علی صاحب‌ الحواشی

Public

شامل نہیں ہو سکتے؟ @sahebolhavashi

5.7k اراکین

اپ ڈیٹ کیا گیا: May 15, 2026 at 12:19 AM

علی صاحب‌ الحواشی

@sahebolhavashi is a growing community focused on Desi and related topics

درجہ بندی

عالمی درجہ بندی

#456

زبان کی درجہ بندی

#45

زمرہ کی درجہ بندی

#23

-1

سبسکرائبرز کی تعداد میں اضافہ (پچھلے 7 دنوں میں)

کل: 5.7K

24 گھنٹے میں اضافہ: +0 0%

تازہ ترین پوسٹس

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

https://attach.fahares.com/RP62ZEwmFn7617+50RD6gA== دینامیک اجتماعی نصیحت‌پذیر نیست!

✍#علی‌صاحب‌الحواشی

سخنان خانم دکتر مریم نصراصفهانی که کانالِ شریف "نطقیات" منتشر کرد، ارزش درنگ و تامل دارند. خانم نصراصفهانی را اندیشمند خوش‌فکری می‌شناسم؛ طرح مباحثی که کردند نیز کاملا روا و وارد می‌دانم. منتها معتقدم طرح این مباحث هرچند خوب است، ولی در میدان واقعیت‌ِ اجتماعی چندان مفیدِ تغییر نمی‌افتد (واقعیت، به ملایمت سخن من هم نیست!). ما در اینجا دوباره با گسل "برحقی" و "واقعیت" مواجه هستیم.

"واقعیت"ها را در سپهر انسانی، دینامیکی مقرر می‌کند که نیرویِ رانشِ خود را از کوره‌ی تنش‌های اجتماعی می‌گیرد. جامعه ایران از پریروز تا امروز در کوره‌ی این تنش‌هاست؛ دینامیکِ ایجادکرده‌اش را نیز از پیش از ۱۳۸۸ تا امروز شاهد بوده‌ و هستیم و همچنان خواهیم بود.

ما را "بحران‌هویت" که ایجاد شده بود، از وقایع ۱۳۵۷ عبور داد تا بزودی شاهد فجایعِ هویتی شده و تا امروز قربانیان آن گشته‌ایم. این دینامیکی است که کوره‌اش همچنان پرلهیب‌تر می‌گردد و بی‌تردید آبستنِ تحولات عظیمی در پیش‌روست.

آن بحران‌هویتِ پساتجدد ما که سوانح ۱۳۵۷ را به‌وجود آورد، به‌دلایلی که شرح‌اش بیرون از حوصله و مقصود این یادداشت است، تقریبا بی‌درنگ ما را وارد مواجهه‌ی مغلوبه با خودِ اسلامی‌مان کرد. بی‌حاصل است گفتن و بحث‌کردن آن‌که می‌توانست چنان نشود؛ زیرا بهرحال شد!
تاریخ میدان طرح "اگر"ها نیست. طرحِ نظریِ آن "اگرها" نیز لاجرم صورتِ خطابیاتِ "برحقی" می‌یابد که مفید هیچ فهمی از چراییِ واقعیتِ حاصل آمده نیست؛ مثل آن‌که بگوییم اگر به‌جای خمینی، نهضت‌آزادی سرخیلیِ پساانقلاب ۱۳۵۷ را می‌کرد، رویگردانی از "اسلام" به این گستردگی و پرنفوری نمی‌شد. طرحِ چنین "اگری" به هیچ کار نمی‌آید. (البته خانم نصراصفهانی، از این "اگرها" طرح نمی‌کنند؛ من از باب توضیح، اضافه کردم.)

ما، چه خوش‌بداریم چه نه، وارد مرحله تاریخی‌ای شدیم که در آن "اسلام" به‌روایتِ تشیع‌امامیه، دارد از بخش ساختاریِ هویت‌ملی‌مان جدا می‌شود. گفتمان بنیادگرایی ما که از فداییان‌اسلام شروع شده بود و از مراحلی چون شریعتی و دکتر سروش گذشت، امروز حداقلش آن است‌ که‌ کمترین اعتنایی در نسل‌های متولد ۱۳۶۰ به این‌سو برنمی‌انگیزد؛ حداکثرش بماند. این باززاییِ معنایی نو از هویت‌ایرانی آن‌قدر در کار است که هرچه‌ کمتر اسامی مسلمانی بر نوزادان گذاشته می‌شود، هرچه بیشتر به باستانگراییِ پیشااسلامی عنایت می‌شود، گفتمانِ چپِ امپریالیسم‌ستیزی که با شریعتی در اسلامگراییِ ما تزریق شد نیز بدجوری ملکوک گشته است، طوری که منِ سوسیال‌دمکرات هم اَنگ خورده‌ام!

ایرانِ دیگری در پیش‌روست که بنیادگرایان حاکم نیز ادراکش کرده‌اند و به درستی مرحله جاریِ تاریخی را (ناگفته) واپسین مرحله زوالِ تاریخیِ خویش می‌بینند که خشم و خشونت‌ورزی‌شان را می‌فزاید، چون سرکه‌انگبین که صفرا فزاید.
در این هنگامه، غالبِ "اصلاح‌طلبانِ" اصطلاحی نیز به همسوییِ تامّ با بنیادگرایان حاکم کشانده شدند؛ حتی کثیری از چپ‌گرایان نیز به‌همان سو رفته‌اند! زلزال بزرگی در جریان است، این است که "تَری‌الناسَ سُکاری!"

زلزله‌های تمدنی، حوادثِ منفردی نیستند، آن‌ها پس‌لرزه‌های مهیب درپی دارند. عصر روشنگری اروپا که شادمان از گمان خلاصیِ نهایی از خرافه مسیحیت بود، با نهضت توفنده رومانتیکی مواجه شد که تا نیمه نخست قرن بیستم پس‌لرزه‌های مهیبی از "خیزش روح" آفرید که جزو کوچکی از آن هم به‌صورت اعاده به کاتولیسیسم بود که هزارالبته عقیم ماند. با فروکش کردن رومانتیسیسم اروپایی، اینک استقراری نو صورت بسته است.

خانم نصراصفهانی در پایان به قوه قضائیه جمهوری‌اسلامی توصیه به شفقت کردند. مرحبا، اما هیهات که سخن ایشان نزد آنان مسموع افتد؛ نمی‌شود به حجاج‌‌ابن‌یوسف نصیحت کرد که ابوسعیدابی‌الخیر باش! این نشده و نخواهد شد. باید گذاشت تا دینامیک‌ توفنده جاریِ ایران، روبیدنی‌هایش را بروبد...!

1,230

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

🎥 Video

✍#علی‌صاحب‌الحواشی

تشیع را میراث‌داریش از "گنوزیس"، معطوف به "مرگ" کرد. گنوزیس همین‌کار را با مسیحیت‌ِیهودی نمود؛ والا نه اسلام و نه یهودیت "مرگ‌اندیش" نیستند؛ یهودیت بیش از اسلام نیست.

بنیادگرایانِ امامیه پنجاه‌سال خود را به آب و آتش زدند تا خاک‌ِ مرگ را بر ایران بپاشند و نشد! این‌کلیپ برای ما عجیب نیست، برای دهه‌ها دور‌ از وطن‌ماندگان عجیب است، که به اشتراکش گذاشتند. آنان با سیمای نکبت‌بارِ "دهه شصتی" ایران آشنایند، همان‌که بنیادگرایان‌حاکم و خامنه‌ایِ مرده در حسرتش هستند و بود.

زندگیِ ایرانیان راه خود را از میانه‌ی مرگ‌اندیشی و مرگ‌آفرینی ولاییون باز کرد. از دولت اصلاحات تا به امروز، در ایران "زندگی" است که با "مرگ" می‌جنگد و گام‌به‌گام مرگ را عقب می‌راند. "مرگ" تحقیر شد و فسرد! آن‌قدر که ولاییون حسرت‌زده گشتند و مردم به رغم نهایت وحشیت و فلاکتی که به‌بار آوردند، "سرزنده" مانده‌اند. آخر نه که "مرگ" پیشاروی آنان و "زندگی" در پیش‌روی اینان است؟

امروز هم اکثر ایرانیان از "جنگ"، امید "زندگی" و انقراضِ فرجامینِ مرگ‌آفرینان و مرگ‌اندیشان را دارند!
عجیب است؟
تعجب نکنید تاریخ مرآت عجایب است!

3,640

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

🖊️روح‌الله رحیم‌پور

اپوزیسیون ناراضی از رسانه و حکومت راضی از اپوزیسیون!

اگر کسی بیشتر از سپاه، بیشتر از خامنه‌ای‌ها و بیشتر از ماشین سرکوب جمهوری اسلامی، انرژی‌اش را صرف کوبیدن رسانه‌ای می‌کند که صدای بخش کثیری از مردم و مخالفان حکومت شده، باید پرسید دشمن اصلی او دقیقاً کیست؟
نقد رسانه حق هر کسی است. اما وقتی حمله به یک رسانه، دقیقاً هم‌زمان و هم‌جهت با عملیات روانی جمهوری اسلامی پیش می‌رود، دیگر نمی‌شود پشت واژهٔ نقد پنهان شد. بخشی از اپوزیسیون سال‌هاست به جای رقابت دموکراتیک، گرفتار بیماری حذف است: «اگر مردم به ما اقبال ندارند، پس باید هر تریبونی که صدای رقیب را منعکس می‌کند، نابود شود.»
این همان منطق آشنای جمهوری اسلامی اما با لباس متفاوت نیست؟ تهوع‌آورترین وضعیت و دردناک‌ترین پرسش این است که چطور بعضی‌ها حتی در مخالفت با حکومت، موفق شده‌اند شبیه خود حکومت شوند؟
عجیب و حتی وحشتناک است که جمهوری اسلامی روزنامه‌نگاران و کارمندان ایران‌اینترنشنال را تهدید می‌کند، اموالشان را به غارت می‌برد، برای ربایش و ترور آن‌ها و حمله به محل کارشان برنامه می‌چیند، خانواده‌هایشان را تحت فشار می‌گذارد، اما یک عده مدعی آزادی و دموکراسی همچنان نشسته‌اند و با کف به دهان توضیح می‌دهند که «نه، مشکل اصلی همان ایران‌اینترنشنال است».
این دیگر تحلیل سیاسی نیست؛ این مرحله‌ای از نفرت و حسادت سیاسی است که آدم حاضر می‌شود کنار همان حکومتی بایستد که ادعا می‌کند دشمنش است.
این وسط بعضی‌ها هم آن‌قدر از سایهٔ رضا پهلوی می‌ترسند و آن‌قدر از پهلوی و هر نماد غیرهمسو با خودشان متنفرند که حاضرند عملاً در کنار روایت امنیتی جمهوری اسلامی بایستند و زیر پرچم تبلیغاتی سپاه سینه بزنند، فقط چون نمی‌توانند تحمل کنند بخشی از جامعه انتخاب سیاسی دیگری دارد.
دموکراسی برای این جماعت فقط تا جایی خوب است که مردم دقیقاً همان چیزی را بخواهند که خودشان می‌خواهند. بقیه‌اش می‌شود فاشیسم، پروژهٔ امنیتی و عملیات رسانه‌ای.
بخشی از اپوزیسیون ایرانی به موجود عجیبی تبدیل شده و هرکس علیه جمهوری اسلامی موثرتر باشد، برای این‌ها منفورتر می‌شود. این‌ها عملاً تبدیل شده‌اند به بازوی غیررسمی جنگ روانی جمهوری اسلامی، فقط با ادبیات شبه‌روشنفکری و ژست دموکراسی؛ اما تاریخ در حال ثبت شرافتمندی‌ها و بی‌شرافتی‌های افراد است و خوشبختانه یا متأسفانه بسیار هم بی‌رحم است.

پی‌نوشت: اگر دوست داشتید این مطلب را بازنشر کنید، اسامی چنین افرادی را منتشر و آن‌ها را رسوا کنید. پای خون‌های ریخته شده تا آخر می‌ایستیم و با شارلاتانیسم می‌جنگیم…
┄┄┅┅┅┅┅┅┅┅┅❅❁❅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┄┄

از رسانه تا دستگاه پروپاگاندا
بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۱/۲)

سخنان آقای رحیم‌پور متین است. تنها یک نکته می‌ماند و آن اطلاقِ "رسانه" به شبکه "ایران‌اینترنشنال" است. اگر "رسانه"، امثال CNN و BBC و یورونیوز و این‌قبیل باشند، آنگاه "ایران‌اینترنشنال" و "الجزیره" و "شبکه فاکس" و "شبکه‌خبر" صدا‌وسیما را می‌توان هرچیز دانست الا "رسانه".

این‌ها دستگاه‌های "پروپاگاندا" هستند که یک "مرام‌سیاسی" را آشکارا تبلیغ می‌کنند، درست به‌همان معنایی که "شین‌هوا"یِ چین‌ِ دیروز و امروز، یا روزنامه "پراودا"ی شورویِ دیروز و فدراسیون‌ روسیه‌ی امروز "رسانه" نبوده و نیستند بلکه دستگاه‌های پروپاگاندا هستند.

آیا این سخن بدان معناست که آن‌هایی که در بالا "رسانه" عنوان‌شان کردم، ابدا "مرام‌سیاسی" ندارند؟! البته که نه! معلوم است که دارند! منتها فرق "رسانه" با "دستگاه پروپاگاندا" در آن است که "رسانه" تلاش می‌کند متوازن باشد ولی "دستگاه پروپاگاندا" همه تلاش‌اش را می‌کند تا متوازن نباشد! این فرقِ کمی نیست!

البته حتی "رسانه"ها نیز گاهی به‌سمت پروپاگاندا شدن می‌گرایند. آشناتر از همه برای ما، "بی‌بی‌سی فارسی" است که آشکارا گرایش به‌سوی "اصلاح‌طلبانِ" ایران دارد، آن‌قدر که در متن منفوریِ اصلاح‌طلبان در ایران، بخش بزرگی از ایرانیان او را "آیت‌الله بی‌بی‌سی" می‌خوانند. اما با این همه، حتی در بی‌بی‌سی فارسی هم می‌توان گرایش به توازن را دید؛ ولی نه "ایران‌اینترنشنال" این گرایش به توازن را دارد و نه مثلاً "الجزیره"(چپ) و "فاکس"(راست). می‌توان اصرار و صراحت به بی‌توازنی را "حدِ فارقِ" دستگاه پروپاگاندا از رسانه دانست.

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

🖊️روح‌الله رحیم‌پور

اپوزیسیون ناراضی از رسانه و حکومت راضی از اپوزیسیون!

اگر کسی بیشتر از سپاه، بیشتر از خامنه‌ای‌ها و بیشتر از ماشین سرکوب جمهوری اسلامی، انرژی‌اش را صرف کوبیدن رسانه‌ای می‌کند که صدای بخش کثیری از مردم و مخالفان حکومت شده، باید پرسید دشمن اصلی او دقیقاً کیست؟
نقد رسانه حق هر کسی است. اما وقتی حمله به یک رسانه، دقیقاً هم‌زمان و هم‌جهت با عملیات روانی جمهوری اسلامی پیش می‌رود، دیگر نمی‌شود پشت واژهٔ نقد پنهان شد. بخشی از اپوزیسیون سال‌هاست به جای رقابت دموکراتیک، گرفتار بیماری حذف است: «اگر مردم به ما اقبال ندارند، پس باید هر تریبونی که صدای رقیب را منعکس می‌کند، نابود شود.»
این همان منطق آشنای جمهوری اسلامی اما با لباس متفاوت نیست؟ تهوع‌آورترین وضعیت و دردناک‌ترین پرسش این است که چطور بعضی‌ها حتی در مخالفت با حکومت، موفق شده‌اند شبیه خود حکومت شوند؟
عجیب و حتی وحشتناک است که جمهوری اسلامی روزنامه‌نگاران و کارمندان ایران‌اینترنشنال را تهدید می‌کند، اموالشان را به غارت می‌برد، برای ربایش و ترور آن‌ها و حمله به محل کارشان برنامه می‌چیند، خانواده‌هایشان را تحت فشار می‌گذارد، اما یک عده مدعی آزادی و دموکراسی همچنان نشسته‌اند و با کف به دهان توضیح می‌دهند که «نه، مشکل اصلی همان ایران‌اینترنشنال است».
این دیگر تحلیل سیاسی نیست؛ این مرحله‌ای از نفرت و حسادت سیاسی است که آدم حاضر می‌شود کنار همان حکومتی بایستد که ادعا می‌کند دشمنش است.
این وسط بعضی‌ها هم آن‌قدر از سایهٔ رضا پهلوی می‌ترسند و آن‌قدر از پهلوی و هر نماد غیرهمسو با خودشان متنفرند که حاضرند عملاً در کنار روایت امنیتی جمهوری اسلامی بایستند و زیر پرچم تبلیغاتی سپاه سینه بزنند، فقط چون نمی‌توانند تحمل کنند بخشی از جامعه انتخاب سیاسی دیگری دارد.
دموکراسی برای این جماعت فقط تا جایی خوب است که مردم دقیقاً همان چیزی را بخواهند که خودشان می‌خواهند. بقیه‌اش می‌شود فاشیسم، پروژهٔ امنیتی و عملیات رسانه‌ای.
بخشی از اپوزیسیون ایرانی به موجود عجیبی تبدیل شده و هرکس علیه جمهوری اسلامی موثرتر باشد، برای این‌ها منفورتر می‌شود. این‌ها عملاً تبدیل شده‌اند به بازوی غیررسمی جنگ روانی جمهوری اسلامی، فقط با ادبیات شبه‌روشنفکری و ژست دموکراسی؛ اما تاریخ در حال ثبت شرافتمندی‌ها و بی‌شرافتی‌های افراد است و خوشبختانه یا متأسفانه بسیار هم بی‌رحم است.

پی‌نوشت: اگر دوست داشتید این مطلب را بازنشر کنید، اسامی چنین افرادی را منتشر و آن‌ها را رسوا کنید. پای خون‌های ریخته شده تا آخر می‌ایستیم و با شارلاتانیسم می‌جنگیم…
┄┄┅┅┅┅┅┅┅┅┅❅❁❅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┄┄

"از رسانه تا دستگاه پروپاگاندا"
بخش دوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۲/۲)

نکته درخور توجه‌تر در این بحث آن‌است که چرا میان اکثر ایرانیان، تلویزیون "ایران‌اینترنشنال" این‌همه محبوب است؟! توجه کنید که روی سخنم با انکارکنندگانِ واقعیت نیست، آن‌ها را هرگز نمی‌توان به "واقعیت" مجاب نمود، درست به همان معنایی که فردِ خوابیده را می‌توان بیدار کرد ولی آن‌که خود را به خواب‌زده را نمی‌توان بیدار کرد! پس آنان اصلاً طرف خطابِ من نیستند.

