинг суверенитетига тажоввуз қилади ва бутун минтақани қирғинбаротга рўбарў қилиш хавфини уйғотади.

Шунингдек, Оятуллоҳ Хоманаийнинг ўтмиши нақадар даҳшатли бўлмасин, у Николас Мадуро эмас (Мадуронинг ҳатто Венесуэла ҳарбийлари орасида ҳам саноқли содиқ тарафдорлари бор эди, холос).

Ўзининг диний мавқеи туфайли Хоманаий шиалар ва ҳатто кенгроқ мусулмон жамияти орасида ҳурмат ва обрўга эга эди. Ўлдирилиши эса уни беайб қурбон-қаҳрамонга айлантириш хавфини туғдиради — бу эса Эрон ёки минтақа учун энг кераксиз нарса.

Иккинчиси — Мудофаа вазирлигининг (сўнгги ҳаракатлар бу ном ўзгартирилиши шунчаки қуруқ гап учун эмаслигини тасдиқласа-да, уни ҳали ҳам Уруш вазирлиги деб аташ оғриқли) Anthropic сунъий интеллект компаниясини таъминот занжири учун хавф деб эълон қилишидир.

Бундай расмий ёрлиқ ёпиштириш одатда Хитойнинг Huawei каби хорижий рақобатчи давлатлар компаниялари учун ишлатилади.

Бу федерал пудратчиларга Anthropic моделларидан фойдаланишни тақиқлайди ва компания келажакдаги ҳаракатларида катта чекловларга учрашидан дарак беради.

Мудофаа вазири Пит Хегсетнинг эълон қилишича: «бу чора дарҳол кучга киради, АҚШ ҳарбийлари билан бизнес юритадиган ҳеч бир пудратчи, етказиб берувчи ёки шерик ташкилотлар Anthropic билан ҳеч қандай тижорат фаолиятини амалга ошириши мумкин эмас».

Сабаб? Чунки Anthropic ўз моделларининг америкаликларни оммавий кузатиш ва автоном қурол тизимлари учун ишлатилишига қарши ҳимоя чораларини талаб қилганди. Ушбу икки қоиданинг ҳеч бири амалда Мудофаа вазирлиги учун сезиларли чекловлар қўймасди.

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Дарон Ажемоглу Эрон ва Anthropic ҳақида (иккинчи қисм):

Чунки оммавий кузатув АҚШ қонунчилигига кўра ноқонуний ҳисобланади ва автоном қурол тизимларида сунъий интеллектдан фойдаланиш яқин истиқболдаги имконият эмас. Шунга қарамай, худди Мугабенинг лотереяда ютиши каби, бу ерда қудрат намойиши муҳим аҳамиятга эга.

Бу ҳаракат, эҳтимол, Эронга қилинган ҳужумдан кўра кўпроқ таъсир этувчи йирик оқибатларга олиб келади. Ҳозирги СИ имкониятлари ҳақида ким нима деб ўйлашидан қатъи назар, СИни ким назорат қилиши демократия, бизнес, алоқа ва махфийлик учун муҳим аҳамиятга эга эканлигига шубҳа йўқ.

Бу қарор соҳадаги кўпчилик томонидан СИни хусусий сектор эмас, балки АҚШ ҳукумати назорат қилиши сифатида талқин қилиниши мумкин.

Бу ҳаракатнинг кенгроқ оқибатлари янада чуқурроқ: ушбу маъмурият ва эҳтимол келажакдаги маъмуриятлар энди ўзлари рози бўлмаган ҳар қандай пудратчига нисбатан ҳаддан ташқари катта жазолар қўллаши мумкин.

Асрлар давомида Америка давлат-бизнес алоқаларининг асоси бўлиб келган хусусий мулк ҳуқуқининг хавфсизлиги энди анча заиф кўринмоқда.

Шунингдек, бу дунёга Пентагон оммавий кузатув ва автоном қурол тизимларини ишлаб чиқиш ниятида эканлиги ҳақида нотўғри сигнал юборади (акс ҳолда шартномадаги ушбу икки самарасиз банд ҳақида қайғуришдан нима фойда бор эди?).

Ҳар икки ҳаракатнинг бемаънилиги Мугабенинг лотереяда ютишини ёдга солади. Трамп ҳокимиятга ҳеч қандай хорижий конфликтларга киришмасликка ваъда бериб келганди. Энди эса Ироқ урушидан ҳам хавфлироқ ва асослари янада заифроқ бўлган ҳаракатга бошчилик қилмоқда.

Пентагон фаолияти учун Anthropic шартномада истаган қоидаларнинг ҳеч қандай таъсири бўлмасди, чунки ҳозирги СИ тизимлари автоном қурол тизимларида ишлатилиш учун етарлича даражада ишончли эмас ва АҚШ ҳукуматида оммавий кузатув учун ишлатилиши мумкин бўлган (ва баъзан ишлатиладиган) кўплаб бошқа воситалар мавжуд.

