روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

Public

مشاهده کانال

نمی‌توانید بپیوندید؟ @AydinAreta

۰

۶.۶k عضو

به‌روزرسانی شده: May 6, 2026 at 2:26 AM

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

تمام فلسفه من "فردیت یافتگی" است جامعه شناس (فرهنگ و نظریه های گفتمان) پژوهشگر روانکاوی تحلیلی و روانشناسی کهن الگویی، تاریخ اندیشه ایرانی، اگزیستانسیالیسم استعلایی ایمیل [email protected] اینستاگرام https://www.instagram.com/aydinareta

@AydinAreta is a dedicated channel for aydinaretatelegramgmailcom and httpswwwinstagramcomaydinareta with regular updates in مذهب

رتبه‌بندی

رتبه‌بندی جهانی

#456

+2

رتبه‌بندی زبان

#45

+1

رتبه‌بندی دسته‌بندی

#23

-1

رشد مشترکان (2 روز گذشته)

مجموع: 6.6K

رشد 24 ساعت: +9 0%

Loading...

رتبه‌بندی

ورود لازم است

Loading...

Loading recommended channels...

آخرین پست‌ها

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

ادامه - هفت سین:
ماندالای رستاخیز ایران (بخش دوم) 👆

این سفره، در چنین لحظه تاریخیِ پراز زخم، بیم و امید، می‌تواند میزبان عکس عزیز جاویدنامی نیز باشد، بی‌آنکه از نوروز بودن بیفتد. زیرا نوروز، در ژرف‌ترین معنا، پیروزیِ سطحیِ شادی بر سوگ نیست؛ بلکه نجاتِ معنا از دلِ فقدان است.

۴. تعادل میان فرد و جمع: سفره‌ای که هم خانه است و هم ملت

هفت‌سین در عین آن‌که در خانه چیده می‌شود، هرگز صرفاً خصوصی نیست. هر خانواده سفرهٔ خود را دارد، اما همگان می‌دانند که این سفره متعلق به یک حافظهٔ مشترک، و یک جهانِ نمادینِ ملی است.

در نتیجه، هفت‌سین میان فرد و جمع تعادل برقرار می‌کند. هرکس آن را به سبک خود می‌چیند؛ سلیقه، ذوق، خاطره، طبقاتی‌بودن یا نبودن، سنت خانوادگی، و نگاه زیبایی‌شناسانهٔ خود را در آن وارد می‌کند. اما این فردیت درون نظمی مشترک حضور می‌یابد.

از منظر فردیت یافتگی این نکته بسیار مهم است، زیرا فردیت یافتگی هرگز به معنای بریدن از جمع نیست؛ بلکه یافتنِ نسبتِ راستینِ خود با ناخودآگاه جمعی است. هفت‌سین این نسبت را ممکن می‌کند.

آینه در اینجا می‌تواند نماد خودِ فرد باشد: هرکس چهرهٔ خود را در آن می‌بیند. اما کتاب، دعای تحویل سال، شمع‌های متعدد، و حتی خودِ ساختار هفت‌سین، فرد را به چیزی فراتر از خود متصل می‌کنند.

روح انسانی و تجربه زیسته ما، همیشه تنها در درون ما به عنوان یک فرد نیست؛ بلکه در خانه‌ها، آیین‌ها، خیابان‌ها، و اشیای پیرامون ما نیز زندگی می‌کند. هفت‌سین از همین رو فقط چیدمانی خانوادگی نیست؛ صورتی از روح جمعیِ ایرانی است که در هزاران خانه به هزاران نحو تکرار می‌شود و هر بار دوباره جان می‌گیرد.