دلیل محبوبیت "ایران‌اینترنشنال" میان اکثر ایرانیان همسویی آنان با پروپاگاندایی است که این تلویزیون پیش می‌بَرد. و این هم کاملا طبیعی است، زیرا: به‌ویژه در بحران‌های اجتماعی، مردم دوست‌ دارند خبر و تحلیلی را بشنوند که خوش‌دارند "حقیقت" داشته باشد.

توجه به این نکته نیز پرده از وضعیتِ سیاسی اکثر مردم ایران برمی‌دارد: اکثریتِ (احتمالاً قاطعِ) ایرانیان خواهان نبودن "جمهوری‌اسلامی"اند! ایران اینترنشنال به این آرزویِ اکثریتِ ایرانیان "امید" می‌دهد!
می‌خواستید جور دیگری باشد؟ سپهرانسانی این‌طوری است، طور دیگری نیست. "فلک" را هم نمی‌شود "سقف‌شکافت" و "طرحی نو درانداخت". عالم و آدم همین است که هست، با سر به دیوار کوفتن و خودکشی کردن هم عالم‌وآدم دگر نمی‌شوند!

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

https://attach.fahares.com/lx/PfDsRE5TTU/tZbBZc3g== ابتذال یا تامل‌برانگیزی "شَرّ"
بخش دوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۲/۲)

اگر آرنت سخن از ابتذال شر می‌گفت، من بیشتر متمایل بدانم که از "تامل‌برانگیزیِ" شَرّ بگویم. امر مبتذل چندان شایان تامل نیست. ایستار فکری/عاطفی من به ایستار یاسپرس شبیه‌تر است. انگار آرنت متوجه نبود که انتسابِ "ابتذال"، طوری از کوچک‌شماریِ شَرّ را افاده می‌کند. در حالی‌که یاسپرس با تاکید بر "مسئولیتِ جمعی" شَرِ نازی‌ها، راهگشای تامل در پیشینه تاریخی/فکری جنایات نازی‌ها کرد، پیشینه‌ای که همه یک ملت لاجرم در آن شریک بوده‌اند. بیخ تامل یاسپرس می‌تواند به جریان توفنده و درازدامنِ نیهیلیسمِ رومانتیسیسم آلمانی برسد، آن‌ هم تا قعرِ فیشته‌ایش. درحالی‌که ابتذال شَری که آرنت می‌گوید، بیخی ندارد که بشود درباره‌اش تامل نمود، بیشتر موضوعی روانشناختی است؛ یعنی ایستار آرنت، نهایتاً در روان‌شناسیِ فردی چرخ می‌زند و بس.

اگر به خودمان برگردیم، رهیافتِ یاسپرسی برای ما مفیدتر است تا بپرسیم و بجوییم چگونه یک ایمان دینی که همواره ملازم با والایی‌های اخلاقیِ فرض‌گرفته می‌شد، می‌تواند و توانست دستِ تطاولِ ضداخلاقیِ بی‌تمیز بر هست و نیست میلیون‌ها "ما" بگشاید، آن هم بی‌دریغ و بی‌افسوس! این پرسش، البته که برای ما که اسلامیت بخشی‌ساختاری از هویت‌مان هست - و می‌رود که بشود "بود" - به‌غایت ایگودیستونیک است.

استاد روانپزشکی بسیار دانا و فاضلی و فهیمی داشتم که از شخص خودشان این قصه را شنیدم. می‌گفتند در انگلستان پس از اتمام تخصص روانپزشکی، دوره روانکاوی را هم گذراندند. برای گرفتن جواز کارِ روانکاوی، به‌عنوان یک قاعده می‌بایست خودشان روانکاوی می‌شدند. پس از اتمام دوره روانکاوی، گفتند "من برای یک‌هفته گریه می‌کردم!!!" روبرو شدن با خود، می‌تواند چنین هولناک باشد! روبرو شدن با خود، "ایگودیستونیک" است، زیرا ما همواره تصویری دلپذیر از خودمان داریم، آمادگی آن نداریم تا با کراهت‌های خویش رودررو شویم.

در قصه آسیب هویتی که در این قریب به نیم‌قرن دیده‌ایم، ما به عنوان یک ملت، در کمابیش همچو زلزال عاطفی قرارگرفته‌ایم، زیرا به درجات به آن آگاهی‌ رسیده‌ یا بدان نزدیک شده‌ایم که تا جایی که به اسلامیت مربوط می‌شود، "خود غلط بود آنچه می‌پنداشتیم!"

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

تا عبدالکریم سروش توضیح ندهد چرا “به گفته خودش” مظنون به قتل علی شریعتی بوده نمی توانم هیچ یک از حرف هایش را باور کنم

┄┄┅┅┅┅┅┅┅┅┅❅❁❅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┄┄
پاسخ به پرسش یک دوست
بخش دوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی

(۲/۲)

جمهوری‌اسلامی با جنگ‌چریکی مواجه نبود و نیست. نفوذ جاسوسی اسرائیل هم آنقدر بیرون از حوزه مردم عادی در تشکیلات خودی آن‌ها عمیق است که خودهاشان بارها بدان اعتراف کرده‌اند. این حکومت در سایه باخت تام‌وتمام مشروعیتی که با آن مواجه است "از مردم معترض انتقام می‌گیرد" به شکنجه‌های روانی تا اعدام‌های عملا فراقضایی به استناد اعترافاتی که با "محرومیت‌حسی" قربانیان جلوی دوربین تلویزیون در دهانشان می‌گذارد. و البته به توصیه قرآنی "تقتیل" هم عمل می‌کنند.

بهرحال حکومت محمدرضاپهلوی به واسطه فجایعی که ساواک سر مردم می‌آورد، هراس بسیار عظیمی را در دل‌های ایرانیان افکنده بود. همین هم علت ژرفای نفرت مردم محمدرضاپهلوی و آدم‌هایش بود که در لهیب بی‌مهار ۱۳۵۷-۵۸ شاهدش شدیم.

در همچو وضعیتِ روانیِ جامعه، شایعه‌های قتل علی‌شریعتی، غلامرضا تختی، صمدبهرنگی و این قبیل به دست ساواک چون آتشی در افکار مردم درمی‌گرفت، فکرهایی که انباشته از نفرت و بدگمانی به حکومت بود. متاسفانه نسل‌های نو این‌واقعیت‌ها را نمی‌دانند و در میدان نفرت‌عظیم از حکومت اسلامی حتی از مواجهه با این تلخی‌های پیش از انقلاب هم تن‌ می‌زنند.

1,120

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

https://attach.fahares.com/lx/PfDsRE5TTU/tZbBZc3g== ابتذال یا تامل‌برانگیزی "شَرّ"
بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۱/۲)

همیشه یک حس ابهام قرینِ بی‌ربطی نسبت به "ابتذال شر" هانا آرنت داشتم. پرسشم این بود که مبتذل و سخیف دانستن شَرّ، چه کمکی به فهم آن می‌کند؟

علت ابهام و سردرگمی من، تجربه نداشته‌ام از هول و هراس هانا آرنت در حکومت نازی‌هاست. در واقع کتاب و سخن آرنت گونه‌ای "حدیث‌نفس" او رو به خودش بود، والا آن کتاب گمانم قصد آن نداشت تا نکته‌ای محوری را درباره "شَرّ" رو به جهان بگوید.

وقتی دانشجوی یهودی باشی که ضمناً عاشق استادِ نازی‌ات (هایدگر) باشی، و ادراک خطر قریب‌الوقوع هم بکنی، در وضعیت روانی پیچیده‌ای قرار می‌گیری! چطور ممکن است معشوق من یک هیولا باشد؟ که بود!

این "حدیث‌نفس" را یک موقعیت تراژیک نوشت! گمانم سخن آرنت را باید این‌طور تحویل گرفت.
به این هم توجه بکنید که نازی‌ها در شرارت‌شان فقط "آهنین استوار" نبودند، آنان "بشدت سرد و کرخت" هم بودند. وانگهی تنها دستگاه نازی نبود که سرد و کرخت بود، می‌توان قاطبه آلمانی‌های آن زمان را نیز کمابیش در قبال اقلیت‌های منفورشان چنین دانست؛ آلمان بین ۱۹۳۳ تا ۱۹۴۵ یک "اسپارت‌مدرن" بود (چنان‌که از قرار معلوم امروز نیز اسرائیلی‌ها به کشور خود چنین عنوانی بین‌خود می‌دهند). یعنی جامعه‌ای پادگانی متشکل از میلیون‌ها همشهری/سربازِ وفادار!

همین نکته، دلیل "محکوم دانستن جمعی آلمانی‌ها" در قبال جنایات نازی بود که کارل یاسپرس پس از جنگ در کتابی عنوان نمود. آرنت به این کتابِ یاسپرسی که او را عمیقاً حرمت‌ می‌نهاد اعتراض کرد. زیرا با عمومیت‌بخشی به "مسئولیتِ آلمانی‌ها"، به‌گونه‌ای ناخواسته بارِ نازی‌ها را سبک می‌کرد. من معتقدم هم یاسپرس برحق بود و هم اعتراض آرنت به او موجه بود!

چرا این بحث به حال‌وروزِ امروزِ ما "مربوط است"؟
اگر آرنت تکان‌خورده از عظمت ذوقِ جنایت یک ملتِ فکور و زایا و اهل‌ ژرفکاوی، به سخیف‌بودنِ شرارت آنان اندیشید، ما نیز در این نیم‌قرن شاهد تبهکاری‌های محیرالعقول یک بدنه‌ی دینی شدیم که تا پیش از این، جز گمان اخلاق و صلاح برایشان نمی‌بردیم. ما و آرنت دستخوش موقعیتی حیرت‌افکن و تراژیک گشتیم.

موقعیت ما، از یک جنبه، در قیاس با آرنت حیرت‌افکن‌تر هم هست. ما از کنشِ به‌شدت نامنتظره بخشی از "هویت‌ملی"مان بی‌رحمانه دریده و منکوب شدیم، در حالی‌که آرنت به‌لحاظ هویتی - به‌جهتِ یهودی‌بودن‌اش - در متنِ "آلمان" نبود، در حاشیه آن قرار داشت. او می‌توانست به مشتقِ جامعه/تاریخ آلمان، "از بیرون نگاه کند"؛ ما در ایران این نتوانیم! اسلام بخشی از خودِ ماست. آن‌قدر بخشی از ماست که مثلا دکتر سروش دعوت‌مان می‌کند تا همچنان "خودی"اش بگیریم. حتی فرزند فاضل و بسیار اخلاقی‌تر و عاطفی‌تر از پدر نیز چنین دعوتی می‌کند. این پدر و پسر نمی‌خواهند پاره‌شدن هویتی ما را "ببینند". دیدنِ این پاره‌شدگیِ هویتی، برای هردوی ایشان "egodystonic" است.

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

تا عبدالکریم سروش توضیح ندهد چرا “به گفته خودش” مظنون به قتل علی شریعتی بوده نمی توانم هیچ یک از حرف هایش را باور کنم

┄┄┅┅┅┅┅┅┅┅┅❅❁❅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┄┄
پاسخ به پرسش یک دوست
بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی

(۱/۲)
دوست گرامی،
فقط دکتر سروش نبود که معتقد بود علی‌شریعتی توسط ساواک به‌قتل رسیده، بسیارانِ بی‌شمار دیگری، از جمله خود من، هم این گمان داشتیم.
دلیل آن‌که عزیزانِ نسل نو این‌قبیل "پارانویاهای" نسل ما را درک نمی‌کنند، دوتاست:

۱) نخست، آکندگی از هراسِ حکومت محمدرضا پهلوی را تجربه نکردید. نکته بسیار غریب و دشوار برای فهم آن است که محمدرضاپهلوی صدهزاران یکِ جنایات جمهوری‌اسلامی را مرتکب نشد ولی از حکومت‌اش هراس عظیمی بر دل‌ها مستولی بود که صدهزاریکش نسبت به تبهکاران خونی ولایت‌فقیه در دل‌ها نیست! این واقعیتِ بسیار غریبی است که من هنوز توضیحی برای آن نیافته‌ام.

توجه بکنید این را من می‌گویم که نه‌خود و نه خانواده‌ام علقه‌ای با مارکسیست‌های انقلابی یا مجاهدین خلق نداشتیم؛ البته به شخصیت‌های نهضت‌آزادی مثل آیت‌الله‌طالقانی و مهدی بازرگان و یدالله‌سحابی حرمت می‌نهادیم؛ خود من هم شیفته علی‌شریعتی بودم، ولی پدرم زیاده جدی‌اش نمی‌گرفت.

۲) نکته دوم ناظر است به پروپاگاندای بسیار موفق شبکه "من‌وتو" در بزک‌کردنِ همه‌چیز حکومت محمدرضاشاه، خصوصاً برنامه "تونل‌زمان" آن شبکه؛ انگار که "بهشت" بود. البته در قیاس با جمهوری‌اسلامی واقعا "بهشت" بود ولی به‌خودی‌خودش چنان‌نبود.

آنچه یاریِ موفقیتِ پروپاگاندای "من‌وتو" و بعداً تا حد کمتری "ایران‌اینترنشنال" را کرد، همانا "وحشیتِ‌تامِ" و بی‌مهار و مطلقاً ضداخلاقیِ حکومت‌اسلامی در فرمانروایی است. طوری شد که آن درباغ‌سبزی را که پروپاگاندای "من‌وتو" از سلطنت پهلوی دوم رنگ‌آمیزی کرد را جمهوری‌اسلامی به رویش روغن‌جلا مالید!

شما نمی‌توانید درک کنید، چه رسد باور کنید، پیش از انقلاب اگر ما درخانه درباره حکومت‌شاه حرف می‌زدیم، به جهت همسایگی با یکی از نهادهای بدنام آن حکومت، از "پارانویای" این‌که نکند به دیوار خانه "شنود" نصب کرده باشند درگوشی با هم سخن می‌گفتیم! آن هم مایی که نه سر پیاز بودیم و نه ته آن. بی‌تردید بخش بزرگی از این هراس را تبلیغات خودِ "ساواک" از قدرت و بی‌رحمی‌اش به راه انداخته بود.

وقتی از بی‌رحمی ساواک می‌گویم، به جهت "فناوریِ شکنجه‌های جسمی" بود که بی‌محابا در نبرد با گروه‌های بسیار متشکل چریکی در کار می‌کرد. در مقابل، جمهوری اسلامی هرچه بیشتر به رویه‌های "شکنجه‌روانی" روی‌آورده است؛ زیرا دستگاه امنیتی ولایت‌فقیه، شاگردانِ معلم‌های ک‌گ‌ب بوده‌اند. این‌ها از شکنجه جسمی فقط شلاق‌به کف‌پا زدن و قپانی آویزان‌کردن برای ساعت‌های متمادی را نگه داشته‌اند، و دیگر از "آپولو" یا شوک الکتریکی و سوزاندن بدن استفاده نمی‌کنند. به‌جایش از شیوه‌های sensory deprivation استفاده می‌کنند که ساواک به‌کار نمی‌برد؛ نه از آن جهت که بلدش نبود، بلکه جهت تنگنای زمانی که در دستگیری مظنون به فعالیت‌های چریکی داشت.

طبق دستورالعملِ گروه‌های چریکی، اعضای دستگیرشده می‌بایستی تنها ۲۴ ساعت مقاومت می‌کردند تا سازمان "خانه‌های تیمی" را تخلیه کرده و همه ارتباط‌ها را عوض کند تا شبکه‌ی سازمان چریکی "لو نرود". در همچو وضعیتی، ساواک برای درهم‌شکستنِ مقاومتِ فرد مظنون، فقط ۲۴ ساعت زمان داشت تا او را تخلیه‌اطلاعاتی کند. بعد از آن اطلاعات فرد مذکور "سوخته" و بی‌ارزش می‌شد. این بود که ساواک شکنجه‌جسمی را به‌نهایت قساوتش به‌کار می‌برد تا زمان را از دست ندهد. این‌کار را هم با همه می‌کرد، چون همیشه گمان عضویت در گروه چریکی می‌رفت، ولو آن‌که دانشجوی بخت برگشته‌ای باشد که در خانه‌اش یکی از کتاب‌های کارل مارکس را یافته بودند.

جمهوری‌اسلامی با دستگیر کردگانش چنین اضطرای ندارد، که نوعا مردم عادی‌ِ معترض‌اند، نه چریک مسلحِ متشکل در سازمان‌های هرمیِ متصلب. این است که قربانی را هفته‌ها تا ماه‌ها در انفرادی یا حتی در تنگنای قبرمانند نگه می‌دارند تا با بروز اختلال در sensorium، دچار حس گم‌شدن در زمان‌ومکان بشوند تا اولاً تلقین‌پذیر گردند و هر اتهامی را بپذیرند، ثانیا آماده اعترافات تلویزیونی بشوند تا با همان اتهاماتی که القاء‌شان نموده‌اند حکم قضایی صادر کنند.

توصیه می‌کنم در مورد sensory deprivation مطالعه کنید که غالب این بخت‌برگشته‌هایی که جلوی دوربین تلویزیون می‌نشانند از آن جهنم گذشته‌اند که چنین دروغ‌هایی را علیه خود اعتراف می‌کنند.

به دیگر بیان objective ساواک و دستگاه‌های ضدجاسوسی بلوک شرق فرق اساسی با هم داشت؛ در اولی شکنجه جسمی اولویتِ اضطراری بود برای کشف شبکه‌های چریکی و متلاشی‌کردن آن‌، ولی در دومیِ مربوط به بلوک‌شرق شکنجه روانی برای درهم شکستن و دادن اطلاعاتِ ارتباطی در شکار جاسوس طی جنگ سرد، اصل بود.

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

pinned «غم من نیز غمی غمناک است! نقدی بر مقالهٔ دکتر سروش دباغ بخش نخست (۱/۲) ✍ روح‌الله رحیم‌پور روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی   مقدمه مقالهٔ دکتر سروش دباغ با عنوان «جنگ، روایت‌سازی و انسداد امر سیاسی» که در وب‌سایت «نیماد» منتشر شده، با وجود نثر آراسته و ارجاعات…»

علی صاحب‌ الحواشی

23 مئی، 2026، 08:28 PM

http://axnegar.fahares.com/axnegar/3c096a65c000ca390b11166a9be32e51AgACAgQAAxkBCPg7j2oDcSxwJWAW6RSY2VVrwUzrPEl1AAL7DmsbgIIhUHsecYS3WL3EAQADAgADeQADOwQ.jpg خطابیاتِ سیاسی، پوچ‌ترینِ همه‌ سخن‌ها
بخش سوم

✍ #علی‌صاحب‌الحواشی
(۳/۳)

۸) جالب است که دلاکروا امضایش را در جای متعارف که یا زیر جنازهٔ نیم برهنه یا زیر پای سرباز کشته‌شده است ننهاد، بلکه روی تکه چوبِ سنگربندیِ درهم‌شکستهٔ خیابانی را امضا کرد! انگار می‌خواست شخص خود را شریک این معرکه اعلام دارد که «من نیز دلی همرهِ این قافله دارم!»

