#finished
Onore de Balzak – “Yevgeniya Grande”
Bu romanni oddiy sevgi hikoyasi deyish qiyin. U inson qalbi va jamiyat o‘rtasidagi murakkab kurashning barcha og‘riqlarini, xonavayronliklarini o‘zida jamlab ko‘rsatadi. Urushdan keyingi jang maydonini ko‘rgandek bo‘lasiz asar yakunida. Faqat bunda qurbon bo‘lgan, jarohat olgan tanalar emas, qalblar…
Balzak bu roman orqali asosi pulga qurilgan jamiyatning asl yuzini ochib beradi. Asarning bosh qahramonlaridan birini pul desak ham bo‘ladi. Chunki pul orqali odamlarning eng nozik nuqtasi — nafs va ochko‘zlikning qanchalik had-hududsiz bo‘lishi ko‘rsatiladi.
Grande ota obrazi bunga eng yorqin misol. U juda katta boylikka ega bo‘lsa-da, hayoti qashshoqlik ichida o‘tadi. U na o‘ziga, na oilasiga bu boylikdan foydalanishga imkon beradi. Bu ziqna odam uchun pul yashash uchun emas, balki pul yig‘ishning o‘zi yashash ma’nosiga aylangan.
Asarda pul va insoniylik o‘rtasidagi ziddiyat va chegaralar juda aniq chizib berilgan. Yevgeniya shu ziqna cholning qizi bo‘la turib, bu tizimga qarama-qarshi tomonda turadi. Qiz pulni emas, insoniy qadriyatlarni tanlaydi. Qiz pulni emas, sevgini tanlaydi…
Yevgeniya pulga mukkasidan ketgan muhitda ulg‘aygan bo‘lsa-da, otasidan mutlaqo farqli qadriyatlarni o‘zida mujassam etadi. Uning Sharlga bo‘lgan muhabbati, bu yo‘ldagi sadoqati va qo‘lidagi bor boyligini sevgisi yo‘lida ayamasligi uning otasidan naqadar farq qilishini tushunishingiz uchun yetarli.
Ammo Balzak bu sevgi va Yevgeniya orqali sodda syujet qurmaydi. Muhabbatning faqat go‘zalligini ko‘rsatish bilan cheklanmaydi. Bu tuyg‘uning fojiaviy tomonini ham ochib beradi. Sharlning keyinchalik o‘zgarib, manfaatparastga aylanishi Yevgeniya sevgisining qurboniga aylanishiga sabab bo‘ladi. Qiz pulidan ham, qalbidan ham ayriladi…
Ana shu yerga kelganda Balzak juda nozik bir fikrni ilgari surganini anglab yetdim. Yaxshi inson bo‘lish har doim ham baxtli bo‘lishni anglatmaydi. Achchiq bo‘lsa-da, bu haqiqat!
Hattoki sevgi ham jamiyat qonunlariga bo‘ysunadi. Ya’ni pul va manfaat ustuvor bo‘lgan muhitda sof tuyg‘ular yashab qolishi qiyin. Yashab qolsa ham, sevgi niqobini taqqan manfaat ko‘rinishida qalblarda ulg‘ayadi. "Qayerda ishlaydi?", "Nechta mashinasi bor?" kabi savollar asosiy planga chiqadi. Tanish holatmi..?
“Yevgeniya Grande” asarida ham Balzak jamiyatni shunchaki musiqaviy orqa fon sifatida emas, balki inson xarakterini shakllantiruvchi asosiy kuch sifatida ko‘rsatgan. Asarda deyarli barcha ijtimoiy aloqalar — do‘stlik, qarindoshlik, hatto sevgi ham moliyaviy hisob-kitob asosida quriladi.
Albatta, Yevgeniya Grandening tuyg‘ulari bundan mustasno. Endi qizning ahvolini tasavvur qiling-a? Butun jamiyat, otang, qo‘shnilaring, jamiki taniganlaring va hattoki sevgan insoning ham shunday kishilardan. Insonning qadr-qimmatini uning qancha pulga egaligi bilan belgilashadi…
Balzak Yevgeniyani bu tizimga qarshi qo‘yadi. U jamiyat qoidalariga moslashmaydi, balki ichki pokligini saqlab qoladi. Kitobni tugatarkanman, yozuvchi nima demoqchi ekanini tushungandekman.
Ya’ni jamiyatda qanchalik jirkanch va manfaatparast qoidalar ustuvor bo‘lmasin, insoniylikni saqlab qolish, yaxshi inson bo‘lib qolish ko‘proq o‘zingga bog‘liq. Faqat shu yaxshi bo‘lishning badalini to‘lashga tayyor bo‘lsangiz bas. Chunki bu dunyo yaxshilar uchun har doim qiyin, juda ham qiyin…
➡️