۵. تعادل میان خاطره و امکان: حافظه‌ای که در گذشته منجمد نمی شود

هفت‌سین آیین خاطره است، اما خاطره‌ای که به ماندن در گذشته تقلیل نمی‌یابد. این سفره یادِ خانه‌های پیشین، مادران و مادربزرگان، بوی عیدهای کودکی، لباس نو، صدای دعای تحویل سال، و طنین شعر و کتاب را با خود می‌آورد. اما همین سفره در عین حال متوجه آینده است: سالی که هنوز نیامده، آرزوهایی که هنوز متولد نشده، وعده‌ای که هنوز در راه است. به همین دلیل، هفت‌سین تعادلی میان خاطره و امکان می‌سازد. امکان تحول و نوشدن.
در این زمینه، سنجد جایگاهی بسیار ظریف دارد. در فرهنگ ایرانی، سنجد با عشق، یاد، و بوی خاطره پیوند یافته است. از منظر شاید بتوان سنجد را عنصری اروتیک به معنای عمیق کلمه دانست: نه صرفاً عشق رمانتیک، بلکه نیروی پیوند، یادآوری، و وفاداریِ روان به آنچه حقیقتاً دوست داشته است.

در کنار آن، سمنو قرار می‌گیرد که نماد تبدیل و پختگی است. سمنو از دانه‌ای سخت و بی‌صدا، به غذایی شیرین و نیروزا بدل می‌شود؛ مثل روانی که رنج را خام نگه نداشته و از آن قدرت ساخته است. سمنو یادآور این است که آینده از دلِ مادهٔ خامِ گذشته ساخته می‌شود.

در چنین فضایی، خاطره نه زندان، بلکه بذر می‌شود. این شاید یکی از عمیق‌ترین کارکردهای روانی هفت‌سین باشد: یادها را از حالتِ صرفاً نوستالژیک بیرون می‌آورد و به آن‌ها توانِ زایش می‌بخشد.

۶. تعادل میان آشوب و نظمِ معنا: پاسخ آیین به بی‌ثباتی

زندگی انسانی همیشه در معرض آشوب زمان است: فرسودگی، تغییر، از دست دادن، رخدادهای پیش‌بینی‌ناپذیر، شکست، مهاجرت، بیماری، جنگ، و تحولات جمعی. آیین‌ها یکی از راه‌های اصلیِ روان برای پاسخ دادن به این آشوب‌اند. هفت‌سین نیز دقیقاً چنین نقشی دارد. زمانِ بی‌شکل را به لحظه‌ای معنادار بدل می‌کند؛ گذرِ کورِ روزها را به «تحویلِ سال» تبدیل می‌کند؛ و بی‌نظمیِ جهان را دست‌کم برای لحظه‌ای در صورتی متوازن نگاه می‌دارد.

آینه در اینجا مرکزیت می‌یابد: نماد بازتاب، آگاهی، و امکانِ دیدنِ خویش در دلِ گذر زمان. شمع نظمِ نور است در برابر تاریکیِ پراکنده. کتاب، نظمِ کلمه و روایت است در برابر پراکندگیِ تجربه. سفره خود، نوعی قاب‌بندی است؛ زیرا روح برای زیستن به قاب نیاز دارد، به صحنه، به ظرف.

هفت‌سین ظرفِ روان است. وقتی اشیا در آن جای می‌گیرند، زمان نیز انگار برای لحظه‌ای جای خود را پیدا می‌کند.
نمادها از منظر یونگ، چیزی را حل نمی‌کنند، بلکه تنشِ اضداد را قابلِ حمل می‌کنند.

هفت‌سین نیز زمستان را حذف نمی‌کند، مرگ را انکار نمی‌کند، فقدان را پاک نمی‌کند، و آینده را تضمین نمی‌کند؛ اما همهٔ این‌ها را در صورتی زیبا و متوازن گرد می‌آورد تا روان بتواند آن‌ها را تاب بیاورد. این همان نظمِ معنا در دلِ آشوبِ زمان است.