تا همین‌جا کافیست؛ غرضم کلاف‌گشایی از استعاره‌هایی بود که دلاکروا در این تابلوی اثرگذارش درکار کرد. بسیاری از این استعاره‌ها سهل‌الوصل‌اند و برخی دیگر مثل چهره و سیمایِ یونانیِ زن‌آزادی نیازمندِ اطلاع بر کلان‌جریان‌های تطور فکری در تکوینِ مدرنیته در اروپاست.

می‌توان بر بزدلیِ ترس‌خوردهٔ دلاکروا خندید، اما نمی‌توان در صمیمیتِ همدلی او با آن انقلاب ضداستبدادی تردید نمود و سوفیست‌وار او را فرصت‌طلبی نان‌به‌نرخ روز خود قلمداد کرد. از فرصت‌طلبی و نان‌به‌نرخ‌روزخوری، هنری چنین نیرومند و اثرگذار پدیدار نمی‌شود. این تابلو را صداقتِ همدلی با انقلاب ژوئیه کشید نه فرصت‌طلبیْ که بهره‌ای جز برآوردنِ تکلفِ خُنکی ندارد.

فریب‌خوردگیِ بتهوون از بناپارت هم صمیمانه بود که حاصلش «اروئیکا» شد. با لاف و گزاف و پدرسوختگی به این اوج‌ها نتوان رسید! این سمفونی نیز چون تابلوی دلاکروا میدانِ پژواکِ استعارات است، الّا ‌آنکه استعاراتِ موسیقیایی به‌کلی از طور دیگرند. آن دو ضربهٔ استوار و کوبندهٔ آغازِ اروئیکا استعارهٔ «تجلی‌قهرمان» است که بی‌درنگ در لحن حماسیِ بخش نخست بسط می‌یابد تا از «چالش و ستیزِ» او گوید. بتهوون در بخشِ آندانته، مارشِ عزای مرگ قهرمان را می‌سراید که در بسطِ خود چندبار عزا به حماسه می‌گراید، حماسه‌ای «پرآب‌چشم»، به قول فردوسی! در بخش آخر، غریو پیروزیِ‌ «قهرمان» با رقصِ روستائیان جشن گرفته می‌شود تا بتهوونِ رومانتیک، ضمناً از طبیت‌‌دوستیِ «پاستورالِ» خویش هم گفته باشد.

بتهوون که در سمفونیِ سوم از «قوسِ زندگیِ قهرمان» گفت، درسگفتارهای «سفرِ قهرمان» جوزف کمپبل را نشنیده بود! برعکس بود، کمپبل الگویِ ثابتِ اسطورهٔ «قهرمان» را از اساطیرِ اقوام گوناگون استقراء کرد و در آن درسگفتارها تقریر نمود.
«قهرمانْ» یک کهن‌الگوی (Archetype) انسان‌شمول است، از فولکلور اسکیموها تا «دده‌قورقوتِ» کهنِ ترکمانانِ کوچیِ آسیای میانه تا اقسام شخصیت‌های هومری تا رستمِ فردوسی تا ارجونایِ مهابهارات تا زیگفریدِ اساطیر نوردیک.

گذشتن از «کفِ پُرحباب» و بی‌مقدارِ خطابیاتِ سیاسیِ آمیخته با عفونتِ نامردمی‌ و خیالاتِ دیگری‌ستیزِ هویتی و نجاساتِ عصبیتی به سخنِ ماندگارِ «هنر»، که بی زمان و بی‌مکانْ در دالان‌هایِ فهمِ انسانی پژواک می‌یابد، عبور از عجالتِ تاریخی به ابدیتِ انسانی است.

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

تعالی عشق در رومانتیک‌ها ‌و عرفان؛ این‌کجا و آن‌کجا؟!
بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۱/۳)

گوته را نمی‌توان شخصیتی رومانتیک دانست؛ اما این هست که نسیم آغازینِ رومانتیک بر جان او نیز وزید، خاصه در جوانی‌اش. او اهتزازِ آن نسیم را تا آخر عمر به یاد داشت، طوری که انگار همه‌عمر می‌کوشید تا آن را بازیابد. آدمی بود که در طیفِ برون‌گرا تا درون‌گرا، قدری بیشتر به‌سمت آن اولی بود، بهرحالْ سیاست‌مرد بود و فرآوردهٔ عصر روشنگری. همین هم شد که در برزخِ عصر روشنگری و عصر رومانتیک‌ها ماند و چندان نتوانست پیشتر آید. منتها نه در معبدِ عقلانیت روشنگری چندان خرسند بود و نه پای‌رفتن به شوریدگیِ رومانتیک‌ها را داشت، حتی نقد ایشان نیز می‌کرد.

حدود شانزده‌ساله بودم که «رنج‌های ورترِ جوان» گوته را خواندم، که سنِ خطیری برای خواندن آن اثر بود. یادم هست که چند هفته‌ای گیجِ شورِ آن بودم. «ورتر» از آثارِ متقدمِ گوته بود، همان هنگام که نسیم رومانتیک بر او وزید و جانش را جا کَند. «ورترِ» گوته شورشی غریب در اروپای تازه‌ وارد به سپهر رومانتیک‌ها افکند؛ چقدر خودکشی‌ها در پی‌اش صورت گرفت! آن‌قدر که اصطلاحِ «خودکشیِ ورتری» باب شد؛ هنوز هم گهگاه بدان ارجاع می‌شود.

«فاوست» را که در اواخر عمر سرود، انگار به‌معنایی می‌کوشید به اوجِ ورتری جوانی‌اش نزدیک شود، که نتوانست؛ در "فاوست" دلمشغولی‌های معقولی داشت که راه شوریدگیِ حسی از طورِ ورتری را می‌بست.
عموم اهل‌نظر برآن‌اند که فاوستِ گوته اثر موفقی از آب درنیامد؛ خاصه بخش دومِ آمرزش فاوست که زیاده عاریتی شد. آن‌قدر که در زمان خودش نقدهای سنگینی بدان صورت گرفت. شواهدی از ناخرسندی خود او نیز از آن‌ در دست هست. ولی عمرش وفا نکرد تا بخواهد بازنگری کند؛ شاید اگر می‌خواست هم نمی‌توانست. در "فاوست" بادِ زُخمِ دیوساری می‌وزد! که دیوساری‌اش از دلمشغولی‌های رومانتیک دربارهٔ سرشت بشر بود. حتی خدایی که در بخشِ دوم این منظومه، فاوست را آمرزید نیز بویناکیِ بلاهت دارد؛ آن‌قدر که منتقدان معاصرش را گهگاه عصبانی هم کرد تا به‌تلویح به خرفت‌شدن پیرمرد نیز اشارت کردند. گوته انگار می‌خواست سرشتِ تصعید‌بخشِ عشق را بیان کند که نتوانست!

در این بزنگاه می‌توان حسرت و غبطهٔ گوته‌ به حافظ را فهمید. زیرا دست خودِ او از روانی و سرشاریِ تصعید عشق‌مجاز که از حافظ تحویل می‌گرفت بدجوری کوتاه مانده بود. شاید اگر او یک رومانتیک‌ تمام‌عیار می‌بود، می‌توانست به منزلتِ «تخیلِ» حافظ نزدیک‌تر شود.
«ورتر» رایحه‌ی عرفان ندارد، اما تا درگاهیِ آن پیش می‌رود. انگار آرزوی گوته در فاوست آن بود تا از آن درگاه عبور کند، اما زمین خورد! آن درگاهیِ عرفان که در ورتر هست، در "تصعیدِ استعلایی" است که به سیمای معشوق می‌دهد. اما برخلاف عرفان، تصعید مذکور شکسته‌بال، از یافتنِ پژواکِ هستی‌شناختی بازمی‌ماند.

مواریثِ فرهنگ، خاک‌هایی‌اند که مهیایِ پرورشِ هر گیاهی نیست. خاکِ فرهنگِ ایران اساسی عرفان‌پرور بود؛ خاکِ اروپا نبود؛ نه حتی در عصر رومانتیک‌ها که شورِ عشق چون آتشی در بیشهٔ اندیشه‌هایش گرفت و غوغاها به‌بار آورد.

یکبار با دوستی در نیویورک گفتگو داشتم و گفتم که اگر جوان‌های امروزِ نیویورکی «رنج‌های ورتر جوان» گوته را بخوانند، کم نباشند آنان‌که قاه‌قاه خندیده و bullshit اش بخوانند! هنوز هم بر آنم. اتفاق عظیمی در «غرب» افتاده است که دویست سال پیش «ورتر» آتش به جانِ عواطف اروپایی‌ها افکند ولی امروز ممکن است بسیاری بر آن بخندند. البته این از دینامیک سهمگین تحولات اندیشگیِ غرب عجب نیست. همین اواخر فیلم Eat, Pray, Love محصول ۲۰۱۰ را دیدم؛ هرچند فیلمی تجاری و گیشه‌ای بود ولی ترجمانی از «سرگشتگیِ‌ عاطفیِ» امروزِ آمریکایی‌هایِ عامّه می‌کرد؛ به رغم آن‌که فیلم مذکور در ترجمانیِ آن گم‌گشتگیْ برای من «رقت‌بار» بود، تردیدی ندارم آن خیل غالبی که بسا بر «ورتر» گوته بخندند، این فیلم را بپسندند، که حدیث‌نفس‌شان است؛ «ورتر» حدیث‌نفس دو‌قرن پیش‌شان بود، امروز پرت‌وپلایش می‌یابند! به‌عنوان ناظری دل‌مشغول «فرهنگ»، به‌نظرم این تحول در «مزاج‌دهرِ» غرب تأمل‌برانگیز است، حتی اگر نخواهم چون حافظ، حکم تباهی بر آن برانم، که نمی‌رانم:
مزاج‌دهر تبه شد در این بلا حافظ
کجاست حکمِ حکیمی و رای بَرهَمَنی؟

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

🖍 علامه محمد قزوینی، که ماسینیون را از نزدیک دیده بود و می‌شناخت، داوری تلخ و طعن‌آمیزی دربارهٔ او داشته است، چنان‌که در سال ۱۳۰۲ خورشیدی، در نامه‌ای به تقی‌زاده، با عصبانیت تمام دربارهٔ «دو کتاب ماسینیون در خصوص منصور حلاج» می‌نویسد:

«جز مطالب پوچ و بی‌معنا و اجتهادات بی‌اساس مؤسس بر احتمالات نیش‌غولی و فرضیات وهمی و خیالات چرسی و هواجس بنگی و وساوس این نوع معروف از مستشرقین است که صاحب آراء مستقله و اجتهادات مخالف اجماع کلّ مسلمین و عقاید مضحکه که منشأ آن‌ها جهل به‌عادات و رسوم و علوم و آداب مسلمین است که در بلاد اسلام هر بچه‌طلبه‌ای بلکه هر پیره‌زنی آن‌ها را می‌داند چیز دیگری ندارد ... جوانی* است بسیار بسیار طالب شهرت و نام و می‌خواهد که کاری کرده باشد که عالَم را مبهوت نماید و جمیع علمای اسلام و مستشرقین فرنگ را انگشت حیرت به‌دندان تعجب گذارد که این چه بحر زخاری است که طبیعت یک‌مرتبه بعد از چندین صد قرن از مبدأ تواریخ به‌عرصهٔ ظهور آورده است که در هر موجی چند صد خروار دُرّ شاهوار و جواهر آبدار به‌رایگان بر روی مخلوقات ضعیف نثار می‌کند.»

* هنگامی‌که قزوینی این نامه را نوشته ماسینیون چهل ساله بود.

— از مقدمهٔ محمد دهقانی بر ترجمهٔ کتاب "دانش خطرناک، شرق‌شناسی و مصائب آن"؛ رابرت اروین، ترجمهٔ محمد دهقانی

🔮 https://t.me/nutqiyyat
🔮 https://t.me/nutqiyyatlib

✍#علی‌صاحب‌الحواشی

ماسینیون را علی‌شریعتی باب کرد. والا "مالی نبود!". البته محمدخان‌قزوینی در مسائل علمی آدم بسیار سختگیری بود، سوای آن‌که صراحت‌لهجه زننده‌ای هم داشت. ماسینیون تنها کسی نبود که ایشان چنین حکم بطلانی بر او زدنند.
محمد قزوینی آدمی بود که کارش را که ایران‌شناسی بود خیلی خوب بلد بود و چنان وسواسِ تحقیقی داشت که اهلِ علم، سخن‌اش را نوعاً "حجت" می‌گیرند. هزارالبته آدم خوش‌مشرب و اهل مدارایی هم نبود.

اما قصه‌ی امثال ماسینیون و کوربن فراتر از این‌ حرف‌هاست. اینان را باید در طیف "اورینتالیست‌هایِ شیفته" طبقه‌بندی کرد. وقتی "شیفتگی"، از هر نوعی‌ در کار می‌آید، اعتبار داوری‌ از کار بیرون می‌رود!
درست برعکس تعصب باطل و خشمگینِ ادواردسعید علیه جریان "اورینتالیسمِ" اروپایی که آن را متهم به شرق‌ستیزیِ استعماری می‌کند، باید این قسم "اورینتالیست‌های شیفته"ی شرق را در کنار اقسام شرق‌ستیز‌شان چون برنارد لوئیس، با احتیاط بسیار دست گرفت. به‌نظر من، گرایش به اراجیف گفتن در شیفتگان‌شرق، بسی بیش از ستیزندگان با آن است. عجیب هم نیست؛ چون بیخ‌وبنیاد شیفتگانِ نوعاً رومانتیکِ شرق، مثل کوربن و ماسینیون، بسیار پیچیده‌تر و ژرف‌تر از موردِ ستیزندگان با شرق است. تفصیل این پیچیدگی را سالی پیش در پُستِ مطولی درباره کوربَن داده بودم و تکرار نمی‌کنم.

در این میان، اورینتالیست‌هایی هم داریم که واقعاً محققان معتبری، به‌کلی بَری از حب‌وبغض‌هایند، مثل نولد‌که که حرف‌شان حرف است. این معتبرها را باید شناخت و کاملا جدی‌شان گرفت. من‌که شخصا نه خشم ادواردسعید علیه "اورینتالیسم" را جدی می‌گیرم و نه امثال ماسینیون و کوربن را؛ برنارد لوئیس را هم با احتیاطِ بسیار دست می‌گیرم که تعصبات راست‌افراطی هم داشت.

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

پیریِ سران و بی‌رونقیِ گفتمان و اعتزال ملی و دریای‌خون!

بخش دوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۲/۲)

وضعیت در دور اول دولت اصلاحات قدری بهبود یافت ولی در دور دوم که خامنه‌ای و سپاه قصدِ زمین‌گیر کردن خاتمی را اجرایی کردند، دوباره در سراشیب‌ افتاد و به‌سرعت بدل به "دشمن" دیده‌شدنِ خامنه‌ای/سپاه‌پاسداران توسط بدنه‌اجتماعیِ طبقه متوسط شهریِ پایگاهِ اجتماعی "دولت‌اصلاحات" گردید.

پس از وقایع سال ۱۳۸۸، شتاب دشمن‌گرفتن خامنه‌ای و سپاه در جامعه گُر گرفت، تا آن‌که در وقایع سال‌های ۹۶ و ۹۸ فرودستان شهری هم به این احساس پیوستند. این فراگیرِ‌اجتماع شدنِ خصومت با ولایت‌فقیه را بازهم در نهضت زن‌زندگی‌آزادی (۱۴۰۱) برجسته‌تر مشاهده کردیم که دامن شهرهای کوچک و حتی روستاها را هم گرفت؛ حالا آثار شعارنویسی بر دیوار روستا‌ها هم پیداشده بود که اتفاقی حیرت‌افکن بود. در خیزشِ عظیمِِ ملی علیه نظام در ۱۴۰۴، مشارکت "همه‌ایران" بارزتر از هر زمانِ دیگری در تاریخ پس‌از انقلاب، متجلی گشت. این وجه عظیم پرشمارِ ایران‌گشتی بود که خامنه‌ای را متقاعد نمود که ولو با کشتارِ هزارانی، مردم را "سر جای‌ خود بنشاند"! (به‌قتل‌ رسیدگان نظام بین پنج‌هزار تا بیش از چهل‌هزار نفر تخمین‌زده می‌شود، خیل عظیم مصدومین و بازداشت‌شدگان به‌کنار! این حادثه در تاریخ دویست‌سال گذشته ایران مطلقاً بی‌سابقه است).

هیچ ملتی در غرب‌آسیا، چون ایرانیان خروشان نبوده است. یک نگاهِ سردستی به تاریخِ یکصدوپنجاه ساله اخیر ترکانِ آناتولی و ممالک عربی و هندوستان/پاکستان، افغان‌ها، و ترکمانان و تاجیک‌ها و اهالیِ قفقاز، در قیاس با تاریخ پر خروش و انقلاب ایرانیان، موید این تفاوت حیرت‌افکن است.

امروز حاکمیت جمهوری‌اسلامی عملاً در اختیار تامّ سپاه‌پاسداران انقلاب‌اسلامی (و نه "ایران") است که با زوالِ تامَّ مشروعیتِ مواجه است. همین هم هست که در میادین و مواضعِ گره‌گاهی شهرها، نیروهای مسلحِ سرکوب را در هیاتی هراس‌افکن (خاصه پس از آتش‌بس) مستقر نموده است. این نیروها برای مقابله با جاسوسان اسرائیل و آمریکا نیستند! حتی چنین تصوری مضحک است. این‌ها علیه ایرانیان "موضع‌گرفته‌اند"! هیچ ابایی‌ هم از بیان این معنا با زبان آرایش‌ِ خویش ندارند. کثرت ماشین‌های زرهی "ضدشورش" در کنار کماندوها، موید موضعگیریِ ضدمردمی آنهاست. جالب است که این‌ نیروها در جریان جنگ، از ترس پهبادهای شکارگرِ اسرائیل، جرات چنین حضور سنگین تهدیدگری را نداشتند!

همه این واقعیت‌های روی زمین مُهر تائید بر آن گمانه‌ی تحلیلی می‌زند که امروز جمهوری اسلامی (به‌درستی) قاطبه مردم ایران را "دشمنِ اصلیِ" خود می‌داند، آن‌قدر که چهل‌روز حمله سنگین خارجی نتوانست مردم را چندان به نظام نزدیک کند. کم‌شماریِ مانورهای شبانه‌ی دسته‌های سواره‌ی فریادگر در سطح شهر نیز نشانه همین حس "استیصالِ" نظام است. "پرسروصداییِ" این دسته‌ها به بلندگوهای بزرگِ سوار بر وانت‌ است، نه که آن کمتر از صدنفرِ همراه، فریادِ بلند سر دهند! اخبار متواتری هم از "اجاره‌ای‌بودن" همراهان آن دسته‌های سواره منتشر شده است. در پروپاگانداهای صداوسیما هم بانوان بی‌حجابِ مُزَیَّنه را جلوی دوربین‌ها به حرف وامی‌دارند، انگار نه انگار که حقِ بی‌حجابی را نهضت "زن‌زندگی‌آزادی" با چندهزار کشته و زخمی و کور و معلول‌گشته از نظام ستاند!

