ضرب المثل های ایران

Public

مشاهده کانال

نمی‌توانید بپیوندید؟ @zarboolmasal

۵.۹k عضو

به‌روزرسانی شده: May 14, 2026 at 9:52 PM

ضرب المثل های ایران

جهت ارتباط با ادمین @zarbool

@zarboolmasal offers specialized information about zarbool for subscribers interested in مذهب

رتبه‌بندی

رتبه‌بندی جهانی

#456

رتبه‌بندی زبان

#45

رتبه‌بندی دسته‌بندی

#23

-1

رشد مشترکان (7 روز گذشته)

مجموع: 5.9K

رشد 24 ساعت: +0 0%

آخرین پست‌ها

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

خیاط هم در کوزه افتاد.
خیاط افتاد توی کوزه.

افرادی وجود دارند که دائما مشکلات و مسائل و یا هر موردی از زندگی دیگران را زیر نظر داشته و در باره آنها صحبت کرده و در بین دیگران جار زده و مطرح می‌کنند، که هم جلب توجه کرده و هم گاهی باعث شرمساری دیگران شوند. زمانی که خود این افراد به مشکلات و مسائل و موارد مشابه گرفتار شوند، از این عبارت در مورد خود آنها استفاده می‌شود. مثلا کسی که در مورد شکست تحصیلی یا شغلی دیگران یا هر مورد دیگری دائما صحبت کرده و حتی به آنها سرکوفت می‌زند و این شکست‌ها را همه جا مطرح می‌کند، وقتی خودش شکست مشابهی بخورد دیگران در مورد وی می‌گویند: "خیاط افتاد تو کوزه".
این عبارت در موارد جدی به شکل انتقام‌جویانه و تلافی‌جویانه استفاده می‌شود و در مواردی که خیلی مهم نیستند نیز به صورت مزاح و شوخی به کار می‌رود.

در مورد داستان این ضرب‌المثل چنین می‌گویند:

در روزگاران قدیم در روستایی خیاطی بود که مغازه‌اش بر سر راه گورستان بود و هر بار کسی درمی‌گذشت بازماندگان باید برای خاک کردن متوفی از جلوی مغازه خیاط می‌گذشتند و او متوجه می‌شد یک نفر دیگر فوت کرده است.
یک روز خیاط به این فكر افتاد كه تعداد مردگان را بشمارد و برای این کار کوزه‌ای به دیوار آویزان كرد و هر بار جنازه‌ای را به گورستان می‌بردند، خیاط یک دانه سنگ‌ریزه داخل کوزه می‌انداخت.
هر چند وقت یک‌بار سنگ‌ریزه‌ها را می‌شمرد و به دیگران تعداد مردگان را اطلاع می‌داد به طوری که به این کار معروف شد و هر از چندگاهی شخصی از او می‌پرسید: امروز چه خبر بود؟ خیاط پاسخ می‌داد که آن روز چند نفر در کوزه افتاده‌اند.
تا اینکه بالاخره خیاط هم درگذشت و مغازه‌اش بسته شد. کسانی که از آن‌جا رد می‌شدند و مغازه خیاط را بسته می‌دیدند از همسایگانش جویای وی و علت بسته بودن مغازه می‌شدند و همسایگان در پاسخ به وی می‌گفتند: خیاط هم افتاد توی کوزه.

20,800

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

پسر کو ندارد نشان از پدر

این ضرب‌المثل هم به شکل تعریف و تمجید و هم به شکل طعنه و شماتت و توهین به کار می‌رود.

در تربیت سنتی از قدیم رسم بود که رفتار و اخلاق و منش نیک و مثبت پسران، مانند و شبیه پدرانشان باشد و اگر خلاف این می‌شد عجیب به نظر می‌آمد. و البته اگر هم رفتار پدر زشت می‌بود، همه انتظار داشتند که پسر نیز شبیه پدرش بار بیاید.

بنابراین هر گاه کار خوبی از کسی سر بزند، در تمجید و تایید وی از این عبارت استفاده می‌شود.
از سوی دیگر هر گاه هم عمل و رفتار زشت و ناپسندی از کسی سر بزند، برای تحقیر و توهین به شخص مزبور، همین عبارت را به کار می‌برند.

