Eserin Adı:
Dâvûd-i Karsî’nin Kelâm Külliyâtı
(Tam metin başlığı: Şerhu Bed’i’l-Emâlî, Risâle fi’l-İhtiyârâti’l-Cüzʾiyye ve’l-İrâdâti’l-Kalbiyye, Şerhu’l-Kasîdeti’n-Nûniyye, Şerh-i Âmentü Billâh, Şerh-i Nûniyye, Ma‘lûmât)
📚 Eserin İçeriği ve Yapısı:
Bu külliyat, Dâvûd-i Karsî’nin kaleme aldığı altı ayrı eseri bir araya getiren ve özellikle kelâm ilmi merkezli bir derlemedir. Arapça ve Osmanlı Türkçesiyle yazılmış olan bu metinler, kelâmın temel konularını, mezhep içi tartışmaları ve kelâm-felsefe ilişkisini derinlemesine ele almaktadır.
1. Şerhu Bed’i’l-Emâlî:
Ûşî’ye ait “Bedʾü’l-Emâlî” adlı akaid manzumesinin Arapça şerhidir.
📌 Konular: Allah’ın sıfatları, kelâm sıfatı, nübüvvet, iman-küfür, sem‘iyyât (gaybî meseleler).
2. Risâle fi’l-İhtiyârâti’l-Cüzʾiyye ve’l-İrâdâti’l-Kalbiyye:
İnsan fiilleri ve cüz’î irade konularını tartışan felsefî-kelâmî bir risaledir.
📌 Karsî burada özellikle Mâtürîdiyye, Eş‘ariyye, Cebriyye, Kaderiyye mezheplerini karşılaştırır.
3. Şerhu’l-Kasîdeti’n-Nûniyye:
İstanbul kadısı Hızır Bey’in Hanefî-Mâtürîdî akaidine dair 105 beyitlik Arapça kasidesine yazılmış kapsamlı bir şerhtir.
📌 İçerikte sadece kelâm değil; tasavvuf eleştirileri, velayet-nübüvvet ilişkisi, şefaat, büyük günahlar gibi konular da yer alır.
4. Şerh-i Âmentü Billâh:
Akaid esaslarını kısa ve öz biçimde açıklayan bir risaledir.
📌 Hem halkın anlayabileceği hem de eğitimde kullanılabilecek açıklayıcı bir metindir.
5. Şerh-i Nûniyye:
Yukarıdaki Nûniyye kasidesinin bu kez Türkçe şerhidir.
📌 Arapça şerhle aynı değildir; özgün yorumlar içerir. Bu da Karsî’nin ilmi birikimini gösterir.
6. Ma‘lûmât:
Kelâm, mantık, felsefe ve dil bilimlerinden derlenmiş kısa kısa notların toplandığı bir eserdir.
📌 Adeta bir ansiklopedik kavram özeti gibidir. Özellikle mantıksal kavramlara ve tanımlara geniş yer verir.
📌 Eserin Özellikleri:
• Her metin için nüsha tespiti, tahkik, tercüme, eleştirel açıklama yapılmıştır.
• Metinler modern akademik ölçütlerle neşredilmiştir.
• Karsî’nin kelâm ilmi içindeki konumunu ve mezhebi bağlılıklarını ortaya koyan ciddi bir edisyon-kritik çalışmasıdır.
• Eserin sonunda lügatçe, kaynakça ve dizin yer almakta, böylece okuyucunun kolay erişimi sağlanmıştır.
📌 Yayınevi ve Hazırlayanlar:
• Yayınevi: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
• Yayın yılı: Haziran 2025
• Hazırlayanlar:
• Dr. Öğr. Üyesi Ömer Ergül (Dumlupınar Üni.)
• Dr. Öğr. Üyesi Mustafa Borsbuğa (ASBÜ)
• Yazma Eser Uzmanı Muhammed Osman Doğan
🔎 Eserin Amacı ve Katkısı:
• Hanefî-Mâtürîdî akaid geleneğini Osmanlı düşüncesi bağlamında yeniden görünür kılmak.
• Karsî’nin kelâmî, mantıkî ve felsefî düşüncelerini bugünün ilim dünyasına kazandırmak.
• Tasavvuf eleştirileri ve mezhepler arası irade-tabiat anlayışı gibi meseleleri, özgün kaynaklardan tartışmaya açmak.
Dâvûd-i Karsî (ö. 1170/1757)
• Tam adı: Dâvûd b. Muhammed el-Karsî el-Hanefî
• Doğumu: Tahminen 1099/1686, Kars
• Ölümü: H. 1170 / M. 1757, Birgi (İzmir)
• Mezhebi: Hanefî – Mâtürîdî
• Lakabı: Bazı kaynaklarda “Kara Dâvûd” olarak da geçer.
📘 İlmî Kişiliği ve Faaliyetleri:
• Kelâm, mantık, tefsir, dil, felsefe ve akaid alanlarında derin bilgi sahibidir.
• Özellikle Hanefî-Mâtürîdî kelâmının Osmanlı’daki güçlü temsilcilerinden biridir.
• İmam Birgivî ekolünün takipçilerindendir. Ömrünün sonunu Birgi’de geçirmiş ve onun yanına defnedilmiştir.
