Х1Х-эсир акыры ХХ эсирдин 20-30 жыллардагы-еки заманды, еки дэуирди корген тарийхый шахс-инсанлардын ауыр тагдирлери тууралы изертлеулер еле аз болып атыр.
Елдин социал-экономикалык, жамийетлик хам мадений осиуинин тубалауы, жокшылык, кембагалшылык, ашлык жыллар-«ак капшык» жыллардын зардабын кеширген халыктын аухалын жениллетиуге улес коскан- исбилермен-баккаллар, байлар елде баршылык еди. Арка аймакта-Шымбай уезди, Шымбай болыслыгында Шыныкул бай, баккал-болыс ел-журт тан алган, хурмет еткен аймаклык тулгалардын бири еди.
Шыныкул Каллек улынын омири хам заманы тууралы, онын заманласлары хам тууысканлары «аргумент хам факт»лерди ауыз еки тарийх етип калдырган еди. Тарийхыйлык коз караста изертлеулер: Тарийхшы Онгарбай Юсупов: « Амиударья алабындагы аймаклык шахс -Шыныкул бай Каллек улы хаккында» ауыз еки тарийх хам архив хужжетлер тийкарында баспа созде бир неше макалалар жазды .Ауыз еки тарийх хам аталар энгимеси, осек гэплерге дыккат болсек, Шыныкул баккал-болыс хам Хан максым арасында аразлык-окпе гийненин мэниси томендегише болган. Бириншиси: «Кум озекли» руханийлер Шыныкул баккалдын экономикалык жактан осиуи, байыуын хош кормеген. Екиншиден: «Кум озекли» максымлар онын бир кызын катынлыкка сораган, кызлары еркин хам сауатлы болып, олар оз кэлегени, тенине турмыска шыккан.
Ушиншиден: Шымбай аймагында - «болыс» сайлауда Шыныкул баккал бар дуньясын шашып, экономикалык куш пенен женип шыккан.
Тортиншиден: 1919-жылы август айында «Тазгара» ауылында Нокистен киятырган большевиклердин кызыл эскерлерин «12 болыс» тын нокерлерин анлып, коршау-кыснакка алган.Улкен таярлык, операция ислерине Шыныкул бай-баккал-болыс араласпаган, катнаспаган, материаллык жэрдем бермеген.
Ол «кызылларга» жэрдем берди деп айыплаган, улыума, Шыныкулдын тулгасы, психологиясы, купия сыры-сол заманда карангы болган.
1919-жылы август айында Нокис эскерий горнизоннан 40 арбалы кызыл эскерлер Шымбайга карай «орыс жол» менен киятырып, жолда элбетте, Шыныкул бай-баккалдын «жузим багында» иркилген, чай-суу ишкен, дем алган. Олар жауда болса да-инсанлар еди.
«Кызыллар» дегенимиз- олар ерикли, жалланбалы «кызыл эскер» болган жергиликли ел-журт перзентлери («ураллы»лар, татар, казак, озбек, каракалпак жигитлери) еди. Олар большевиклер сиясаты хэм идеологиясына исенген, бурынгы жумыссыз, кембагал, сауатсыз, жарлы, тиришилик ушын колына «мылтык услаган адам» еди. Нокис эскерий горнизонды баскарып Нокис болысы-«кызыл комиссар»-Жаулыбай улы Толыбай табын «жузим баг» ка иркилип, азы-кем дем алып, жэне аркага карай рауана болган…
Олар «Ишан кала»дан отип, Халкабадка жеткен уакытта, Шыныкул баккал, Толыбай «кызыл болыс»- комиссардын изинен жеткен.
Оларды мийман етип кутип жиберетугынын айткан. Солай етип, ол еки кос огизди сойдырып, кырк арбага минген эскерлерди аукатландырган. Сон, оларга хош, аллаяр, дийдар несип деп хошласып калган. Шыныкул баккалдын ширели жузим ширеси, шарабы хэм гошли аукатын жеген «кызыллар» аркайын, хеш нэрседен гумансыз, аркага-Шымбай жолы кайдасан деп тун жамылып «Тазгара» ауылгада жетип калган… Ол жерде , «он еки болыс»-каракалпак ауылдан жыйналган мерген-нокерлер хэм ураллы-казак атлылары «Жуманазар бай» багы, жууери атыз ишинде, еки узын дийуаллар сыртында тун жамылып, карангынын «рыцарлары» болып «кызылларды» шыдамсызлык пенен кутип турган…