وانگهی تنگنایِ مستاصلِ نظام به‌حدی است که برای صیانت از خود در قبال خیزش دوباره مردمی، نیروهای عراقی و افغانی و لبنانی را هم وارد کشور کرده و مستقر نموده است، این بار آشکارا، و نه چون وقایع ۸۸ و بعدی‌ها، "زیرجُلَکی"!

حکومتی چنین‌ منفورِ اکثریت قاطعِ ایرانیان، چه بختی از بقا دارد؟!
او چه امکانی از تالیف قلوب مردمِ منزجر از خویش دارد؟!
پیریِ فزاینده سران و کارگردانان نظام جمهوری اسلامی در کنار اعتزالِ قاطع و اکثری ایرانیان از گفتمان‌ انقلاب‌اسلامی، چه افقی پیش‌رویِ این حکومت می‌نهد که خندقی پر از خون هم بین خود و مردم ایجاد کرده است؟! تا هیچ از ورشکستگی جامع بنیادهای مالی و بحران فزاینده معیشت، و از دست‌رفتن کانون اصلی تجارت خارجی تا پول‌شوییِ نظام در امارات‌متحده نگفته باشم، که از دستش رفت.
هرطور که بشود وضع شطرنجِ بربادِ نظام را نگاه کرد، در او جز آینه‌ی زوال نمی‌توان دید، چه با تحریم، چه بی‌تحریم؛ چه با جنگ، چه بی‌جنگ!

حالِ غریبِ آن اهل‌فکر هم که نه‌همدل با گفتمان انقلاب‌اسلامی و نه جیره‌خوار نظام‌اند، اما (یحتمل) نه به دوستیِ علی که به دشمنیِ معاویه، نظامی این‌چنین را رایتِ "ملی‌گرایی" ایرانی عنوان می‌کنند، و چون صدا‌وسیما موفقیت‌های موضعی‌اش را در بوق کرده و از درهم‌کوفتگیِ جامع‌اش هیچ نمی‌گویند، در خور تامل و درنگی در بالقوگی‌های خودفریبیِ عقل و داوریِ اخلاقیِ انسان است: دردم نهفته به ز طبیبانِ مدعی...!

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

پیریِ سران و بی‌رونقیِ گفتمان و اعتزال ملی و دریای‌خون!

بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۱/۲)

مهرزاد بروجردی سیاهه جامعی از سران و کارگردانانِ عمده‌ی نظام جمهوری‌اسلامی فراهم آورده است که بر مبنای آن، چندسال پیش نیز کتابی درباره دِمو‌گرافی و جامعه‌شناسی آنان منتشر نمود. این سیاهه مشتمل بر دوهزار اندی نام است.

چند شب پیش ایشان گفتند که تنها صد و اندی نفر از این جماعت متولد بعد از انقلاب‌اند! این نکته برای من بسیار تکان‌دهنده و در عین‌حال روشنی‌بخش بود. اگر پیش از اعلام ایشان از من خواسته می‌شد تا نسبت‌درصدِ متولدین بعد از انقلاب را در میان کارگردانانِ محوریِ نظام گمانه زنم حدود پانزده الی بیست درصد حدس می‌زدم نه زیر پنج‌درصد! اهمیت این نکته در چند نکته‌ی اساسی است:

۱) نظام جمهوری‌اسلامی بدجوری "پیر" شده‌است. این اتفاق در حکومتِ اتحاد شوروی هم بود، هرچند نه به این شوری. در هیات‌حاکمه جمهوری خلق چین تا مقطع دنگ‌شیائوپینگ هم بود، و کمابیش به این شوری! بعد از آن مقطع، در پی غلبه‌ی نحله‌ی دنگ‌شیائوپینگ، نیروهای جوان‌ترِ تجدیدنظرطلب وارد هیات‌حاکمه چین شده و بسرعت اغلبیت یافتند. چینِ امروز محصول آنان است: حکومتی تک‌حزبی و اقتدارگرا که دیگر "ایدئولوژیک" نیست و حتی اصل ایدئولوژیکش بدل به کالای موزه‌ایِ میراث‌فرهنگی شده است تا تنها در سالگرد انقلاب‌چین هیاهویش را راه می‌اندازند و از نو جمعش می‌کنن تا سال بعد.

۲) جمهوری اسلامی در نیم‌قرن‌گذشته نتوانست گفتمانِ ایدئولوژیکِ خود را بسط‌اجتماعی دهد. این ناتوانی به‌رغم پروپاگاندایِ انبوه و خفه‌کننده‌ی او در خلال نیم‌قرن اخیر بود؛ این کم‌" نتوانستن"ای نیست!

۳) علاوه بر بند دوم، اتفاق بسیار زیرساختاری در شاکله ملی ایران هم افتاد تا آن "نتوانستنِ" جمهوری‌اسلامی را به بسی ورایِ حتی تمکینِ بدنه‌اجتماعی ایرانیان به ایدئولوژی حاکمِ انقلابی راند. این واقعیت را از شواهد انبوهی می‌توان دریافت، که جدیدترین‌شان اقبال بسیار گسترده‌ی ایرانیان از حمله‌خارجی به امید ساقط‌شدن نظام است. فارغ از اعترافی که آقای تاج‌زاده پیش از جنگ اولِ "دوازده روزه" از این واقعیت نمود، ما در امروزِ ایران، شاهد گستره‌ی عظیم مردمِ طالب ساقط‌شدن نظام در درون کشور هستیم، حتی اگر نخواهیم این خواهندگان را اکثریت‌قاطع بدانیم که من تردیدی در اکثریت بودن‌شان ندارم؛ فارغ از آن‌که برخی از این به‌گمان من اکثریت (اگر نگویم قاطع) ممکن است چندان با ساقط‌کردن نظام با حمله خارجی همدلی نداشته باشند. سمت‌وسویِ مختلفِ پروپاگاندای پساجنگ‌اخیرِ نظام هم موید ادراکِ نظام از طرفداری گسترده ملی از سقوط نظام با حمله خارجی است.

نکته اینجاست که رویگردانی قاطع ذهنیت ایرانیان از چشم‌اندازهای ایدئولوژیکِ نظام، صرفاً یک نپسندیدن آن نیست؛ بلکه ذهنیتِ اکثریتِ قاطع ایرانیان درنظر به افق‌های ایدئولوژیکِ نظام، از مرزهای "نفرت‌وانزجار" عبور کرده است. این عبور تازه نیست، بلکه از فردای وقایع ۱۳۸۸ شروع شد و شتابان ادامه یافت تا به امروز رسیدیم.

جامعه ایران در دویست سال گذشته دستخوش چرخش‌های تند گفتمانیِ هم‌عنان با خیزش‌های حاد بوده است: نهضتِ شیخیه-بابیه با ماجراهای پرطول‌وتفصیلش؛ زیروبالاهایِ حاد اجتماعیِ انقلاب مشروطیت؛ ماجرایِ جنگل در گیلان؛ تمکین ملی بر عبور از قاجاریه و تاسیس سلطنتِ پهلوی؛ نهضت شیخ‌محمدخیابانی در آذربایجان؛ خیزشِ کشف‌حجاب اجباری که منتهی به سرکوب شورش مسجد گوهرشاد شد؛ خرسندی و استقبال مردمی از برکناریِ رضاشاه توسط متفقین؛ گُرگرفتنِ هیجان مارکسیستی پس از ماجرای "۵۳ نفر" تا غیرقانونی‌شدن حزب‌توده؛ نهضت ملی‌شدنِ صنعت‌نفت به سرکردگیِ جبهه‌ملی، تکوین نهضت چریکی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که همدلیِ فی‌الجمله ولی خاموشِ مردمی را با خود داشت (امروزها می‌خواهند از چندین‌سو محبوبیت چریک‌ها را ماستمالی کنند چون چریک‌بازی از مد افتاده است و پهلوی‌ها از نو محبوب شده‌اند)؛ خیزشِ نواندیشیِ اسلام‌گرا از نهضت آزادی تا علی‌شریعتی؛ انقلاب ضداستبدادی ۱۳۵۷ که به‌سرعت رنگ اسلام‌خواهی به‌خود گرفت.
حکومت‌اسلامی تنها تا پایان دولت رفسنجانی محبوبیت ملی فراگیر داشت که به طرف اواخر آن دولت، آن محبوبیت "فی‌الجمله" شد.

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

https://t.me/caf_e_ein https://t.me/caf_e_ein

برای ارائه‌ی تحلیلی معقول و مبتنی بر واقعیت‌های تکنولوژیک و امنیتی از ناپدید شدن ۱۰ دانشمند آمریکایی در یک بازه‌ی کوتاه زمانی، باید پدیده فقدان متخصصان را فراتر از جنبه‌های جنایی یا توطئه‌محور، در چارچوب مدیریت دارایی‌های استراتژیک و چرخه‌ی حیات پروژه‌های فوق‌سری بررسی کرد.
این متن تلاشی برای آفریدن گزارشی اولیه و خام با تمرکز بر حدس زدن منطقِ عملیاتی و فنی در این مورد است.

https://t.me/caf_e_ein

┄┄┅┅┅┅┅┅┅┅┅❅❁❅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┄┄

جهان امروز و ملی‌گرایی‌های افراشته به گیجی و گنگی!
بخش دوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۲/۲)
"دردم نهفته به، ز طبیبانِ مدعی!" وقتی این ملی‌گرایی‌های کهنه و مندرس را می‌بینم که هنوز سودای "خودکفایی" دارند و عروتیزِ عمق‌استراتژیک و سلطه بر منطقه‌ سر می‌دهند - همان که سرطانی‌شده‌اش در مخ ویلهلم‌دوم و هیتلر و موسولینی و فرانکو بود و سالم‌اش در ذهن رضاشاه بود و بدان ملتی را از خاک‌ِ فلاکت برکشید - می‌اندیشم که چرا این "طبیبانِ مدعی" این‌قدر وامانده‌اند که نتوانسته‌اند ملی‌گرایی‌شان را با مختصاتِ زمانه بروز کنند؟!
آخوند، درسِ فقهِ طهارت می‌داد. وقفه‌ای افتاد و برگشت. پرسید کجا مانده بودیم؟ گفتند در نجاست ماندیم!

این ملی‌گرایی‌های نمورِ معناباخته‌، به‌کلی ناتوان از درکِ روزآمدِ مقتضیاتِ "ملی‌گرایی"‌اند که آن را ملازم با سرودِ طوطی‌وارِ آموخته‌ی ضدیت با امپریالیسم می‌کنند تا ملی‌گرایی‌شان همه عروتیزِ "ستیز" باشد و بس؛ انگار نه ملتی هست که باید به ملی‌گرایی در بهروزی‌شان کوشید و نه کشوری هست که باید بر آبادی‌اش همت‌ گماشت.

چنین ملی‌گرایی، حاصلی جز ضدملیتِ امت‌گرایِ خامنه‌ای و جمهوری‌اسلامی‌اش ندارد که همه‌چیزِ ایران و ایرانیان را ویران کرد تا امپریالیسم شیعی‌اش را برقرار دارد و امروز آخرش را زندگی می‌کنیم.
بی‌جهت نیست که چنان ملی‌گرایی‌های گیج و ره‌گم‌کرده و به‌روزنشده‌ی تاریخ‌گذشته‌، در فهم دشمنِ دوست‌نما چنین مفتضح در خبط می‌افتند! آیا از این ملی‌گرایی‌های کور و کبود جز خبط خیزد؟!

حالا دیگر فرقی نمی‌کند که اصلاح‌طلب محافظه‌کاری باشد که هنوز شیفته‌ی مخبطِ علی‌شریعتی است، یا آن "زاهدپشیمانِ" درس‌ِ فلسفه‌خوانده‌ باشد که سابقاً سلطنت‌طلب بود، یا آن مارکسیستِ دیروزی که در دکانِ مشاطه خود را به رنگ پست‌مدرن درآورده است؛ ضدیت با امپریالیسم در همگی خونشان را به‌جوش می‌آورد و از دَم، گیج و گول، سنگ "ملی‌گرایی" به سینه می‌زنند، توگویی که آمریکاستیزی ناموس‌ِ ملی‌گرایی‌ِ ایشان است و جز این هیچ در چنته‌ی فهم‌شان از ملی‌گرایی نیست!

ما هنوز مبتلای جایِ ماست‌ریخته‌ی نکبتِ "حزب توده"ایم. چاره‌ای جز انتظار سپری‌شدن آنان نداریم. نسل‌های نوی ایران "جور دیگر می‌بینند"! اگر امیدی هست، به آن‌هاست، والا فلا!

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

https://t.me/caf_e_ein
برای ارائه‌ی تحلیلی معقول و مبتنی بر واقعیت‌های تکنولوژیک و امنیتی از ناپدید شدن ۱۰ دانشمند آمریکایی در یک بازه‌ی کوتاه زمانی، باید پدیده فقدان متخصصان را فراتر از جنبه‌های جنایی یا توطئه‌محور، در چارچوب مدیریت دارایی‌های استراتژیک و چرخه‌ی حیات پروژه‌های فوق‌سری بررسی کرد.
این متن تلاشی برای آفریدن گزارشی اولیه و خام با تمرکز بر حدس زدن منطقِ عملیاتی و فنی در این مورد است.

https://t.me/caf_e_ein

┄┄┅┅┅┅┅┅┅┅┅❅❁❅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┄┄

جهان امروز و ملی‌گرایی‌های افراشته به گیجی و گنگی!
بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۱/۲)

گزارش و تحلیل بالا، ممکن است در بادیِ امر گزافه‌سرایی به‌نظر بیاید، ولی من جدی‌اش می‌گیرم. کمتر از سی‌سال پیش در آمریکا با آدمِ آگاهی گفتگو داشتم که از یک محقق‌ تراز بالا در صنایع‌نظامی آمریکا نقل می‌کرد که همه مدارک مکتوبِ یک پروژه فوق‌سری را که در خانه داشت، توی فِرِ اجاق‌گاز خانه‌اش نگه‌می‌داشت تا به محض احساس‌خطر بتواند با چرخش پیچی همه را یکجا بسوزد و خاکستر کند. این‌که چنین اقدامی یک "دستورالعمل امنیتیِ" ابلاغ‌شده بود یا ابتکار شخصیِ وسواسی، نمی‌دانم.

ایالات‌ متحده آمریکا، پس از جنگ‌دوم جهانی، ممتازترین مغزهای اروپای جنگ‌زده‌ی نیمه‌ویران‌ را دریافت کرد، خاصه از آلمان ولی نه منحصر بدان؛ و متوجه شد که به چه گنجی دست‌یافته است. این گنج‌ِ عظیم بود که دانشگاه‌های ایالات‌متحده را به سطح کاملاً بی‌سابقه‌ای ارتقاء داد. همین گنج‌ اندیشه‌های ممتاز علمی و فناورانه هم بود که دستگاه نظامیِ آن‌جا را مجهز به پیشتازترین فناوری‌های نظامی نمود که اتحادشوروی در تلاش ناکام برای رقابت با آن، کمرش شکست؛ آن‌قدر که به‌رغم سطح ممتاز نظامی/امنیتی، مردم اتحادشوروی، در صابون و کفش و حوله و لباس و مدرسه و کودکستان و دارو کم‌آوردند تا در اواخرِ دوران گورباچف چشم‌انداز قحطی هم نمودار شده بود. اعلان انحلال اتحاد جماهیر شورویِ سوسیالیستی، ناشی از چنین ورشکستیِ ژرفی بود و بی‌درنگ آن قحطیِ در چشم‌انداز هم از راه رسید!

خامنه‌ای ایران را درست در همان مسیر ورشکسته‌ی اتحادشوروی انداخت تا با صرف تریلیارد دلاری و به هزینه فلاکت‌ملیِ فزاینده، شهرهای زیرزمینیِ موشکی ساخت، فناوری موشک‌های قاره‌پیما هم یافت و ارتش‌های نیابتی چندی هم ساخت و مستقر نمود و داشت به بمب‌اتمیِ آرزویی‌اش می‌رسید که شد آنچه شد!

عرب‌ها مثلی دارند که می‌گوید: "من جَرَّب‌َ المُجَرَب، حَلَّت بِه‌ِ النَدامه" یعنی آن‌که آزموده را بیازماید، پشیمانی سزاوارِ اوست! خامنه‌ای نماند تا این ندامت کِشَد، اگر هم می‌ماند، از کژی و کوریِ پرلجاجِ انانیتِ متورمی که داشت، قطعاً زیر بار قبول خبط و ندامت نمی‌رفت که ادعای رسیدن به قله هم می‌کرد، که کرد! منتها قله‌اش که قرین نابودیِ مُلک و ملت بود!

کاری به آن کشته‌مرده‌ی بی‌مقدار ندارم، بلکه کار به دینامیکِ "آزادی" و "رفاه" و "امید" دارم که همگانِ جهانی را جلب خویش می‌کند و در میانِ آن‌همه، "مغزهای ممتاز" را هم جذب‌ می‌کند تا دانشگاه‌هایش ممتازترین دانشگاه‌های جهان، و اندیشکده‌هایش برترین و پیشتازترین اندیشکده‌های جهان، و هزارالبته نیروی نظامی‌اش مدام در حال توسعه و دستیابی به ممتازترین جنگ‌افزارها و تاکتیک‌ها باشند، که زبده‌ترین‌شان را فوق‌سری نگه‌می‌دارد برای روزِ مبادا.

هیچ "مغز‌ِ ممتازی" به چین و روسیه مهاجرت نکند که در او اگر "آزادیِ" مُضَیَّقی و رفاهِ مُوَسَّعی هم دهند، دائماً در خطر باشد! زیرا جایی که در او سامانِ قانونمندی مبتنی بر کرامت‌انسان نباشد، آدمی در خطر است، ولو به گمانی.
این فارغ از آن‌ ژرفاست که ایالات‌ متحده آمریکا مجمع‌الجزایر فرهنگ‌ها شده است تا "پذیرایی"اش به اقسامِ اذواق و مشرب‌ها حداکثری باشد. چین و روسیه، که سهل‌اند، حتی اروپایِ وطنِ "مدرنیته" هم فراخیِ هاضمه‌ی فرهنگیِ ایالات متحده را ندارد. آمریکا سرزمین کثرتِ رنگ‌هاست که مجموعه‌اش بی‌رنگ می‌شود، باقی جهان عرصه‌ی رنگ‌های "فرهنگ"‌اند که تاراننده‌ی هر "دیگری" است؛ هرچه وامانده‌ترِ تمدنی، پر رنگ‌ترِ فرهنگی! این است که چین حتی خوابِ زایاییِ شتابانِ ایالات متحده را هم نمی‌تواند ببیند. در بهترین صورت سارق‌ِ فناوری و کپی‌کارِ او تواند بود که در این زمینه نیز الحق خوش تاخته و درخشیده است. اما آب به دَلو از چاه کشیدن کجا و چشمه‌‌ی فوّارِ بی‌منتها بودن کجا؟! همین است که جهانِ اندیشه و علم و فناوری، ریزه‌خوارِ خوانِ پدیده‌ی ایالات‌متحده آمریکاست.