1,800

12

0

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

📷 Photo

هفت‌سین: ماندالای رستاخیز روح ایرانی
آیدین آرتا

سفره هفت‌سین، میدانی زنده از حضورِ نمادهایی است که هر یک با زبان خاص خود با روح سخن می‌گویند. آیینی که جامعه از خلال آن، هر سال یک‌بار به خود می‌گوید:
با وجود رنج، هنوز رویش ممکن است.
با وجود گذر زمان و فرسودگی ها، معنا از دست نرفته است.
با وجود زمستان، بهار بازمی‌گردد.
و با وجود تاریکی، نور هنوز می‌تواند در مرکز قرار گیرد.

هفت‌سین، در این معنا، ماندالای رستاخیز و باززایش روح ایرانی است؛ چیدمانی از امید، حافظه، نور، و وعدهٔ دوباره‌زاده‌شدن.


۱- هفت‌سین به‌مثابهٔ ماندالا:
مرکز یافتن روان در آستانهٔ دگرگونی

ماندالا به توصیف کارل یونگ صورتی از نظمِ درونی است که به‌ویژه در زمان‌های بحران، گذار، گسست، یا بی‌مرکزی پدیدار می‌شود. انسان وقتی در درون خود دچار آشوب می‌شود، ناخودآگاه به سوی ساختن صورت‌هایی می‌رود که مرکز، تقارن، تعادل، و هماهنگی را بازآفرینی کنند. هفت‌سین را می‌توان دقیقاً در همین چارچوب فهمید.

سفره، سطحی است که بر آن، عناصر گوناگون زندگی در نسبت با یکدیگر قرار می‌گیرند؛ هیچ چیز کاملاً تصادفی نیست. سبزه، آینه، شمع، آب، میوه، دانه ها، کتاب، اسپند، و دیگر اجزا، کنار هم جهانی کوچک اما کامل می‌سازند. این «چیدن» صرفاً تزئین نیست؛ بلکه بازآراییِ نمادینِ جهانِ درون است.

روان انسانی قلمرو نمادها و تصاویر است. روان با تصویر می‌اندیشد، و از این منظر، هفت‌سین نه فقط یک «نمادشناسی» تاریخی، بلکه یک واقعهٔ تصویری زنده است؛ مجالی برای آن‌که روح، خود را از راه اشیا به نمایش بگذارد. روح ایرانی، در نوروز، خود را صرفاً «بیان» نمی‌کند؛ بلکه خود را می‌چیند.

۲. تعادل میان طبیعت و فرهنگ: گفت‌وگوی خاک و معنا

یکی از بنیادی‌ترین تعادل‌هایی که هفت‌سین برقرار می‌کند، تعادل میان طبیعت و فرهنگ است.

در این سفره، طبیعت با خامی و زایش خود حاضر است: سبزه، سنبل، آب، سیب، سیر، و گاه ماهی. اما این طبیعت، به حال خود رها نشده است؛ بلکه درون یک میدان فرهنگی قرار گرفته، آراسته شده، به‌صورت آیینی نظم یافته، و در کنار آینه، شمع، و کتاب و سفره نشسته است. یعنی طبیعت به قلمرو معنا وارد شده و فرهنگ، خود را از سرچشمه‌های طبیعی جدا نکرده است.

روح دقیقاً در همین «میان‌بودگی» خانه دارد؛ نه در طبیعتِ بی‌چهره و نه در فرهنگِ بی‌جان، بلکه در جایی که ماده و معنا به یکدیگر گوش می‌سپارند. هفت‌سین، آیینِ همین گوش‌سپردن است.

این تعادل بسیار مهم است، زیرا روان سالم نه در طبیعتِ ناب حل می‌شود و نه در فرهنگی خشک و بی‌ریشه منجمد می‌گردد.