به نظر ضرب‌المثل برگرفته از این شعر ابوالحسن فراهانی است:

ز فرموده‌ی اوستادان پیش
شبی آمد این بیتم اندر نظر

پسر کو ندارد نشان از پدر
تو بیگانه خوانش مخوانش پسر

وزین بیت اندیشه ی دوربین
بدین معنی نغز شد راهبر

که دوران دو رنگ است و ابنای او
ندارند از آن از دو رنگی گذر

22,900

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

روغن ریخته نذر امامزاده میکنه

از این ضرب‌المثل عمدتا در مورد افراد خسیس و مال‌دوست استفاده می‌شود، و اغلب هنگامی به کار می‌رود که صحبت از کمک به دیگران و بخشش مال و حتی هدیه دادن به دیگران باشد. در چنین مواردی این افراد بی‌ارزش‌ترین چیزی که دارند را می‌بخشند و یا هدیه می‌دهند و یا در هنگام کمک سعی میکنند تا حد امکان از این کار طفره رفته و یا آنچنان کمک ناچیزی کنند که هیچ تاثیری نداشته باشد.

البته این ضرب‌المثل فقط در مورد افرادی به کار می‌رود که توانایی مالی برای کمک داشته باشند و اگر کسی توانایی مالی برای بخشش به دیگران و یا دادن هدیه مناسب را نداشته باشد، استفاده از این عبارت توهین‌آمیز و غیرمنصفانه است.

برای مثال اگر شخص متمولی در مراسمی برای کمک مالی، به دلیل خساست، مبلغ بسیار اندکی پرداخت کند می‌گویند: "فلانی روغن ریخته را نذر امامزاده کرده".

هر چند که ایراد به هدیه‌ای که دیگران می‌دهند عمل صحیحی نمی‌باشد، ولی از این عبارت برای مثال در مورد هدیه‌های ارزان قیمتی که افراد متمول در مراسم تولد و عروسی و ..... می‌دهند، نیز استفاده می‌شود.

به نظر داستان این ضرب‌المثل به این شرح است که:
روزگاری در روستایی مردم مشغول بازسازی امامزاده روستا بودند و هر کسی به اندازه توانایی خود کمک می‌کرد. مثلا کمک مالی یا کمک در تهیه مصالح و یا کمک در ساختن آن و .....
در این روستا مرد ثروتمند بخیل و خسیسی بود که به هر زبانی از او کمک می‌خواستند، دریغ می‌کرد و به روی خود نمی‌آورد!
یک روز بار روغن‌ را از شهر به روستا می‌آورد. به روستا که رسید، ناگهان تمام روغن ها از پشت الاغش به زمین ریخت و از بین رفت! مردم روستا که از ماجرا بی‌خبر بودند، تا او را دیدند دوباره بحث کمک کردن به امامزاده را مطرح کردند. در آن حین مرد خسیس که دید فرصت برای مشارکت در امر خیر فراهم است، سریع گفت: همین روغن‌هایی که ریخته را، در راه خدا نذر کمک به امامزاده کرده بودم. و با این کار "روغن ریخته را نذر امامزاده کرد".

20,100

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

هر که را زر در ترازوست، زور در بازوست

این ضرب‌‌المثل در بیان قدرتی است که همراه ثروت به دست می‌آید و منظور آن این است که وقتی شخصی ثروت فراوان دارد، با استفاده از این ثروت افراد دیگر را که به علت فقر و طمع پول دور او جمع می‌شوند، بنده و مطیع خود می‌سازد و آنان چنان از وی حساب می‌برند، انگار شخص زورمندی است که دیگران از وی می‌ترسند و مطیع اوامرش هستند.