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

وقتی "غرض‌ومرض"های طبیعی آدم‌ها به "بی‌شرفی" می‌گراید!
بخش دوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۲/۲)

اما نکته اینجاست که این‌درجه از غلظت، "بی‌شرفی" کردن را به سطح موجهیتِ "غرض‌ومرض" که در بالا گفتم فرونمی‌آورَد. به نظر من اگر غرض‌ومرض همه‌جاییِ انسانی است، "بی‌شرفی" هرگز چنین نیست؛ البته کم نیست، حتی زیاد هم هست، اما عمومیت به معنای اکثری ندارد، والا سامان حیات‌جمعی انسان نمی‌توانست بپاید. آن "زیاد" هم که می‌گویم هست، در سازه‌ "سیاست" خود را به انتظامِ "قدرت" درآورده است.
اکثری نبودن "بی‌شرفی" را از آن می‌‌توان فهمید که معامله‌گری را که مشتری او هستید، "بی‌شرف" نمی‌شناسید والا مشتری‌اش نمی‌شدید. در بدترین صورت ممکن است او را "دندان‌گرد" یا "رِند" بدانید! البته بهترین‌صورتش دوستی می‌شود که نه او کمترین قصدی برای مغبون کردنِ شما دارد و نه شما انتظار دارید یا می‌خواهید تا او در معامله با شما، با ارزان‌فروشی خسارت ببیند؛ اینجا دینامیکِ یگانگی برقرار است. پدر من طرف تجارت‌شرکتی داشت که ارمنی بود. می‌گفت "بارتِو اگر مسلمان بود، من پشت‌اش نماز می‌خواندم!" یگانگی یعنی این.
حالا اگر معنای "معامله" را به نهایتش بکشید تا دوستی‌ها، همسری‌ها، و روابط والدین و فرزندان را هم در بربگیرد، می‌توان دید که "بی‌شرفی" اگر اغلبی بود این روابط را منهدم می‌کرد. یعنی صرفِ برقراری آن‌ها، حجتی بر عدم ادراکِ بی‌شرفی از دوسوی این روابطِ متکثر است.

اینک پرسش آن می‌شود که اگر "غرض‌ومرض" انسانی را موجه بدانیم و این را هم بپذیریم که گردوخاکِ "بی‌شرفی" به غلظت در طوفانِ "خطابیاتِ" انسانی وزان است، پس چگونه حکمی می‌توانیم بر داوری‌های‌مان برانیم؟! این پرسشی محوری است!

این پرسش، به‌لحاظِ عملی، لاجرم بر "میدان سیاست" می‌نشیند و آنجا طرح می‌شود. این هم کشف من نیست، کشف مشترک مثلث ماکیاولی/تامس‌هابز/جان لاک است. دوتای اولی صددرصد نگاهِ بدبینِ objective به سپهر انسانی داشتند و آن سومی نگاه خوش‌بینِ آرمانی‌تری داشت. من با این‌سومی هم‌سوترم هرچند که نگاهِ چکشیِ جانورانگارِ دونفرِ اولی به عرصه انسانی را هرگز از نظر دور نمی‌دارم. بگذارید بگویم که منظرِ دوتای اولی را "متن‌وبستر" می‌دانم و سومی را غایتِ‌صیرورتِ آن متن می‌بینم که به کندیِ بسیار درحال بسط تاریخی است. بهرحال ما جانوری هستیم که "انسان" شُدیم؛ ولی فرایند انسان شدن‌مان ادامه دارد، هرچند نه در میدان "ژِنومی"، که در عرصه فرهنگی. سخت‌افزارِ پروزانسفالونِ ما، همچنان در حال ارتقای نرم‌افزار فرهنگی خویش است.

همین ارتقاء هم هست که در کمتر از سه هزاره‌ی گذشته، فهمی از "بی‌شرفی" را به ما داده است؛ چنان‌که در وضعیت بشدت متاخر، از بلاهتِ دینیِ نارواییِ "غرض‌ومرض" رهیده و آن را به‌عنوان یک واقعیت از سویه جانوریِ خودمان، کمابیش پذیرفته یا درحال پذیرش هستیم.

در چنین وضعیتی است که دیدن غرض‌ومرض‌هایِ قرینِ "بی‌شرفی" از آدم‌های معمولی ممکن است برای‌ما زیاده تاراننده نباشد، ولی وقتی همین را از آدم‌های دانش‌آموخته و تیزهوشی می‌بینیم که انتظارش را نداشتیم، ممکن است بدجوری حال‌مان خراب بشود‌؛ حداقل آن است که نزدمان داغ‌باطله می‌خورند.

اما در سپهر عمومی دو راه بیشتر نیست. راه‌حل، یا "لویاتان" هابز است که همه غرض‌ومرض‌ها و بی‌شرفی‌های انسانی را مثل "گرگ‌ِآلفایِ" گله‌گرگ‌ها مقهورِ غرض‌ومرض و بی‌شرفیِ شخصی خودش می‌کند، تا همگان "غلاف کنند" و ثباتِ حیات‌جمعی بپاید؛ یا این‌که با به رسمیت‌شناختنِ اغراض و بی‌شرفی‌های انسانی، همگی وارد بازیِ "دمکراسی" شوند تا "جدال"ها نظم‌ونسقی یافته و جامعه به‌جای آن‌که عرصه "جنگ‌گرم" شود میدانِ "جنگ‌سردِ" احزاب و تشکل‌ها بشود که هرکدام پیروز میدانِ اکثری شد، هدایت جامعه را موقتاً به دست‌بگیرد تا یا به اعتبارش بیفزاید و یا مفتضح گردد. اگر اسم این را افلاطون "حکومت ابلهان بر ابلهان" بگذارد چه باک، ما نیز "فیلسوف‌شاه" او را رایت‌ابلهی‌اش خواهیم خواند! حداقل آن است که داوری ما از آب‌ِ تاریخ گذشته است؛ برای ما در همین وضع جاری، "ولایت‌فقیهِ" رسواشده‌ی خمینی بهترین شاهد رسوایی "فیلسوف‌شاه" است، بگذریم که افلاطون نگفت فیلسوفیِ "فیلسوف‌شاه" را چه کسی قرار است مقرر کند! (تعجب نباید کرد از اندیشه‌های بزرگ که احمقی‌های غریب مرتکب شوند. "غرض‌ومرض‌ها" چنین کنند!)

راه سومی هم نیست! با اسم عوض کردن نمی‌شود سَرِ گزینه‌ها کلاه‌گذاشت! رئیس‌جمهورِ مادام‌العمر، ولی‌مطلق فقیه، و اعلیحضرت‌همایونی، صدرهیات‌رئیسه حزب‌حاکم و این‌قبیل، همان "لویاتان" - یعنی "گرگ‌آلفا"ی قبیله‌اند، فقط اسم‌شان فرق دارد. باربر پرسید: بارت چیست؟ گفت: پالان! گفت: اسمش را نیاور، بگذار پشتم!

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

اسفند ۱۴۰۴
از مرگ علی‌خامنه‌ای تا مرگ علی‌لاریجانی
بخش دوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۲/۲)

مرگ استالین را در این‌جهان نبودم، مرگ خروشچف را بودم که مطرود بود و چون سگی گَرگرفته مُرد. اما مرگِ برژنف، آندروپف، و چرنینکو را نیک به یاد دارم. هربار که می‌مردند، این حسِ تلخ و گزنده را داشتم که یک زندگی سراپا خسارت و شقاوت به پایان آمد. وقتی خامنه‌ای کشته ‌شد و دیروزی که دلالِ‌ بزرگش کنار اشقیائی دیگر پاره‌پاره شدند، نیز چنین حسی داشتم. آن اولیِ به‌غایت شوربخت - چه در زندگیِ هرزِ نوجوانیِ مفلوک، چه در جوانی و میان‌سالیِ میان‌مایه و پر بروت، و چه در حیاتِ ولاییِ خونینِ مُخبَّط و فرتوت - جز «شَرّ» و هرزگی و نفرت به‌بار نیاورد. عجبم نیامد که خبر مرگش را غریو شادیِ عظیمِ مردم شهر از پنجره‌های نیم‌شبانم باخبر نمود! زندگی و مرگیْ شوربخت و تیره‌روز و ملعنت‌بار و منفور! و آن دومی، معاودی فلک‌زده و پریش از عراق، که خوش‌ استعداد و هوشی داشت، اما روح به شیطان فروخت و عملهٔ جور شد و خونین گشت و به هلاکتِ مفلوک رسید تا خبر مرگش روان‌های مجروحِ ده‌ها میلیون‌ را آبِ خنکی بر دل‌های سوخته شد.

اما بگذارید تا به خود بازگردیم و در آینه‌ی نیم‌قرنِ گذشته‌ی شوم، نگاهی بر قامتِ‌ ناساز و بی‌اندام خویش بیفکنیم و به‌سخنِ ناصرخسرو قبادیان، در تیری که دل‌هامان درید و زندگی‌های‌مان ویران ساخت، «پَرِ خویش» بینیم به تَنَبُّهِ و تَدَبُّر:
چون نیک نظر کرد، پَرِ خویش در آن دید
گفتا زچه نالیم؟! که از ماست که بر ماست
خامنه‌ای‌ها و لاریجانی‌ها مُردند و گذشتند و بزودی فراموشِ ما و جهان خواهند شد. آنانْ به سخن مولانا، «معنی را رَهی»
بودند. آن «معنی» باید جست و پاس‌ داشت و به ودیعتْ به نسل‌های بعد سپرد.

«هویت»، چون مغز و دل و چشم و دگر اندام‌ها، مُمِدِّ حیاتِ ملت‌هاست؛ اما چون سرطانی شوَد، رایتِ رنجوری و آیتِ مرگ گردد. هویتِ‌ اسلامیِ ما سرطانی‌ شد تا غدهٔ تباهِ بنیادگرایی‌مان برآورد و به عربده در هست‌ونیست‌مان فُتاد به دریدن و ویرانگری. سرطانِ هویت، همواره از سویِ سَلبیِ آن خیزد. «مسلمانی» ما نیز از سمتِ نفوری که داشت سرطانی شد تا خِرَدمان زایل نمود به وادیِ جنون‌مان کشید تا در قامت آن دجالِ کف‌کردهٔ آخرزمان، موسای راهبر به سرزمین موعود را دیدیم و به «دارَالبَوار»مان کشید!

من اگر از امرِ «هویت» هشدارها می‌دادم که بسیارانی برنتافتند و جمعی بر من تاختند، از این خطرش بود که در او سوختیم. «هویت»، اندامی از کالبدِ معناییِ «ملت»هاست که بسی در معرضِ سرطانی‌شدن است: از غریو هلهلهٔ آلمانی‌ها در تعظیمِ هیتلر که خاکِ آن سرزمین به توبره‌ کشید، با میلیون‌ها جوانِ کشته در جنگ، و کودکان و پیران و میانسالان کشته در بمباران‌ها؛ و فرانسوی‌ها که بیش از قرنی پیشتر از آنْ در تکریم بناپارتِ پر باد‌وبروت به خواری و فلاکت‌ افتادند؛ و هندیانِ مسلمان که در مفتونی‌ِ دجالِ بی‌صفتی چون محمدعلی جناح، آن مثلاً «قائداعظم»، به مهلکه پُر فساد و فلاکت‌ِ آن (نا)پاکستان رسیدند و تا هم‌امروز در تباهیِ ملیِ پُر عر‌وتیزِ مفسده‌بارش مانده‌اند، به مفلوکی!
خمینی و خامنه‌ای، و کاروان، پُرعرض‌وطول کارگزارانش، با کاسه‌لیسانِ "روزنه‌گشا" و "افق‌گشایِ" دست‌آموز، از جهنم بر ما نازل نشدند! آنان نمودهایِ سرطانی‌شدهٔ هویت‌اسلامیِ ما بودند که آنچه در توانِ شوم داشتند از فساد و جنایت و ویرانی کردند به «نام»ای که جز ننگ نبود.

ما – همهٔ ما، بل تک‌تکِ ‌ما - نسل‌هایی که در ۱۳۵۷ در آن فاجعهٔ بی‌خویشتنِ اسلام‌خواهی مشارکت جُستیم - از جمله خودِ من - قربانیانِ سرطانِ‌ هویت‌اسلامیِ خویش بودیم که این خاکِ شوم را بر سرِ خود، نسل‌های بعدی، و خانه و وطنِ گرامی کردیم.

امروز، گفتنِ «بیدار باید شد!» تحصیلِ حاصل است! امروز چندان کسی در خواب نیست تا بر او بانگِ بیدارباش زنیم؛ آن خفتگانِ اندک‌شمار یا مردگان‌اند و یا خود به خواب‌زدگان‌ که هیچیک به غریوی بیدار نشوند؛ ارزشِ دگَنَکْ بر پشت و پای کوفتن هم ندارند تا بازو رنجه داریم. بحرانِ اسکیزوفرنی هویت‌اسلامیِ ما سپری شده است.

امروز ما ایرانیان به خیلِ عبرت‌هایِ تاریخیِ سویه‌ شومِ «هویت» پیوسته‌ایم، در کنارِ: پاکستانی‌های هنوز خفتهٔ مفلوک و خفیفِ مشتی نظامیانِ پلشت، و بیدارشدگانِ آلمانی از سرطانِ نازیسم، و فرانسوی‌هایِ گَنده‌دماغِ نیم‌بیدار از هویت‌مداریِ ملی، و ایتالیایی‌های زود بیدار‌شده از جنونِ فاشیسمِ موسولینی، و اسپانیایی‌های تمام‌بیدارشده از جنونِ هویت کاتولیکی/فرانکویی.
فصل پُر مهالکی را پشت‌سر گذاشتیم اما چه نیکوست که لااقل من در ناصیه نسل‌های نو استعدادی برای سرطان‌هویتِ دیگری نمی‌بینم، که دورباد فتنه‌ای دیگر از این‌دست، بلکه هرگز مباد!

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

وقتی "غرض‌ومرض"های طبیعی آدم‌ها به "بی‌شرفی" می‌گراید!
بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۱/۲)

انسداد اینترنت‌جهانی توسط جمهوری‌اسلامی، موجب شده که کارت‌سفیدها در کنار آنان که به‌هر دلیلی استمرار این نظام را بر سقوط آن ترجیح می‌دهند، در شبکه‌های اجتماعي صدای غالب و اکثری بیابند؛ لااقل در تلگرام که من در رصد دارم، چنین است.

من کاهشِ عظیم ترافیک داخلی را از افتِ شدید مشاهده‌کنندگان پُست‌های تلگرام درمی‌یابم. کاملا هم منتظره است چون بیش از شصت‌میلیون ایرانیِ آنلاین حذف شدند تا پنج میلیون ایرانی مهاجر مستقر در خارج‌کشور آنلاین بمانند و چندهزار امثال احمد زیدآبادیِ کارت‌سفید در داخل که مدام می‌نویسند و منتشر می‌کنند و علاقمندان‌ استمرار نظام از همه‌سو برایش پپسی‌کولا باز می‌کنند!

حرف محور مدافعان نظام دوتاست: یکی کوفتن بر طبلِ ملی‌گرایی است با عَلَم‌کردن ویرانیِ ایران، و دو دیگر روایات دل‌سوخته از گرفتاری مردم در اثر جنگ است. این درحالیست که همه می‌دانیم که برای جمهوری‌اسلامی نه "ایران" مطرح بوده و هست و نه بهروزی و آسایشِ ایرانیان! جمهوری‌اسلامی از اول تا امروز معطوف به غایاتی بکلی دگر بوده است و در راه رسیدن به آن غایات، از ویران کردن "ایران" و قتل‌وغارت مردم‌اش کم‌ترین پروا و پرهیزی نداشته و ندارد.
هر دو حربه‌ی بالا، این پیشفرض را قطعی می‌گیرند که قبل از جنگ اگر در بهشت نبودیم، باری حال‌مان بد نبود. لازم نیست بگویم که این پیش‌فرض چه دروغ بی‌شرمانه‌ای، منکر نیم‌قرن زیستنِ مزمن ما در "فاجعه" است!

نه محافظه‌کاری یا انقلابی‌گری را می‌شود محکوم نمود، نه راستگرایی و چپ‌گرایی را، و نه حتی "غرض‌ومرض" را. درباره این آخری یک‌باری - شاید هم بیش از یکبار - نوشته بودم که غرض و مرض، و نفهمیدن و اشتباه کردن و به راهِ خطا رفتن، حق‌مسلمِ بیخ‌وبنیادِ انسانی ماست. ما حق داریم برخطا باشیم، که متوجه پاره‌ای نکات نشویم، که در داوری اشتباه بکنیم، که ذوق راست‌یا چپ داشته باشم؛ این‌ها همه "حق‌انسانی" ماست! اما حق یک چیز را نداریم: "بی‌شرفی" را!

بی‌شرفی، "غرض‌ومرض" نیست، این را کمابیش همه‌مان داریم؛ آدم بی‌غرض‌ومرض از مادر نزاد! حداقلش آن است که "خودِ" شخصی‌ما اصلی‌ترین "غرض" ماست؛ اکثریتِ قاطعِ آدم‌ها به بسی فراتر از این غرضِ حداقلیِ عام هم می‌روند؛ من معتقدم این فراتر رفتن، حق آن‌هاست. اما "بی‌شرفی" حق هیچکس نیست!