سبزه در اینجا فقط جوانه نیست؛ بازگشت نیروی حیاتی از دلِ زمستان است.
سنبل فقط گل نیست؛ تجسدِ عطرِ روان است، بویی که فضا را از سطحِ مادی فراتر می‌برد و به حوزهٔ خاطره و لطافت می‌کشاند.
سیب را می‌توان به‌عنوان نماد تمامیت، زیبایی، و زندگیِ رسیده دید؛ میوه‌ای گرد، کامل، و واجد نوعی شکوه خاموش.
در برابر این عناصر طبیعی، کتاب قرار می‌گیرد: اوستا یا قرآن، شاهنامه، و دیوان حافظ. کتاب یعنی انسان نه فقط با فصل‌ها، بلکه از درون داستان ها و روایت ها هم زاده می‌شود.
آینه نیز نماد فرهنگی خودآگاهی است: طبیعت، وقتی در آینه می‌افتد، به خود نگریستن را می‌آموزد.

۳. تعادل میان زندگی و مرگ:
بهار بر لبهٔ فقدان

هیچ آیین باززایشی بدون نسبت آن آیین با مرگ قابل فهم نیست. نوروز نیز خود از دل زمستان می‌آید؛ و زمستان فقط فصل سرما نیست، فصلِ سکون، فرسودگی، خاموشی، و نزدیکی به مرگ نیز هست.

بنابراین هفت‌سین، هرچند ظاهراً سفرهٔ زندگی است، در عمق خود با مرگ نیز گفت‌وگو می‌کند. سبزه از دل دانه‌ای سربرمی‌آورد که پیش‌تر در تاریکی خاک پنهان بوده است. سرکه حاصل گذر زمان، تخمیر، و نوعی فسادِ دگرگون‌شده است؛ یادآور اینکه حیات فقط از تازگی نمی‌آید، بلکه از فرایندِ پوسیدن، رسوب، و تغییر نیز زاده می‌شود. سماق با رنگ سرخ و تیرهٔ خود، می‌تواند یادآور خون، غروب، یا مرز میان خاموشی و بیداری باشد.

در این میدان، شمع حضوری اساسی دارد. شعله، در خوانش کهن الگویی، نماد آگاهی است: نوری کوچک اما زنده در دل تاریکی. شمع نشان می‌دهد که نور نه با انکار تاریکی، بلکه در هم مرزی با آن معنا می‌یابد.

همین‌جا است که هفت‌سین به ما می‌گوید با وجود سایه، نور هنوز می‌تواند در مرکز قرار گیرد. آب نیز در این میان معنایی دوگانه دارد: هم سرچشمهٔ حیات است و هم نماد ناآخودآگاهی. یادآور ژرفاهای ناشناختهٔ ناهشیار؛ جایی که هم تولد از آن می‌آید و هم مرگ.

خوانش ساده‌انگارانهٔ «بهار یعنی شادی»، خوانشی سطحی از فرایند باززایش است. زیرا بهار فقط شکفتن نیست؛ شکفتنی است که از دلِ زمستان و فقدان برمی‌خیزد. به همین دلیل، در روان ایرانی، هفت‌سین همواره امکان هم‌نشینی با درگذشتگان و جان باختگان را نیز دارد.

ادامه ... 👇

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

ادامه... (حفاظت روایی از شر) 👆

وقتی جنگ جهانی دوم به پایان رسید، یکی از مهم‌ترین دلایل برگزاری دادگاه نورنبرگ، مواجههٔ جامعه و جهان با حقیقت بود. اگر به‌جای دادگاه، صرفاً اعدام‌های صحرایی و حذف نظامیِ مهره‌های اصلی دستگاه نازی رخ می‌داد، آنها برای بسیاری از پیروان ناآگاهِ ایدئولوژی مرگبارشان به قهرمان بدل می‌شدند.

عدالت، در اصیل‌ترین معنای خود، فقط مجازات نیست؛ اطمینان از عدمِ تکرار جنایت است. یعنی جداشدنِ راه آینده از گذشته، نه با حذفِ حافظه، بلکه با آگاهی اجتماعی.
بدون دادگاه نورنبرگ، شاید هرگز زبانِ تولیدکننده و توجیه‌کنندهٔ جنایت به‌تمامی آشکار نمی‌شد و شکست نمی‌خورد.