برخی معتقدند که معنی برعکس منظور نظر بوده و معنی عبارت این است که هر که زور در بازو دارد و تلاش می‌کند، در نهایت ثروتمند می‌شود که این برداشت در حالی صحیح بود، که متن ضرب‌المثل جابجا شده و به این شکل بیان می‌شد:
"هر که را زور در بازوست، زر در ترازوست".
که در این حالت نیز فقط معنی کار و تلاش نداده و بیشتر به ذهن متبادر می‌شود که متن اشاره به ثروتمند شدن از راه قلدری و زورگویی دارد. چون شرط اصلی برای کار و تلاش داشتن زور بازو نبوده و بسیاری افراد با فکر و ایده به ثروت انبوه رسیده‌اند.

ضمن آنکه اگر برای ریشه این ضرب‌المثل به گلستان سعدی رجوع کنیم، در متن مزبور مستقیما اشاره به این دارد که با پول و زر می‌توان دیگران را مطیع خود کرد.
بخشی از متن به این شرح است:

از یاد تو غافل نتوان کرد به هیچم
سر کوفته مارم نتوانم که نپیچم
این بگفت و کسان را به تفحص حال وی برانگیخت و نعمت بیکران بریخت و گفته‌اند هر که را زر در ترازوست، زور در بازوست و آن که بر دینار دسترس ندارد در همه دنیا کس ندارد.

17,900

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

نرود میخ آهنین در سنگ

این ضرب‌المثل در مورد مشورت دادن و نصیحت کردن به افرادی به کار می‌رود که در موقع لزوم حاضر به پذیرش مشورت و اندرز نیستند.
هنگامی که کسی از دیگران طلب مشورت می‌کند ولی در عمل قصد پذیرش نداشته و حرف خودش را می‌زند، از این عبارت استفاده می‌شود‌.
اغلب موارد از این عبارت به شکل توهین‌آمیز و نیز به صورت گلایه‌، در مورد فردی خطاکار استفاده می‌شود که هر چه در مورد اشتباهاتش و پیشنهاد تغییر رفتارش با او صحبت شود، نپذیرفته و بر عمل و حرف و روش اشتباه خود پافشاری می‌کند. و منظور این است که مغز آن شخص در آن لحظه مانند تکه سنگ محکمی است که میخ هم در آن فرونمی‌رود چه برسد به حرف.

البته نباید در مورد هر گونه عدم پذیرش مخاطب از این عبارت استفاده کرد و فقط در مواردی کاربرد دارد که واقعا روش مخاطب و حرفش کاملا اشتباه بوده و موجب ضرر،  و زیان رساندن به خودش و دیگران باشد.
متاسفانه برخی افراد برای تحمیل هر حرف خود ولو به غلط، از این مثل استفاده کرده و به دیگران به علت نپذیرفتن حرفشان توهین می‌کنند.

به نظر این مثل ریشه در حکایتی از سعدی دارد که اینچنین است:

کاروانی در زمین یونان بِزَدَند و نعمت بی‌قیاس ببردند. بازرگانان گریه و زاری کردند و خدا و پیمبر شفیع آوردند و فایده نبود.

چو پیروز شد دزد تیره روان
چه غم دارد از گریه کاروان

لقمان حکیم اندر آن کاروان بود. یکی گفتش از کاروانیان مگر اینان را نصیحتی کنی و موعظه‌ای گویی تا طرفی از مال ما دست بدارند، که دریغ باشد چندین نعمت که ضایع شود. گفت دریغ کلمه حکمت با ایشان گفتن.

آهنی را که موریانه بخورد
نتوان برد ازو به صیقل زنگ

با سیه دل چه سود گفتن وعظ
نرود میخ آهنین در سنگ

به روزگار سلامت شکستگان دریاب
که جبر خاطر مسکین بلا بگرداند

چو سائل از تو به زاری طلب کند چیزی
بده وگرنه ستمگر به زور بستاند

19,700

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

بُقچه (یا بُغچه) کسی را زیر بغلش گذاشتن

این ضرب‌المثل عمدتا به معنای عذر کسی را خواستن یا اخراج کردن شخص به کار می‌رود.
در کل هرگاه شخصی به حق و یا ناحق مدعی چیزی باشد و به نحوی برای طرف مقابل ایجاد زحمت و دردسر کند، و به جهت رفع دردسر، وی را برای همیشه دور کنند و پی کار خودش بفرستند، از این عبارت استفاده کرده و می‌گویند:
بقچشو گذاشتم زیر بغلش.
یعنی وی را به نحوی دور کردم که هرگز و یا تا مدتهای طولانی مراجعه نمی‌کند.