بی‌شرفی، وقتی است که در عین توجه به "غرض‌ومرض" درونی، بخواهیم آن را "حق" جلوه بدهیم! همان "حق" که جامعِ انسان‌شمول است.
چرا این "بی‌شرفی" است؟ چون ما اولاً به رانه‌های درونی‌مان فی‌الجمله اِشراف داریم و ثانیا بهره‌مند از "عقل‌سلیم" هستیم. یعنی مثلا در حال و روز امروزمان، در عمق وجدانِ خود کمابیش می‌دانیم چرا مخالف یا طرفدار حمله آمریکا، یا بقا یا سقوط جمهوری‌اسلامی هستیم. بگذارید مثالی بزنم:

اگر من یکی از گروگانگیران سفارت آمریکا در تهران بودم، قطعاً از سقوط جمهوری‌اسلامی وحشت‌زده می‌شدم. چون باقی عمر را یا باید فراریِ جهان بشوم یا زندانیِ ایالات‌متحده. حالا اگر من‌ای که چنانم، بخواهم "دلیل‌تراشی" بکنم که چرا سقوط جمهوری‌اسلامی به ضرر "ایران" است، دارم "بی‌شرفی" می‌کنم. چون خودم می‌دانم چرا از آن اتفاق هراسناکم ولی دارم در عرصه‌عمومی برای هراسم "خطابیاتی" (rhetoric) صورت‌بندی می‌کنم تا کارزاری راه بیندازم بلکه طرفداران بقای این نظام بیفزاید. اما در پس‌پشت آن‌همه، غرضِ خودم قرار دارد که همان اصلِ هراسم است (و می‌خواهم پوشیده‌اش بدارم). مثال آن‌طرفی‌اش حالتی است که من پادشاهی‌خواهِ طرفدار اشغال ایران توسط ارتش ایالات متحده باشم و نخواهم انفعال و بی‌ابتکاری و لختیِ آقای پهلوی، و بی‌شعوریِ ترامپ و ابلهیِ وزیر جنگش پیت هکست را ببینم و به‌جایش درست عکس این‌ها را دست‌مایه "خطابیاتِ" تنزیهی و توجیهی خویش کنم. از این نظر، و با تعمیمی موَسَّع، می‌توان همه‌گونه "خطابیات" را مصداقِ "بی‌شرفی" دانست. من اینجا ایستاده‌ام!

اما مگر می‌توان "واقعیتِ‌انسانی" را منکر شد؟! سپهر انسانی از بامداد تاریخ تا امروز عرصه طوفانِ توفنده‌ی "خطابیات" بوده است، از دین تا سیاست تا معاملات و تجارت تا ادبیات تا جنگ تا حقوق. حتی هانس‌بلومنبرگ معتقد است "فلسفه" هم "خطابیات" است! من هم معتقدم بیشتر حق با اوست تا خلاف او. گردوخاکِ سنگینِ اقسامِ "بی‌شرفی‌ها"، هم‌عنانِ آن طوفان‌ِ توفنده بوده‌ است.

علی صاحب‌ الحواشی

9 مئی، 2026، 10:54 AM

این را به‌عنوان "ادای شهادت" می‌نویسم:
شبی که خبر کشته‌شدن علی خامنه‌ای منتشر شد. اخبار ساعت دوازده شب را شنیدم و رفتم بخوابم. دقایقی از درازکشیدنم در تختخواب نگذشته بود که همهمه‌ غریبی فضای شهر را گرفت؛ از دورِ دور تا نزدیکی‌ها. صدای شادی و غریو سوت‌های مردم از پنجره خانه‌ها می‌آمد، عظیم و متراکم! گوشه پنجره اتاق خواب را گشودم، قیامتِ شادی در فضای برپا بود! فهمیدم خبری شده است، اما حتی از دوردست فکرم هم نگذشت که خبر چه می‌تواند باشد. دویدم تلویزیون ماهواره‌ای را روشن کردم، و علت را دانستم! (پایانِ ادایِ شهادتِ عینی)
┄┄┅┅┅┅┅┅┅┅┅❅❁❅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┄┄

۲۶ اسفند ۱۴۰۴
از مرگ علی‌خامنه‌ای تا مرگ علی‌لاریجانی
بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۱/۲)

دو ماه پیش چه‌کسی امروزها را باور می‌کرد؟! کوهی از تدارکات عظیم و حیرت‌افکنِ تسلیحاتی، اطلاعاتی، امنیتی، فناوریِ موشک و ماهواره‌، و قفل‌کردنِ جولانِ فکرها با ممیزی‌ِ نوشته‌ها و دوختن دهان‌ها و گزینش‌ها و پارازیت‌افکنی به امواجِ ماهواره‌‌ها و مسدود‌کردنِ «انقلاب ارتباطات» با فناوری‌های پیشرفته دیجیتال، و  تهدید و ارعاب‌ها، و بیدادگاه‌ها و زندان‌ها و اعدام‌ها... که اینک همگی چون پشتهٔ انبوهِ پنبه‌ی متراکم، بر ارتعاشِ مکررِ تارِ حلّاجِ زمانه پخش‌‌وپلایِ هر گوشه‌‌ای و پَرّان در هوا گشتند، آن‌هم در میانهٔ هلهله‌ی شادمانِ عزادارِ مردمی بر هزاران کشتگانِ عزیز در آن دو روزِ شومِ ولایی، ملتی فروکوفته و تحقیرشده و به فلاکت‌کشانده و زخمیِ خیانتِ شنیع و وقیح به وجدان‌های ایمانی...!

«حکومت‌اسلامی» در دی‌ماه گذشته چندین هزاران مردم بی‌دفاعِ بی‌سلاحِ بی‌تصور از ارادهٔ شیطانیِ پیش‌رو را به سردی و بی‌رحمی‌تمام در خیابان و کوچه و مدرسه و بیمارستان و خانه‌ها کشت، به خیال آن‌که لشکرِ بازگشته از دورنایِ تاریخِ حسین‌ابن‌علی است که در پوستینِ یزیدیان می‌‌افتد، به خیالِ انتقامی خیالین! خیال اندر خیال، عامل به جنایت در میدانِ واقعیت!

و درحال حتی از دوردستِ تخیلِ آن هرزه مسلمان‌های بنیادگرا هم نمی‌گذشت که چندهفته‌ بعد، چنین درمانده و وامانده، به داسِ قهرِ آنانی که دهه‌ها بر ایشان رجزِ مرگ خوانده بودند، درو خواهند شد، بی‌دریغ و بی‌افسوس! تا نه زمین بر ایشان بگریَد و نه آسمان دریغی بر پِریشیِ زمین‌گیرشان رانَد. شهرهای موشکی، تدارکات عظیمِ اتمی در تمنایِ آن بمب‌عزیز، کارخانه‌های معظم تسلیحاتی، پادگان‌ها، مراکز فرماندهی، و آن «بیتِ» شیطانی که ارادتمندانْ مَهبِطِ الهی و مهدوی‌اش می‌انگاشتند، همگی در انفجارِ بمب‌های سنگرشکن و موشک‌های هوشمندِ کسانی که دهه‌ها درخیالِ سوختن‌شان بودند، بدل به پشته‌های خاک و تلِ آوار و غبارِ پراکنده شدند! نه نصرت‌الهی به فریاد آنان آمد و نه «مهدیِ» خیالین‌‌ به یاری‌شان‌!! اینک شیاطین آتشخوار فریاد به آسمان برمی‌آورند که ای «مهدیِ» فاطمهٔ ریحانه، که جهان را به‌خون و آتش کِشانی، کجایی؟! کجایی؟!!

علی صاحب‌ الحواشی

2 مئی، 2026، 06:15 AM

سلام‌سیاسی، «ایدئولوژی»شدنِ دین یا صرفاً سرطانی‌شدنِ هویت‌دینی؟
بخش چهارم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۴/۴)

پایان سخن، اشاره‌ای به دینامیکِ سازه‌های فکری در پذیرایی و ناپذیراییِ ادغام‌ها و التقاط‌هاست. در طول تاریخِ اندیشه‌ها، شواهد متعددی از این را داریم، مثل پذیراییِ سازه مسیحیت از (نو)افلاطون‌گرایی که دستاوردِ سنت‌آگوستین شد، ولی توماس‌آکویناس نتوانست ارسطوگرایی به روایتِ ابن‌رشد را در بُن مسیحیت چنان جای‌ دهد که بی‌انسجام نیفتد، که افتاد و شورشِ نومینالیست‌ها را در پی‌آوَرد. نمونه دیگر، سازهٔ گنوزیس طی پنج‌قرن آغازِ مسیحیت بود که ملغمه‌ای از افلاطون‌گرایی، نجوم بطلمیوسیْ در کنار «تقدیرکیهانیِ» رواقیونِ یونانی‌مآب، فرقه اشراقی/آخرالزمانیِ «اِ‌سِن‌«هایِ یهودیتِ متأخر، با ثنویتِ مزدیسناییْ در سازهٔ واحدِالهیاتیِ بود؛ چهل‌تکهٔ بی‌ترازی که حتی نبوغ و تکلفاتِ نظریِ نستوهِ مانی نیز نتوانست این همه را به ثباتِ منسجمی برساند تا همهٔ نحله‌های گنوستیکی از هم پاشیده و منقرض شدند. هرچند که اثرات ژرف و پایداری بر مسیحیت نهادند و در تکوین تصوف و تشیع مسلمانی نیز اثر گذاشتند، و چنان‌که هانس بلومنبرگ نشان داده است رَدِپایِ اثرات آنان را بر فلسفهٔ غربی را نیز تا پایان قرن نوزدهم می‌توان پی‌گرفت. مثال‌های دیگری هم می‌توان برشمرد، چون مَساعیِ ابن‌سینا در ادغامِ ارسطوگرایی و نوافلاطون‌گرایی و تشیع‌اسماعیلی، که بی‌رهرو ماند ولی بی‌اثر نماند؛ یا التقاط بی‌ترازِ شاعرانگیِ رومانتیک هایدگر با نگاهِ اگزیستانسیالیستیْ در کنارِ هویت‌مداریِ ژرمانیک‌ِ نیچه‌ای/نازی‌اش، که همگی بیرون از حوصله این تنگنایِ مجال می‌مانند.

هندسهٔ درونیِ سازه‌های فکری تعیین‌کنندهٔ همگرایی‌ها و واگرایی‌های آنهاست. در واگراییِ سرشتیِ هندسه‌های درونی، هیچ چسبی کار نمی‌کند! اندک کاری هم اگر بکند، بزودی از هم وامی‌رود. همگرایی‌هایِ نسبی نیز پایداریِ با دوام ایجاد نمی‌کنند، مگر آن‌که مثل پولس رسول بتوان سازه‌ای بکلی نو از مسیحیتِ‌یهودیِ آغازین را با گسست‌ از یهودیت و جذبِ گنوزیس طوری در قلبِ‌ماهیتِ تامّ ساخت که آن صورتِ آغازین بکلی از میدان بدر شده و فراموشِ تاریخ گردد

علی صاحب‌ الحواشی

2 مئی، 2026، 06:15 AM

سلام‌سیاسی، «ایدئولوژی»شدنِ دین یا صرفاً سرطانی‌شدنِ هویت‌دینی؟
بخش دوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۲/۴)

در این میان نهضت‌آزادی به سرکردگیِ مهدی‌بازرگان و یدالله‌سحابی به التقاط با مارکسیسم نپیوست و حتی در بنیادگراییِ هویت‌طلب ملایمی که داشت، هرگز دَم از «انقلاب» نزد، آن‌قدر که نقشِ «استنجایی»اش برای خمینی را هم نتوانست درست‌ اَدا کند و او که از وجاهت ایشان بهره برد، بزودی دورشان انداخت تا در واپسین مرحله، مهدی بازرگان به رغم اعتراضِ هم‌قطارانش، نه‌تنها از ایستارِ بنیادگرایی بکلی عقب نشست، بلکه حتی دین‌شناسی‌اش را منحصر به رویکردِ تماماً معنوی و معطوف به رستگاریِ اُخروی اعلام نمود.

چنان‌که دیدیم، در حالی‌که در ایرانِ امامیه، جریان‌های پرطرفدارِ چندی از التقاطِ اسلام با مارکسیسم داشته‌ایم، در جهانِ‌عربی و هندی حتی یک نمونه هم از چنان التقاطی پیدا نشد! پس جز آن نمی‌توان داوری کرد که «تشیع» برای چنان التقاطی استعدادی دارد که «تسنن» فاقد آن است. این «استعداد» چیست؟ پیش از پرداختن به این پرسش باید توجه نمود که خلاف تصور رایج، رانهٔ ‌اصلیِ التقاط اسلام و مارکسیسم در ایرانْ چندان «استعمارستیزی» نبود. بلکه اصلِ مطلب اولاً «بحران‌هویت» در قبال «تجددِ» آمده از «غرب» بود، ثانیاً شتاب‌ فزاینده رواج مارکسیسم در ایران بود که همان بحران‌هویت را از سویِ دیگری تشدید می‌کرد. در این میان، «استعمارستیزی» در مقامِ سوم می‌ایستد؛ چرا؟

در جهان عرب آگاهی به استعمار اروپایی، پیش از ما پیدا شد، استعمارستیزیِ آنان هم تیزتر بود. اما در آنجا هرچند رونق بازارِ مارکسیسم افزود ولی کمترین التقاطی بین اسلام‌سنی با مارکسیسم پیدا نشد. همهٔ سخن من آن است که خلاف تشیع، اسلام‌سنی کمترین هاضمه‌ای جهتِ التقاط با مارکسیسم نداشت و ندارد. وانگهی، «هویت‌اسلامیِ» اعراب بسیار متصلب‌تر از هویت‌اسلامی ایرانیان است. زیرا ایرانیان دارندگانِ هویت‌دوگانه‌ای ناسازگارند: یکی هویت‌ایرانیِ پیشااسلامی، و دومی هویت‌اسلامی که پس از صفویان صورتِ شیعی به‌خود گرفت. چنین دوگانگی در جهان عرب و هندی نیست. وانگهی، [این «وانگهی» نکتهٔ بسیار مهم و محوریِ مغفول مانده میان ایرانیان است] رسوخِ ستبرِ «هویت‌اسلامی» در میان اعراب آنقدر است که به‌جرأت می‌توان گفت که «اسلام» در جهان عرب در رتبه اولْ «میراثی فرهنگیِ قومی» است و در رتبه دوم دینِ وحیانیِ‌الهی است. به این نکته‌ باید توجه بسیار دقیق نمود. «اسلام» برای اعراب مستمسک بسیار نیرومندِ عصبیتِ قومی است، چیزی شبیه به منزلتِ «یهودیت» برای قومِ یهود؛ ولی اسلام در ایران هرگز چنین شأنیتی نداشته و ندارد. در واقع، در متنِ چنین منزلتِ قومیِ اسلام در هویت‌عربی بود که مارکسیست‌هایِ عرب نیز درعینِ انکار وحیانیتِ‌ اسلام، به آن چون میراث‌ فرهنگیِ قومی افتخار می‌کردند.

در میان ایرانیان به رغم فقدانِ ژرفایی از استعمارستیزی که بینِ اعراب بود، حزب‌توده نهایت تلاش را برای القایِ ستیز با استعمار و غرب‌ انجام داد و به رغم موفقیت‌های عمده بازهم نتوانست آن را به عمقی که در جهانِ عرب بود برساند؛ آن‌قدر که با قاطعیت می‌توان گفت که اگر نبود کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، احساساتِ «ضدغربیِ» ایرانیان در آن حدی که در انقلاب ۱۳۵۷ بروز یافت، شکل نمی‌گرفت. پس رانهٔ عمدهٔ التقاطِ مسلمانیِ ما با مارکسیسم، آن‌قدر«غرب‌ستیزیِ» ما نبود، بلکه استعدادِ ذاتی شاکلهٔ تشیع (در بستر «بحران‌هویت») بود که با مارکسیسم هم‌‌سنخی‌ها و هم‌سویی‌ها جُست و یافت؛ همان‌ که در اسلامِ سنی مطلقاً نبود و نیست.

نکته حاشیه‌ای اما در پیوندِ وثیق با بحث جاری، آن است که تشیع صرفاً تعبیری از اسلام نیست، بلکه با قدری بزرگنمایی می‌توان‌ گفت انگار که از بُن دینِ دیگری است! تفصیل این معنا را در گذشته بیان‌کرده‌ام و تکرار نمی‌کنم. همین هم هست که قاطبهٔ مسلمانان سنیِ جهانْ شیعیان را به «مسلمانی» قبول نداشته و آنان را به‌درجات اهل‌بدعت، «مشرک»، و حتی‌ کافر دانسته و با تمسک به آیه "اِنّما‌ المُشرکون نَجَس" شیعیان را «نجس» می‌شمارند. تلاش‌هایِ «تقریبیِ» شیخ شلتوتِ الازهر، و کوتاه‌آمدنِ وهابیانِ سعودی در راه دادنِ شیعیان به مسجدالحرام، هر دو منشاءِ فقهیِ محض داشتند. زیرا در حق شیخ‌شلتوت، او متوجه شباهتِ حداکثری فقه‌جعفری با چهار سنت فقه اهل‌سنت بود؛ وهابیان هم متقاعد‌ شدند که به‌لحاظ‌ فقهی نمی‌توانند بر اهلِ «لااله‌‌الاالله، محمد رسول‌الله»، حکم «نامسلمانی» برآنند.

اینک می‌رسیم به جان‌کلام، تا مختصاتی از تشیع را برشمریم که در تسنن نیست و تشیع را مستعد پذیرشِ التقاط با مارکسیسم می‌کند. این مختصات پنج مولفه دارد:

علی صاحب‌ الحواشی

2 مئی، 2026، 06:15 AM

سلام‌سیاسی، «ایدئولوژی»شدنِ دین یا صرفاً سرطانی‌شدنِ هویت‌دینی؟
بخش سوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۳/۴)

۱) ایستارِ بالذاتْ «چپ‌گرایِ» تشیع در ستیز با اهل‌سنت‌ای که از غلبهٔ نیروهای اُموی و عباسی در ستیزِ قبایلی با تیرهٔ علوی برای «خلافتِ رسول‌الله» نمایندگی می‌کنند.

۲) ادعاهایِ (ابزاریِ) شیعه برایِ عدالت‌طلبی که در تقابل با رویکردِ بالذاتْ راست‌گرایِ اسلام‌سنیْ در تأیید و تمکین به تجمعِ «قدرت/ثروت»، که مآلاً خود را - اعم از اُموی یا عباسی - در جایگاه خلافت نشاند و تثبیت نمود.

۳) ساختارِ تاریخ‌گرایِ آخرالزمانیِ شیعه که کمترین مصداقی در اسلام‌سنی ندارد و میراث گنوستیکی تشیع است، و با بن‌مایهٔ آخرالزمانیِ مارکسیسم در توازی قرار می‌گیرد. در تشیع و در مارکسیسم، آخرالزمانْ گاهِ طلوعِ «نیکیِ تامّ» در پایانِ‌ تاریخ است. ما در اسلامِ استوار بر قرآن، فقط یک قیامت به معنای آغازِ «روزِ داوری» را داریم. اهل سنت فقط به این قائل‌اند. اما شیعه سوای آن، به یک قیامتِ دنیوی هم معتقد است (که البته هیچ اساسِ قرآنی - ولو به‌تلویح - ندارد) و با قیامِ «مهدی» و جنگ‌خونینِ آخرالزمان جهتِ بسط عدل مشخص می‌شود تا به «حکومتِ‌حقه»‌ای برسد که دیر هم می‌پاید و سرانجام به قیامتِ قرآن منتهی می‌شود. این قصهٔ مطلقاً بی‌ربط به قرآن، با «کمونیسم پایان‌تاریخِ» مارکسیسم انطباق دارد.