آنچه آیندهٔ مردم آلمان را از گذشتهٔ آنها جدا کرد، فقط سقوط نظامیِ نازی‌ها نبود؛ تعهدِ عدالت به آشکار ساختنِ حقیقتِ اهریمنیِ دستگاه رواییِ تولید و توجیهِ شر بود. تنها این تعهد اخلاقی به عدالت به مفهوم آشکارسازی شَر است که می تواند مانع تکرار چرخه شَر در جامعه شود.

1,250

41

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

🎥 Video

نوروز باستانی نزدیک است؛ نوروزی که در حافظهٔ تاریخی ما تنها آغاز سالی نو نیست، بلکه موسم یادآوری، وفاداری، و تجدید عهد با جان‌های بزرگی است که نام و راهشان از حافظهٔ این سرزمین زدوده نخواهد شد.

امسال از همهٔ هم‌وطنان، در هر کجای جهان که هستند، دعوت می‌شود که بر سفرهٔ هفت‌سین خود، تصویر یکی از جاویدنامان کشتار دی‌ماه را بنشانند. بی‌گمان یاد همهٔ آن هزاران عزیز در دل‌های ما زنده است؛ اما برای آن‌که راوی نام، زندگی، و ایثار این فرزندان شریف ایران باشیم، می‌توانیم هر یک از میان آن فهرست بلند، نام یک نفر را برگزینیم؛ به‌ویژه از آنان که کمتر از ایشان گفته شده، کمتر داستان زندگی‌شان روایت شده، و نامشان در میان ازدحام اندوه و اخبار، کمتر به گوش‌ها رسیده است.

می‌توان از سفرهٔ هفت‌سین خویش ویدئویی کوتاه تهیه کرد و در آن، چند جمله دربارهٔ زندگی آن جاویدنام، یا سخنانی کوتاه در همدلی با خانوادهٔ داغدار او بر زبان آورد؛ تا هر خانه، جایگاه یاد شود، هر سفره، گواه وفاداری، و هر صدا، پلی میان حافظهٔ جمعی ما و رنج خاموش خانواده‌هایی باشد که عزیزان خود را در راه میهن و آزادی از دست داده‌اند. این حرکت، تنها یک یادکرد نمادین نیست؛ ادای احترام به کرامت انسان‌هایی است که نامشان در سپهر تاریخ ایران جاودانه شده است.

ما با این ایمان استوار و جاودانه به پیشواز سال نو می‌رویم که:
هرگز نمیرد آن‌که دلش زنده شد به عشق
ثبت است بر جریدهٔ عالم دوام ما

سال گذشته، در آستانهٔ سال نو، به یاد ایران تفألی زدم و چنین آمد:
گر دست دهد خاکِ کفِ پایِ نگارم
بر لوحِ بصر خطِّ غباری بنگارم
بر بویِ کنارِ تو شدم غرق و امید است
از موجِ سرشکم که رساند به کنارم

امید آن‌که از پسِ دریای اشک‌هایمان، در آغوش فردای سرزمین اهورایی ایران، به آرامش و قرار برسیم.

خجسته باد نوروز باستانی.
پاینده ایران.

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

📷 Photo

زنان ایران پیشروترین زنان جهان هستند!

این جمله ای است از مورگان شوستر امریکایی، که دوشادوش قهرمانان جنبش مشروطه ایران مبارزه کرد. او این جمله را در ستایش زنان ایران در کتاب خود «خفه کردن ایران» که در سال ۱۹۱۲ نوشت.

عنوان کتاب او اشاره ای بود به تقلای جنبش آزادی خواهی در ایران در میان فشار دولت های روسیه و انگلیس و استبداد تاریخی شاهان قاجار و ارتجاع روحانیتی که تنها کامل کننده حلقه خفقان آزادی در ایران بود.