بُقچه، (بُغچه نیز درست است) در زبان ترکی به معنای جامه بند و پارچه‌ایست به شکل مربع یا مستطیل که در آن لباس، غذا، مدارک، پول یا زیورآلات و غیره گذارده و نگهداری می‌کردند. بُقچه وسیله کمکی سفر نیز هست.

در گذشته افراد سبک سفر می‌کردند و وسائل سفر خود و توشه راهشان را داخل دستمال بزرگی که به آن بغچه می‌گفتند، گذاشته و آن را گره زده و زیر بغلشان گرفته و راهی سفر می‌شدند و چون وسائل حمل و نقل سریع وجود نداشت مسافر برای مدتها دور بود و بازگشتش طولانی میشد. به همین دلیل برای دور کردن دائمی و طولانی مدت افراد، مانند اخراج وی از شغل و یا موارد مشابه، از این ضرب‌المثل استفاده می‌شود‌.

16,500

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

آش دهانسوزی نیست

این عبارت برخی مواقع برای تحقیر و توهین و بی‌ارزش کردن شخص، کالا، شغل، و ... کلا هر چیزی به کار می‌رود. برای مثال یکی از مواردی که زیاد استفاده می‌شود و می‌تواند توهین‌آمیز نیز باشد، قبل یا بعد از ازدواج است، که متاسفانه از روی حسادت و یا به هر دلیلی با ایراد به ظاهر، ثروت، رفتار، خانواده و دیگر موارد مربوط به داماد یا عروس مورد نظر، می‌خواهند وی را از چشم طرف مقابل انداخته و نظر وی را تغییر دهند. در موارد دیگر از قبیل کار و خرید و کالا و غیره نیز همین است و اصطلاحا می‌گویند: فلانی همچین آش دهن‌سوزی هم نیست. یا فلان کالا یا شغل آش دهن‌سوزی نیست.

البته در برخی موارد نیز برای سرپوش گذاردن بر روی حسرت از دست دادن شخص یا هر چیز با ارزش دیگری، این عبارت را به کار می‌برند تا به خود و یا شخصی که زیان دیده دلداری و دلخوشی کاذب بدهند که خیلی هم ضرر نکرده و اینگونه بیان می‌کنند که: فلانی یا فلان شغل یا فلان مورد از دست رفته "خیلی هم آش دهانسوزی نبود".
در صورتی که می‌دانند مورد با ارزشی از دستشان رفته است.

ضمنا هر گاه افراد بخواهند از قبول چیزی که خوشایندشان نیست امتناع کنند، می‌گویند: "آش دهن‌سوزی نیست" و در این مورد قصد توهین نداشته و فقط میخواهند بگویند که آن مورد خاص باب طبع آنها نیست.

به نظر دلیل این مقایسه با آش دهان‌سوز و داغ این است که به ویژه در روزهای سرد آش داغ اگر خوشمزه هم باشد بسیار لذتبخش است و اگر آشی بسیار خوشمزه باشد و به مذاق خوش بیاید حتی در روزهای گرم هم معمولا آن را داغ داغ می‌خورند و سوختن دهان را به جان می‌خرند، تا آش خوشمزه سرد نشده و اصطلاحا از دهان نیوفتد.

16,700

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

پشه را در هوا نعل کردن

نعل کردن مخصوص چهارپایان است و بیان این کار در مورد پشه به آن کوچکی و آن هم در حال پرواز و در هوا، نشان‌دهنده نهایت اغراق و بزرگ‌نمایی می‌باشد.