Шок эффекти ва нормаларни бузиш — режанинг бир қисми. Мугабенинг сабоқлари давом этмоқда.

https://x.com/DAcemogluMIT/status/2028127571032920561?s=20

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Тошкентда 10-синф ўқувчиси уриб кетган ЙПХ ходими вафот этибди, афсус.

Менимча, биз мана шу воқеа олдини олишимиз мумкин эди. Биз одамлар ЙПХ инспектори устига машина ҳайдамайдиган, ундан қочишга уринмайдиган жамият қуришимиз мумкин эди.

Биз 10-синф ўқувчиси муқаррар равишда одам ўлдиришга қараб кетаётганини кўра била туриб, унга реакция қилолмайдиган тизимимизни тўғрилашимиз мумкин эди, шунда бугун у мактабида ўтирган бўларди.

Биз 3 нафар бола етим бўлиб қолишининг олдини олишимиз мумкин эди.

Бугунги воқеа айбдорлари фақат бола ва унинг ота-онаси деган фикрга мен мутлақо қўшилмайман.

Уруш йўқ, тинч маконда давлат хизматчиси бундай вафот этишини нормал эмас, бу тизимнинг ёриқларини кўрсатган оғир хулоса. Агар хулоса ола билсак, албатта.

https://www.gazeta.uz/uz/2026/02/27/ypx-xodimi/

30,600

Iqtisod4i

7-apr, 2026, 13:24

Модомики, бизлар тарбиясиз ва болаларимизни ўқутмаймиз, бул тариқа ёмон ҳодисалар ва бадбахтликлар орамизда доимо ҳукм-фармо бўлса керак

Кеча илк ўзбек драмаси — «Падаркуш» пьесаси саҳналаштирилганига 112 йил тўлди. Сана муносабати билан Фарзона Хамидова Gazeta учун асар ҳақида махсус мақола тайёрлади.

Жадидлар, жумладан, Маҳмудхўжа Беҳбудий миллатни уйғотиш, ижтимоий онгни янгилаш ҳамда эркинлик ва тараққиётни илгари суришга интилар экан, шиорлар ва чақириқлар халқ маданиятининг бир қисмига айланмай туриб, қабул қилинмаслигини яхши англаган.

Шу сабабдан улар айнан театрни сўз, образ ва ҳиссиёт орқали таъсир ўтказиш, илғор ғояларни тарғиб қилишнинг самарали воситаси деб билган. «Падаркуш» мана шу қарашларнинг дастлабки амали, пойдевори дейиш мумкин.

Қизиғи, пьеса нима ҳақда, биласизми?

Асар сюжети марказида тўқчиликда, бироқ таълим ва тарбиясиз улғайган ўсмир йигит туради. Қаҳрамоннинг отаси фақат бойлик орттириш билан овора бўлиб, ўғлининг маънавий камолоти ҳақида қайғурмайди ва фаровон келажак учун моддий таъминотнинг ўзи кифоя деб ҳисоблайди.

Маънавий мезонларнинг йўқлиги йигитни ўйин-кулгига ишқибоз, ўзига бино қўйган ва бепарво «тилла ёшлар» вакилига айлантиради. У кунларини бекорчиликда ўтказади, обрў-эътиборли кишиларни менсимайди ҳамда аста-секин меъёр ва масъулият ҳиссини йўқотиб боради.

Бекорчилик ва жаҳолат қаҳрамонни маънавий тубанликка элтади: пьеса сўнгида у улфатлари билан тил бириктириб, пул учун ўз отасининг қотилига айланади.

Мен мақолани ҳам, «Падаркуш»нинг ўзини ҳам ўқишни тавсия қиламан.

https://www.gazeta.uz/uz/2026/02/28/padarkush/

2,200

Showing 10 of 10 posts

No more posts

Reyting

Kirish talab qilinadi

Foydalanuvchi sharhlari (0)

Hali sharhlar yo'q. Birinchi bo'lib tajribangizni baham ko'ring!

Tegishli Telegram kanallari

Loading recommended channels...

Iqtisod4i

About Iqtisod4i – IPL Telegram Channel

Reyting

Obunachilar sonining o'sishi (Oxirgi 3 kun ichida)

So'nggi postlar

Reyting

Foydalanuvchi sharhlari (0)

Tegishli Telegram kanallari

Hilol Nashr

Памяркоўна-Цэнтрысцкі Альянс (ПАЦА)

Prakash King 666™

PFC BUKHARA🔵

Nɪᴛɪɴ Tᴇɴɴɪs™

MAIN HATI (2025)

Rustamjon Domla Suhbatlari

Кінакіпа | Фільмы і серыялы па-беларуску

Tegishli Telegram kanallari

Hilol Nashr

Памяркоўна-Цэнтрысцкі Альянс (ПАЦА)

Prakash King 666™

PFC BUKHARA🔵

Nɪᴛɪɴ Tᴇɴɴɪs™

MAIN HATI (2025)

Rustamjon Domla Suhbatlari

Кінакіпа | Фільмы і серыялы па-беларуску

So'nggi postlar

Foydalanuvchi sharhlari (0)