۴) مرجعیت‌مداریِ متصلبِ شیعه در پیرویِ کورکورانه از زعامتِ «امامان» که با «سنترالیسمِ مطلقِ رهبری» در لنینیسم هم‌راستا می‌افتد.

۵) روحیه‌ی (sentiment) خشماگینِ مارکسیسم و بن‌مایهٔ معترضِ عزادارِ تشیع، این‌دو را به‌لحاظ عاطفی هم‌سنخ می‌کند. توجه داشته باشید که اسلام‌سنی بکلی برکنار از عاطفهٔ عزا و اعتراض است. همین هم هست که خلافِ تشیع، همهٔ آیین‌های اسلامِ سنیْ روحیهٔ «جَشنواره‌ای» دارند. از این‌نظر اسلام‌سنی بسیار شبیه به یهودیت است ولی تشیع همچون مسیحیتْ حاملِ خاکِ اندوه و عزاست. منتها روحیهٔ عزا در مسیحیت، ناظر به تحقیرِ حیاتِ این‌جهانی است (آرمانِ زهدِ مسیحی)، ولی عزا و ماتمِ شیعی - عمدتاً ولی نه‌تماماً - این‌جهانی و سیاسی است؛ زیرا ترجمانِ «شکست‌سیاسی» صدرِ اسلام است که از تنورهٔ استعلایِ گنوستیکی‌اش بالاکشید و پژواک آخرالزمانیِ الهیاتی یافت. همین تفاوتِ بنیادیِ تشیع و مسیحیت توضیح می‌دهد که چرا تشیع مستعد هم‌عنانی با مارکسیسم شد ولی مسیحیت که منحصراً آخرت‌گراست، چنین استعدادی نیافت.

علی‌شریعتی با هوشِ هیجانیِ ممتازی که داشت بر این پنج‌مولفه «نیمه‌خودآگاه» شد، و توانست التقاطی معقول‌(نما) و ظاهراً منسجم را بین تشیع و مارکسیسم تقریر کند؛ التقاط‌های پیش از او با مارکسیسم، یا به سردستی بودنِ «خداپرستان سوسیالیست» بود و یا چون «مجاهدین‌خلق» به‌صورتِ چسباندنِ کاملاً عاریتی مارکسیسم‌لنینیسم زدوده از بن‌مایه ماتریالیستی‌ بود که به‌جایش تشیع را الصاق نمودند! دست‌آخر، همین «عاریتی» بودنِ بی‌انسجام هم بود که سازمان مجاهدین‌خلق را از درون متلاشی کرد تا اکثریت‌ِ اعضا، آن عاریتِ شیعی را زائد دانسته و به‌دور افکندند تا به مارکسیسم‌لنینیسم خالص عودت نمودند.

پس از انقلاب، مسعود رجوی طی سلسله گفتارهایی با عنوان «تبیین‌جهان» - که بعداً چاپ و منتشر شد - کوشید تا پیوستِ عاریتیِ شیعیِ ایدئولوژیِ سازمان مجاهدین‌خلق را با مارکسیسم‌لنینیسمِ آن به تکلفاتِ عنیفِ عجالتی، به منزلتِ وثاقتْ ارتقاء دهد. غافل از آن‌که چنین کارِ کارستانی، هوش ممتاز تئوریک علی‌شریعتی‌ را می‌طلبید و از عهده لنگ‌ولوکی چون او برنمی‌آمد.

علی صاحب‌ الحواشی

2 مئی، 2026، 06:15 AM

http://axnegar.fahares.com/axnegar/070c9eea3efeb5926550691eec9497dbAgACAgQAAxkBCPdwMGmfxuscUHJt_u4ke4E-GvdBTAPUAAIHDGsbrtkAAVHC3Z6mjj86ZQEAAwIAA3kAAzoE.jpg از "آزادی" تا "آزادی و بهروزی":
از لیبرال‌دمکراسی تا سوسیال‌دمکراسی
بخش سوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۳/۳)

دینامیکِ ذاتیِ لیبرال دمکراسی، به سوی فربه‌شدن هرچه بیشتر برخورداران است. این فربه‌شدنِ فزاینده است که "اولیگارشی" های عظیمی چون "گوگل" تا "جنرال‌داینامیکس" و "لاکهیدمارتین" تا "فایزر" تا امپراطوری مالی ایلان‌ماسک را می‌سازد. البته این درست است که آن فربه‌شدن فزاینده، سطح‌زندگی کم‌برخورداران را نیز ارتقا می‌دهد، اما به قیمتِ بی‌تمکینیِ مطلقِ زندگی‌های آنان که همواره در معرض "سقوط" در پاکباختگی‌اند.

ما در ایران نمی‌توانیم درک درستی از این "بی‌تمکینیِ" مطلق زندگی‌ها در ایالات متحده داشته باشیم. زیرا در ایران هنجارهای سنتی، شبکه نیرومندی از "تامین" را برای خانواده‌ها تدارک دیده است. اگر خانواده‌ای از هستی ساقط شود، وابستگان ایشان برای حمایتِ همه‌جانبه مهیایند و بی‌درنگ برای یاری حاضر می‌شوند. این نکته، سویه‌ی ارجمندِ "زیست‌جهانِ" سنتیِ ماست که منِ سنت‌ستیز بدان معترفم. در بخش‌های درون‌قاره‌ای ایالات‌متحده می‌توان چیزکی از این حمایت‌طبیعیِ زیست‌جهانِ سنتی را یافت، اما در دو ساحل شرقی‌وغربی آن‌ کشور، که مهد لیبرال‌دمکراسیِ تامِ سرمایه‌سالار است، از این خبرها نیست.

تُعرَف‌الاشیاءُ باَضدادها، فرق ماجرا را در قیاس با "امنیتِ زندگی‌ها" در سوسیال‌دمکراسی‌های اروپایی می‌‌توان دید؛ جایی که انبوهی سازوکارهای "تامین‌اجتماعی" تعبیه شده است تا خانواده‌ها "بی‌خانمان" نشوند، بیماران بی‌درمان نمانند، بچه‌ها از تحصیل بازنمانند، سالمندان بی‌مراقبت نمانند، بیکار شده‌ها گرسنه نمانند.
اروپایی‌ها دینامیکِ ذاتیِ سرمایه‌داری در فربه‌سازیِ فزاینده‌ی برخورداران را با اخذ مالیات‌های تصاعدی بر درآمدها "تعدیل" می‌کنند. این مالیات‌ها به مصرف آن "نمانند"های بالا می‌رسد. این معنای تعدیلِ اجتماعی است.

سوسیال‌دمکراسی، حاصل لگام‌زنی‌های بنابه‌سرشت "اخلاقی" است که "چپ‌جهانی" بر سامانِ سرمایه‌داریِ صنعتی، و امروزها پساصنعتی، زده است.
امروز "آدام‌اسمیت" پیغمبر لیبرال‌دمکراسی تلقی می‌شود، اما تردیدی ندارم که اگر آدام‌اسمیت تجربه‌ی نداشته‌ی گفتمان‌های چپ‌جهانی، از سن‌سیمون و سیسموندی تا ریکاردو تا سندیکالیست‌ها و اصحاب تعاونی را می‌داشت، در کنار سوسیال‌دمکراسی می‌ایستاد و از لیبرال‌دمکراسی تبری می‌جست.
گمانم همین مختصر که مُطوّل هم شد، به‌عنوان اشاره‌ای اجمالی کافی باشد، که تفصیلش "مثنویِ هفتاد من کاغذ" می‌شود!

علی صاحب‌ الحواشی

2 مئی، 2026، 06:15 AM

📷 Photo

✍#علی‌صاحب‌الحواشی

این سخن، فارغ از کیستیِ گویندگان و اصالت انتسابِ سخن، بر تقابل "عقل" و "اخلاق" نوری می‌افکند.

عقل و اخلاق همیشه متعارض نیستند، شاید بشود گفت که غالباً متعارض نیستند، زیرا اخلاق، علاوه بر عاطفه، پای عمده‌ای هم در عقل دارد. اما گاهی تعارض پیش می‌آید. وقتی چنین شد، کجا باید ایستاد؟ سمت شرف یا سویه سلامت؟ پاسخِ این پرسش را عقل نمی‌دهد، "طبع" می‌دهد! "طبع"، آن گرایشِ ویژه روانی هر فرد است.

برخی‌ اصولاً اهل‌سلامت‌اند، خطر نمی‌پذیرند، نه در میدان اخلاق و نه در هیچ میدانی. آنان "محافظه‌کارانِ" ذاتی‌اند. برای‌ آنان فقط یک "باید" هست: "باید سالم ماند!"

دیگرانی که نه چنین‌اند ممکن است در برابر این پرسش، ایستادن در سمت شرف را لزوماً درپیِ "اخلاق" برنگزینند، خیلی وقت‌ها عقل حکم می‌کند که ایستادن در آنجا اقتضایِ "منفعت" هم هست!

آنان‌که خلافِ "منفعت"، در سمت شرف‌ِاخلاقی می‌ایستند، کم‌شمارند. بسیارانی به این گروه نگاه تحسینی دارند؛ که نشان از ژرفانشینیِ "اخلاق" در جان‌انسانی دارد.
اندک‌اند کسانی که اینان را متهم به "بی‌شعوری" کنند. این‌ها فاقدان حس اخلاقی‌اند و می‌توان افراد "ضداجتماعی"شان دانست.

3,510

علی صاحب‌ الحواشی

2 مئی، 2026، 06:15 AM

سلام‌سیاسی، «ایدئولوژی»شدنِ دین یا صرفاً سرطانی‌شدنِ هویت‌دینی؟
بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۱/۴)

پرسشی که آن را در صدر این یادداشت نشاندم، از تفاوت بنیادین مشاهده‌شده بین «بنیادگرایی‌اسلامیِ» شیعه و سنی مطرح می‌شود. در این دوگانه، اولی پذیرای التقاط با ایدئولوژی مارکسیسم شد ولی دومی هیچگاه چنین نشد. چراییِ آن شدن و این‌ نشدن، اصلِ پرسشِ مورد کنکاشْ در این‌جاست.

بنیادگراییِ اسلامی همچون همهٔ بنیادگرایی‌های دینی از«بحران‌هویتِ» ناشی از چرخشگاهِ به‌سمتِ مدرنیته برخاست. «تجدد» با اشاعه در جهانِ مسلمان‌ها و اقبال گسترده‌ای که از آن در جهان عرب و ایران و شبه‌قاره هند صورت گرفت، موجدِ زیروزَبرشدنی در شیوه بودوباش و اندیشیدن در جوامع مسلمان گردید که مجموعاً با شیوهٔ مسلمانی متعارض می‌افتاد. این وضعیت، «هویت‌اسلامیِ» مسلمان‌ها را دستخوش «اضطراب‌وجودی» کرد تا برای صیانت از زیست‌جهانِ مألوف‌شان علیه «تجدد» و نمودهایش دست به خشونت زنند یا حداقل به اقدامات خشونت‌آمیز بیندیشند.

دورترین نمودِ خیزِ بنیادگرایانه در اسلام سنی را در رشیدرضا، اهل شام، و ملایم‌ترش را در محمد عبده، اهل مصر می‌بینیم. هر دویِ اینان، پیروانِ سیدجمال‌الدین اسدآبادی بودند. سیدجمال برای اولین بار به ادراکی از پدیدهٔ «استعمارِ» اروپایی در جهانِ مسلمان‌ها دست‌یافت و در مقابله با آنْ شعارِ«اتحاد اسلام» را طرح نمود و همه‌عمر را در کوششِ ناکام و بی‌فرجام برای آن نهاد. محمد عبده بعدها بیشتر به مباحث«ثقافتی» (فرهنگی) گرائید ولی رشیدرضا بدل به یک بنیادگرایِ‌اسلامیِ نمونه‌وار گردید که قرنی بعد پدرِ معنویِ«داعش» شد. در گامی بعد، حسن‌البَناء، «اخوان‌المسلمین» را با رویکردِ تندِ ضداستعماری بنیان نهاد. رهبرفرهمند بعدیِ‌ اخوان‌المسلمین، سیدقطب بود که موضع ضداستعماری‌اش چرخشِ حتی افراطی‌ترِ ضدمدرن/ضدغرب یافت. ریشهٔ‌ ایستارِ ضدغربیِ پُرلجاجِ علی‌خامنه‌‌ای از الهامی بود که از سیدقطب گرفت. هرچند اخوان‌المسلمین نتوانست بجز از این دونفر هیچ چهره شاخصِ فرهمندی بیابد، ولی توانست شبکه گسترده‌ و منسجمی را در همه جهان‌ عرب و ترکیه (از فتح‌الله گولَن تا حزب‌رفاهِ فعلی) بسازد.

همین جریانِ هویت‌طلبِ مسلمانیْ در شبه‌قاره هند، در شکل ملایم‌ترِ منطبق با روح مسالمت‌جویِ هندی، در محمد اقبال لاهوری پیدا‌شد که خشونت‌طلب نبود و حتی عرفان‌مسلک و شیفته مولانا نیز بود، ولی به لهیبِ هویت‌طلبیِ مسلمانان هندوستان نفت ریخت تا یک فرصت‌طلبِ سیاسی، یعنی محمدعلی‌جناح، فاجعه تجزیه هندوستان را رقم زد و کشور فلاکت‌زده و فاسدِ ساختاریِ «پاکستان» را بنیان گذارد.

در ایران، سوای مشروعه‌خواهیِ شکست‌خوردهٔ فضل‌الله‌نوری، نخستین جوانهٔ بنیادگراییِ اسلامی را می‌توان در جریان «فدائیان‌اسلام» به سرکردگی نواب صفوی یافت. بافتار و روحیهٔ حاکم بر فدائیان‌اسلامْ خشمِ‌ پرلهیبِ هویتیِ عاری از هرگونه ژرفاپیماییِ فکری بود. این بی‌توشگیِ فکری، انطباق تام با پایگاه اجتماعی فرودستان شهری و بازاریان خرده‌پا و خرده‌فرهنگِ الواط تهرانی‌اش داشت. بعدها هم در زمانِ زعامتِ علی‌خامنه‌ای، همین پایگاهِ اجتماعیِ بزن‌بهادرِ بی‌فکر و خشنْ متن اصلی طرفدارانِ سینه‌چاک او شدند و حال‌وهوای فدائیان‌اسلامْ بدل به خصلتِ فرهنگیِ مداحانِ هیئتی و بسیجیانِ ولاییِ دست‌به‌اسلحه گشت. در میانِ این جماعتِ بالذاتْ متجاسر و بی‌کلّه، روح نواب صفوی در اهتزاز است.

بنیادگرایی‌های اسلامیِ عمدتاً سنیِ عربی و هندی، و نیز بنیادگراییِ شیعیِ فدائیان‌اسلام، التقاطی با مارکسیسم نیافتند؛ حتی خطِ نفرت تیزی هم بین آن‌ها و«الحادِ» مارکسیستی برقرار بود. اما هم‌عنان با فدائیان‌اسلام، تبِ التقاط با مارکسیسم، میان بنیادگرایان شیعه ایرانی درگرفت. خاستگاهِ اجتماعیِ پدیدهٔ التقاطِ اسلام با مارکسیسم، از طبقات متوسط شهریِ درس‌خوانده و دانشجویانِ دانشگاه بود. نخست «سوسیالیست‌های خداپرست» محمد نَخشب پیدا شدند و سپس سازمان‌مجاهدین خلق ایران، و آنگاه پدیده علی‌شریعتی و بعداً جنبش مسلمانان‌مبارزِ حبیب‌الله‌‌پایدار (پیمان)، و «جاما»ی دکتر سامی و علی‌شریعتمداری عرض‌اندام نمودند.

علی صاحب‌ الحواشی

22 اپریل، 2026، 01:03 PM

http://axnegar.fahares.com/axnegar/070c9eea3efeb5926550691eec9497dbAgACAgQAAxkBCPdwMGmfxuscUHJt_u4ke4E-GvdBTAPUAAIHDGsbrtkAAVHC3Z6mjj86ZQEAAwIAA3kAAzoE.jpg از "آزادی" تا "آزادی و بهروزی":
از لیبرال‌دمکراسی تا سوسیال‌دمکراسی
بخش دوم

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۲/۳)

انقلاب صنعتی که شد، تعدیِ استعماری به سطح‌ به‌کلی نویی ارتقاء یافت، درحالی‌که کتاب آدام‌اسمیت همچنان مورد استناد کارخانه‌دارانی واقع می‌شد که اینک نوه‌های آن پارچه‌بافانِ زحمتکشِ اسکاتلندی را کنار کشاورزان پیشین، به کارگریِ بی‌رحم‌وشفقت‌ در کارخانه‌های جهنم‌گونه‌ای کشیده بودند که میدان تحقیر و افلاس و مفلوکیِ "انسان" بود: دوازده ساعت کار روزانه کودک و بزرگسال، بی‌تعطیلات‌ هفتگی، بی‌مرخصی، بی‌تامینِ بیماری و زایمان و ازکارافتادگی؛ از کار هم که می‌افتادند انان را مثل زباله بیرونشان می‌انداختند تا از گرسنگی بمیرند!
(بگذارید وسط این دعوا نرخ تعیین کرده بگویم که اگر کارگریِ صنعتی امروزه به آن کثافت و ذلت و وحشت و مسکنت دو قرن پیش نیست، و اگر به کودکان جواز کار نمی‌دهند تا از تحصیل بازنمانند، و اگر تامین‌اجتماعی و قوانین مبسوط کار وجود دارد و بیش از این‌ها، همه و همه از برکتِ مساعی و مبارزاتِ بی‌امان "چپ‌جهانی"بوده است، و لاغیر!)

کسی که "لیبرال‌دمکراسیِ" ایالات متحده را تجربه کرده باشد، امکان ندارد "بی‌خانمان" ندیده باشد.
"لیبرال‌دمکراسی" با رهاکردنِ خودش از لگام‌های "تامین‌اجتماعی" (همان دستاورد سترگ "چپ‌جهانی")، حمایتِ اجتماعی را به تبرئاتِ دینی مردم سپرد، اما نشد! آن‌قدر که لیندون‌جانسون، معاون جان‌اف‌کندی، که پس از ترور او به ریاست‌جمهوری ایالات متحده رسید، Medicaid و Medicare را به ساختار سرمایه‌سالار آن کشور تحمیل کرد تا نقش "تامین‌اجتماعیِ" نیم‌بندی را ایفا کند. با این‌وجود هنوز حدود بیش از سی‌درصد مردم آن کشور امکانِ "درمان" را ندارند، چون درآمدشان کفاف خریدِ بیمه‌درمان را نمی‌دهد، چیزچندانی به‌عنوان "تامین‌اجتماعی" هم در ایالات‌متحده نیست؛ سازوکارهای بازنشستگی در آنجا، همگی متکی به سرمایه‌گذاری در طول زندگی کاری هر فردی دارد.
مستند "Sicko" مایکل‌مورِ چپ‌گرا، تصویری تکان‌دهنده از این توده‌های عاری از بیمه درمان در ایالات‌متحده را در قیاس با سوسیال‌دمکراسی‌های اروپایی به‌دست می‌دهد (۲۰۰۷).