با این توصیف، از این ضرب‌المثل در مورد گسانی استفاده می‌شود که بسیار زرنگ و کاربلد بوده و یا بسیار رند و حیله‌گر باشند و می‌گویند:
فلانی پشه را توی هوا نعل میکنه.
بنابراین هم برای تعریف و تمجید از زرنگی اشخاص به کار می‌رود و هم برای بیان ریاکاری و نیرنگ‌بازی افراد استفاده می‌شود. و به نظر می‌رسد بیشتر به شکل منفی بیان می‌شود.
البته این ضرب‌المثل به هر دو شکل جدی و به عنوان بیان زشتی عمل افراد، و نیز به صورت طنز و صرفا شوخی و دوستانه هم استفاده می‌شود.
در نهایت افراد از این عبارت برای اغراق در زرنگی خودشان نیز استفاده می‌کنند و می‌گویند:
من پشه رو توی هوا نعل میکنم.

16,500

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

خوابیده پارس کردن

از این عبارت در مواردی استفاده می‌شود که فردی ادعا و یا تهدیدی کند، ولی توان و جرات انجام آن را نداشته باشد و فقط به عنوان تهدید و ادعای پوچ انجام شود. در چنین مواردی اصطلاحا گفته می‌شود: "خوابیده پارس می‌کند".

شاید استفاده از این عبارت ریشه در حالتی از سگ‌ها داشته باشد و آن اینکه اگر سگ به حالت خوابیده پارس کند، نشانه تهدید از روی ترس بوده و قصد حمله ندارد. البته صحت این نظر را باید از پرورش‌دهندگان و مربیان سگ‌ها جویا شد که از این امر اگاهی و در آن تخصص دارند.

15,000

ضرب المثل های ایران

۲ خرداد ۱۴۰۵، ۲۳:۵۹

شتر پیر آواز دهل بسیار شنیده

این ضرب‌المثل زمانی به کار می‌رود که بخواهند بگویند شخص آن قدر تجربه دارد که از ادعاها و حرف‌های ناامیدکننده و یا مشکلات کار نمی‌ترسد و پا پس نمی‌کشد و کار را با موفقیت انجام می‌دهد.

از رسم های قدیمی عروسی در برخی مناطق این بود که عروس را سوار بر شتر به مجلس عروسی و نزد داماد و خانواده و میهمانان می‌آوردند.
هنگامی که مرکب عروس به مجلس نزدیک می‌شد، نوازندگان شروع به زدن ساز و دهل می‌کردند و سر و صدای جشن و شادی بالا می‌گرفت.
حال اگر شتر جوان و بی‌تجربه بود، هنگام نزدیک شدن به مقصد، به علت صدای بلند، به ویژه صدای دهل، می‌ترسید و رم می‌کرد و به عروس صدمه می‌زد.
بنابراین برای این کار از شترهای پیرتر که به سر و صدا عادت داشتند و سر و صدا تاثیری بر آن‌ها نداشته و باعث ترسشان نمی‌شد، استفاده می‌کردند.

15,700

Showing 10 of 10 posts

No more posts

رتبه‌بندی

ورود لازم است

نظرات کاربران (0)

هنوز هیچ نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که نظر خود را به اشتراک می‌گذارید!

کانال‌های تلگرام مرتبط

Loading recommended channels...

ضرب المثل های ایران

ضرب المثل های ایران

رتبه‌بندی

رشد مشترکان (7 روز گذشته)

آخرین پست‌ها

رتبه‌بندی

نظرات کاربران (0)

کانال‌های تلگرام مرتبط

بستان الأزهر الشريف

Iranist

صحيح السنة النبوية ٢٠١٨/٨/٢٦ إنشاء القناة🌴

صبيان السفارة

🇮🇷🌎موسسه همسان گزینی آدم و حوا🌎🇮🇷

أَفَلَا تَعْقِلُونَ!

عَذراء

إيڪيز 💕🦋

کانال‌های تلگرام مرتبط

بستان الأزهر الشريف

Iranist

صحيح السنة النبوية ٢٠١٨/٨/٢٦ إنشاء القناة🌴

صبيان السفارة

🇮🇷🌎موسسه همسان گزینی آدم و حوا🌎🇮🇷

أَفَلَا تَعْقِلُونَ!

عَذراء

إيڪيز 💕🦋

نظرات کاربران (0)

آخرین پست‌ها