لیبرال دمکراسیِ ایالات‌متحده، بهشت ثروتمندان و دوزخ نابرخورداران است. در لیبرال‌دمکراسیِ ایالات‌متحده، هیچ تضمینی برای "بی‌خانمان" نشدن خانواده‌ها نیست. معنایِ هراس‌آورِ "lay off" شدن را تنها در آمریکا می‌توان دریافت، جایی که "انسان" در لابلای چرخ‌دنده‌های سرمایه‌سالاری، کمترین تضمینی برای از دست‌داون همه‌چیز و بی‌خانمان‌نشدن ندارد، زندگی‌های مردم در آنجا همیشه در آستانه خطر "بی‌خانمانی" در پیِ از کار بیکار شدن است!

در بحران‌های اقتصادی مردم دسته‌دسته "بی‌خانمان" می‌شوند! آخرین این موج بی‌خانمانی در واپسین بحران اقتصادی اوایل قرن بیست‌ویکم بود، که دولت برای سرپا نگهداشتن بنیادهای مالیِ ورشکسته به‌تقصیر، صدها میلیارد دلار صرف کرد ولی برای حمایت از خیل "بی‌خانمان"ها هیچ نکرد! استدلال‌شان آن بود که اگر آن بنیادها سرپا بمانند، "بی‌خانمان‌"ها جذب کار می‌شوند، پس نیازی به حمایت مستقیم از ایشان‌ نیست. اوباما برای توجیه این پول‌پاشی عظیم به بنیادهای ورشکسته به‌تقصیر، گفته بود:
They are too big to let them fail!
ولی خیلِ "بی‌خانمان"‌شده‌ها در لیبرال‌دمکراسی ایالات متحده هرگز too big تلقی نمی‌شوند تا مستحق توجه باشند! این چهره کریه لیبرال‌دمکراسی است!

علی صاحب‌ الحواشی

22 اپریل، 2026، 01:03 PM

📎 File

✍

من در اواخر بحثم درباره گفتار دکتر آبرامیان یک "اشتباه لُپی" کردم که به‌جای فنلاند، نروژ نوشتم که تصحیح‌اش کردم.

فنلاند جزوی از امپراطوی روسیه بود که از اوایل قرن نوزدهم به‌صورت بخش نیمه‌خودمختارِ آن امپراطوری درآمد.
در پی کودتای بولشویک‌ها در اکتبر ۱۹۱۷، فنلاندی‌ها آشوب روسیه را فرصت شمرده و اعلام استقلال کردند. این اعلان استقلال، مسبوق به تنش‌های مفصلِ یک‌قرنی برای جداشدن از روسیه بود. دولت بولشویکیِ تازه‌تاسیس که درگیر جنگ‌داخلی بود، توان و مجالی برای مقابله نداشت و عملاً پذیرفت.

یان‌سیبلیوس (۱۸۶۵-۱۹۵۷) موسیقیدان نئورومانتیک فنلاندی، در بحبوحه تنش‌های استقلال‌طلبانه فنلاند، قطعه حماسی "فینلاندیا" را نوشت، که ضمیمه کردم. این قطعه با مقدمه تعلیقِ پُر تنشی خشم‌آلود آغاز می‌شود و از دقیقه ۳:۳۳ وارد حماسه‌ی پیروزمند می‌گردد. این اثر که در ۱۸۹۹ ساخته‌شد، پژواک‌دهنده ملی‌گراییِ فنلاندیِ استقلال‌طلبانه بود.

در ۱۹۳۹ استالین خواست فنلاند را ازنو ببلعد که درهم‌شکست و عقب‌نشست. پس از حمله پوتین به اوکراین، فنلاندی‌ها هراسان از احتمال قصدِ بدِ کرملین نسبت به خودشان، عضو ناتو شدند.

1,830

علی صاحب‌ الحواشی

22 اپریل، 2026، 01:03 PM

http://axnegar.fahares.com/axnegar/070c9eea3efeb5926550691eec9497dbAgACAgQAAxkBCPdwMGmfxuscUHJt_u4ke4E-GvdBTAPUAAIHDGsbrtkAAVHC3Z6mjj86ZQEAAwIAA3kAAzoE.jpg از "آزادی" تا "آزادی و بهروزی":
از لیبرال‌دمکراسی تا سوسیال‌دمکراسی
بخش نخست

✍#علی‌صاحب‌الحواشی
(۱/۳)

دوست‌گرامی با سلام،
بگذارید نخست یک بستر تاریخی بگویم تا پاسخ پرسش‌تان را در آن‌نهاده و واقعیت‌های امروزینِ چندی را برای تائید مدعایم برشمرم.

مقوله "آزادی" در سیر مدرنیته از آسمان به اذهان مردم نازل نشد. این مقوله از دل تشکیک‌ها و احتجاجات بالذات الهیاتیِ اندیشمندان اروپایی، خاصه در طول قرن هفدهم، تکوینِ تدریجی یافت. پس از تکوین، "آزادی" در گستره وسیعِ معنایی‌اش که مبتنی بر انسان‌محوری (اومانیسم) بود، در کانون دغدغه‌های اجتماعیِ عصر روشنگری قرار گرفت.

آدام اسمیت، فیلسوفِ‌اخلاقِ اسکاتلندیِ عصر روشنگری، مقوله‌ی "آزادی" را وارد بحثِ روابطِ تجاری نمود، که بسیار هم پسندیده آمد و درگرفت. این در زمانه‌ای بود که هنوز یک‌قرنی بعدش قرار بود "انقلاب‌صنعتی" بشود.
تا زمان اسمیت، اقتصاد فقط از بنیادِ کشاورزی‌ِ "تولیدِ فئودالی" بیرون آمده و تجارت‌محور شده بود. اینک مایه اصلی درآمد، داشتن زمین و رعایایِ کشاورز برای تولید نبود، بلکه دادوستد کالاها مایه‌اصلی درآمدِ کلان شده بود (اقتصاد تجاری، یا همان اقتصادِ "مرکانتالیستی").

استدلال ساده اما نبوغ‌آمیز اسمیت آن بود که اگر بر سپهر فعالیت‌های اقتصادیِ انسان "آزادی" حاکم باشد، منفعت‌طلبی‌های افراد انسانی در تامین معیشت و حتی تامین تجملات‌شان، مآلاً به نفع بهبود وضع زندگی همگان تمام خواهد شد.

این احتجاجِ آدام اسمیت را نباید در هندسه امروزین فهمید که فهمی زمان‌پریش می‌شود. آن را باید در هندسه پریروزی که در آن گفته‌شد فهمید!
اروپای زمان آدام‌اسمیت، پس از خروج از چارچوبه‌ی اقتصاد فئودالیِ کشاورزی‌محور، در سایه سیل انبوه ثروتی که از مستعمرات می‌آمد، وارد مرحله نوینی شده بود که در آن به‌جای کشاورزی، تجارت محوریت یافته بود: مثلاً بافنده اسکاتلندیِ همولایتی اسمیت، پشم و پنبه‌ انبوهی را که از مستعمرات آمریکایی می‌آمد، در کارگاه خانگی‌اش پارچه می‌کرد و در بازار می‌فروخت. آن پارچه را کمپانی هندشرقی و دولت انگلستان در هندوستان به زور نابود کردن صنعت پارچه‌بافی بومیِ هندی‌ها می‌فروخت و پول حاصل از این فروش صرف ناوگانِ بسط امپراطوری بریتانیا و در اختیار گرفتن منابع بیشتری برای تولید و مصرف کالاهای بریتانیایی می‌شد، و البته بخش کوچکی از آن نیز به صاحبان کارگاه‌های پارچه‌بافی خانگیِ اسکاتلند می‌رسید تا سطح زندگی آنان ارتقاء بیابد.

آدام اسمیت اطلاع دقیقی از آن نداشت که ارتقای سطح زندگی همشهری‌هایش تا چه میزان مدیون قتل‌وغارت و به‌فلاکت کشیدنِ آسیا، و تجارت برده از غرب آفریقا به پنبه‌زارهای آمریکا بود.
او که اندیشمندی متین و شریف بود، تنها بهبود سطح زندگی هم‌ولایتی‌هایش را می‌دید و چندان خبری از فجایعی که در پس‌ِپشتِ آن "بهبود"، در ماورای بحار جاری بود نداشت. "تجارت" برای او معنای پاک‌ومطهری داشت، هرچه باشد فیلسوفِ‌اخلاق بود، نه نظامی بریتانیایی بود و نه سیاستمدار استعماری نشسته در مجلس عوام در لندن.

پیش از آدام‌اسمیت، بحث "آزادی" که در قرن‌هفدهم بر "کرامت‌انسان" استوار گشته بود، هیچ تسری و دلالتی بر فعالیت‌های معیشتی نداشت؛ بلکه منظور در رتبه اول و آخر، چیزی بود که امروزه "آزادی وجدان" خوانده می‌شود و دلالت بر آزادی اندیشه و بیان داشت. این فهم از "آزادی" در سویه سلبی‌‌اش دست رد به تعدی مراجع "دینی" و "حکومتی" به افراد انسانی می‌زد؛ چون آنان بودند که تحدیدکنندگانِ همیشگی آزادی اندیشه و بیان انسان‌ها بودند.

اسمیت بحث "آزادی" را وارد "اقتصاد" نمود. توجه او در این وارد کردن، معطوف بدان بود که دست "حکومت" را از دخالت در دادوستد و تلاش معاش مردم کوتاه کند و از این جنبه او خود را محق می‌دانست تا مقوله‌ی "آزادی" را وارد بحث اقتصاد بکند؛ حق هم داشت.
تعابیری چون Laissez-faire و Laissez-passer که منادیش شد، نظر به کوتاه کردن دستِ دخالت حکومت‌ها در فعالیت‌های تجاری مردم داشت. ولی آدام اسمیت، بقول فرنگی‌ها، "تصویرکلان" (big picture) جهانی از اقتصاد استعماری بریتانیا نداشت که همولایتی‌های زحمتکش او را نیز بی‌بهره از مواهب چپاول ماورای بحار نگذاشته بود. نه اسمیت می‌دانست و نه آن پارچه‌بافان زحمتکشِ خانگی در اسکاتلند می‌دانستند که پشم و پنبه ارزانی که با آن پارچه می‌بافتند با چه وحشیتی از بهره‌کشیِ بیگاریِ لشکر بردگان در مزارع کارولینا و میزوری و جورجیای آمریکا، بدان فراوانی و ارزانی حاصل آمده بود؛ چنان‌که خبر هم نداشتند که تقاضای فزاینده‌ی بازار برای پارچه‌های تولیدی‌شان تا چه میزان مرهون به‌ بدبختی کشاندن و ویران‌کردن زندگی‌ مردم آسیا بود. این را هیچکدام نمی‌دانستند!

علی صاحب‌ الحواشی

22 اپریل، 2026، 01:03 PM

https://attach.fahares.com/zaiMufN7pF7kPqX2J3eYxA== هشدار به مردم ایران
یرواند آبراهامیان تاریخ نگار ایرانی: هدف تجزیه ایران است نه برقراری
دمکراسی
┄┄┄┄┄┄┄┅═✧❁❁✧═┅┄┄┄┄┄┄┄┄


مرثیه‌‌ای که ادراکِ "سپری‌شدگی"، برای "آینده" می‌خواند!


✍#علی‌صاحب‌الحواشی
بخش دوم
(۲/۲)


این واقعیت، در حق موقعیت ژئواستراتژیک ایران هزارچندان می‌شود! اگر ایران "تجزیه" بشود، بی‌ثباتی منطقه غرب‌آسیا وارد بحران‌ پرلهیبی بی‌انتها خواهد شد. آمریکا و اسرائیل این را بهتر از همگان می‌دانند، خاصه اسرائیل که در صورت بی‌ثباتی ایران، آن هم با فناوری‌های اتمی/موشکی نقداً حاصل‌آمده، نگرانی‌اش صدچندانِ امروز خواهد شد.

این است که گفتن آن‌که "اسرائیل تجزیه ایران را‌می‌خواهد" اگر برازنده فضاحتِ نادانِ مفلوک و بی‌شرم جمهوری‌اسلامی باشد، در حق دکتر آبرامیان تنها اشاره به عمق نفرت ایشان از "غرب" و اسرائیل دارد که دست به چنین قماری در حقِ حیثیتِ علمی خودشان می‌زنند.
درست برعکس داوری ایشان، تمام هَمّ غرب پس از انحلال جمهوری‌اسلامی برای "حفظ تمامیتِ‌ارضی" ایران خواهد بود تا از کابوسِ بی‌ثباتیِ ژئوپولتیکی در منطقه خطیرِ غرب‌آسیا جلوگیری شود، نه برای خوشحالی ما، که برای امنیت در رتبه اول اسرائیل، و در رتبه دوم مسئله "نفت" و امنیت کشورهای جنوبی حاشیه خلیج‌فارس، و در رتبه سوم اجتناب از جابجایی‌های عظیم جمعیتی به‌سوی غرب، در رتبه چهارم ثبات کل‌غرب‌آسیا و باب‌المندب و سوئز و شمال‌شرق آفریقا.

۴) نکته آخر توجه‌دادن به "حس‌بدِ" چپ‌جهانی نسبت به محوریت آقای پهلوی در سلسله خیزش‌های درجریانِ اخیر است. شخص من را به‌هیچ معنایی از معناها نمی‌توان "دوستدار خاندان پهلوی" عنوان کرد. این را گفتم تا شائبه محبت ایشان برای کسی در نسبت به خودم پیش نیاید تا سخنم خطا تفسیر نگردد.

چپ‌های ما خود را پاک‌باخته‌ی تاریخ‌ایران می‌بینند. چپ‌ایرانی که از میرزا کوچک‌خان و حتی پیش از او، از حیدرخان‌عمواغلی و "اجتماعیون‌عامیونِ" مشروطه شروع شده بود، در اپوزیسیونِ صدساله گذشته ایران جایگاهِ محوریِ بلامنازع داشت (مگر در نهضت ملی‌شدن نفت که برای کوتاه زمانی، محورِ اپوزیسیون نبود). آنان امروزها می‌بیند که نه‌تنها حزب‌توده بی‌اعتبار بل‌ "وطن‌فروش" دانسته شد، از نهضت‌جنگل نیز دارد حرمت‌زدایی می‌گردد، و البته نهضت چریکی دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ نیز بدجوری مطعون و ملکوک گشته‌ است. در این‌میان، چپ‌اسلامی هم فراتر از مطعونی و ملکوکی، "منفور" نیز شده‌ است! حتی سوای این‌ها، به آرمان‌های رفاه‌عمومیِ سوسیال‌‌دمکراسی هم به‌چشم بدبینی نگاه می‌شود.

در چنین شرایطی، چپ‌ایرانی دستخوش حسی از پاکباختگی شده است که برای آینده ایران تصویری تیره و شوم ترسیم می‌کند تا گفته‌باشد که بیرون از دایره تفکر من جز برهوت نیست: "لَیسَ مِن وراءِ عبادان قریه"!!!
می‌توان و باید این حس‌بدِ "سپری‌شدگیِ چپ‌ایرانی را "فهمید" و از سیاه‌نمایی‌های آنان درگذشت.

من به‌عنوان یک سوسیال‌دمکرات، که بهرحال متعلق به طیفِ "چپ‌جهانی" است، معتقدم که بشریت از آرمان تامینِ "بهروزی‌ِ عمومی" نمی‌تواند بگذرد، و لیبرال‌دمکراسی قادر به تامین این آرمان نبوده، نیست، و نخواهد بود.
اما برآنم که استقرار نهاییِ آرمان‌های‌انسانی - که پرت‌وپلا و ناواقع‌بینانه نباشند - فراگردی تاریخی می‌طلبند که به ورای عمر نسل‌ها می‌رود؛ زورکی هم قابل تحقق نیستند، مگر به "فاجعه"!

تحقق چنان آرمان‌هایی نیازمند اجماع حداکثری انسان‌هاست. خوش‌بینی‌ام به بشریت، موجب می‌شود که حصول چنان‌ اجماع‌حداکثری را بعید ندانم، بلکه محتمل بدانم، البته پس از زیروبالاهای بسیار و چشم‌اندازی که نزدیک نمی‌نماید.
وانگهی در مقولاتی از این دست، "عجله" موجب همان فاجعه‌ای می‌شود که در اوایل قرن بیستم در "حزب سوسیال‌دمکراتِ روسیه" به شقاقِ فراکسیونی انجامید و اکثریت را به "بولشویک‌"هایی داد که از اکتبر ۱۹۱۷، روسیه و متصرفات آسیایی‌اش را وارد جهنمی هفتادساله کردند و همه هم‌حزبی‌های متین و شریف "منشویک"شان را نیز درو کردند، و مارکسیسم‌لنینیسم هم منفور شد!
این صفحات شوم تاریخ‌جهانی، هرگز نباید از پیش چشم‌هامان دور بماند.

Showing 30 of 44 posts

درجہ بندی

لاگ ان درکار ہے

صارف کے جائزے (0)

ابھی تک کوئی جائزے نہیں ہیں۔ پہلے بنیں اور اپنا تجربہ شیئر کریں!

علی صاحب‌ الحواشی

علی صاحب‌ الحواشی

درجہ بندی

سبسکرائبرز کی تعداد میں اضافہ (پچھلے 7 دنوں میں)

تازہ ترین پوسٹس

درجہ بندی

صارف کے جائزے (0)

متعلقہ ٹیلیگرام چینلز

ʙʀᴏᴋᴇɴ میٹر ᴍᴀᴛʀɪx

شیمی فراهانی

DESISHOP ( GROSIR BARANG UNIK PEKANBARU OFFICIAL )

مرشحات عباس علي الغالبي تمهيدي2026

حسین الجسمی

📚 دبستان مصباحی 🎵

𝒇𝒐𝒓 𝒆𝒗𝒆𝒓 💚

کانال علیرضا باباجانی🎤

متعلقہ ٹیلیگرام چینلز

ʙʀᴏᴋᴇɴ میٹر ᴍᴀᴛʀɪx

شیمی فراهانی

DESISHOP ( GROSIR BARANG UNIK PEKANBARU OFFICIAL )

مرشحات عباس علي الغالبي تمهيدي2026

حسین الجسمی

📚 دبستان مصباحی 🎵

𝒇𝒐𝒓 𝒆𝒗𝒆𝒓 💚

کانال علیرضا باباجانی🎤

تازہ ترین پوسٹس

صارف کے جائزے (0)