او در همین کتاب که از ارزشمندترین منابع تاریخ مشروطیت در ایران است همچنین نوشت:

بسیار بعید است کسی مدتی، ولو کوتاه با ایرانی‌ها هم‌نشین شود و با آنان زندگی کند و در این هم‌نشینی مشکلاتی را که آنان با نجابت مثال‌زدنی‌شان تحمل می‌کنند ببیند اما محبت ایرانیان را به دل نگیرد و از آرزوهای عدالت طلبانه آن‌ها جانبداری نکند.

شوستر در مدتی که توسط انقلابیون مشروطه خواه به عنوان خزانه دار کل ایران به کار گرفته شد، توانست نظام مالیاتی ایران را که هیچ پولی دیگر در خزانه نداشت اصلاح کند. او برای گمرک شمال و جنوب ایران که دولت‌های روس و انگلیس درآمد آن را حق خود می دانستند مالیات وضع کرد و اموال شعاع السلطنه ها را به نفع انقلاب مشروطه ضبط کرد. امری که خشم روس‌ها را تا آن حد برانگیخت که برای مقابله با این اقدام قزاق گسیل ساختند.

شکوه آزادی که او در زن ایرانی ۱۱۴ سال پیش دید، تنها امروز درخشان تر از هر زمان دیگری در تاریخ است.

آنیمای زن ایرانی ، آنیمای ایران زمین است و اگر می خواهید روح ایران زمین را درک کنید زن ایرانی را بشناسید. شکوه بی بدیل او شکوه جاودانه این سرزمین است.

روز جهانی زن بر زنان قهرمان ایران زمین خجسته باد که تا آنها هستند ایران جاودانه خواهد ماند.

آیدین آرتا
۸ مارس ۲۰۲۶

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

حفاظت روایی از شر
آیدین آرتا

گزارش‌ها و شهادت‌های منتشرشده دربارهٔ دو پرستار بیمارستان رجایی قلب تهران که به‌خاطر تلاش برای درمان معترضان بازداشت شدند و سپس زیر شکنجه و تجاوز جنسی چنان آسیب دیدند که اکنون با کیسهٔ کلستومی زندگی می‌کنند، فقط یکی از روایت‌های دردناک جنایات دی‌ماه نیست، اما بی‌تردید یکی از هولناک‌ترینِ آنهاست. هم‌زمان با همین اتفاق، فیلمی نیز منتشر شد از یک زن ایرانی با پوششی آزاد در انگلستان که در عمل توجیه‌کننده و تشویق‌کنندهٔ جنایاتی از همین جنس بود.

هم‌زمانی این دو، بیش از هر چیز، یک حقیقت را آشکار می‌کند:
ما هیچ‌گاه فقط با یک سیستمِ «جنایت» روبه‌رو نیستیم؛ بلکه با تمامیتِ دستگاهی روبه‌رو هستیم که پیش از جنایت، زبانِ توجیه آن را ساخته است.
در تاریخ، این الگو تازه نیست. پس از سقوط آلمان نازی، بسیاری از آلمانی‌های عادی و باورمند به ایدئولوژی حاکم، بعدها گفتند: «نمی‌دانستیم». اما تاریخ‌نگاران نشان داده‌اند که بسیاری از مردم، اگر هم از جزئیات فنیِ اتاق‌های گاز، شیوه‌ها و گستردگی دقیق جنایات خبر نداشتند، از تحقیر، حذف، مصادره، تبعید، ناپدیدشدن و خشونت علیه یهودیان بی‌خبر نبودند. حتی شمار زیادی از «تماشاگران» هم از اخراج یهودیان از آلمان، محروم‌سازی آنها از حقوق اجتماعی، تصرف اموالشان و تبعید اجباری‌شان خبر داشتند، و هم در موارد بسیاری از آن نفع بردند. اما پیش از همهٔ اینها، زبان نه‌فقط برای تولید جنایت، بلکه برای پذیرش اخلاقی و توجیه جنایات از پیش ساخته شده بود.

در نورنبرگ نیز انکار، شکل خام و ساده نداشت. افرادی در ردهٔ بالای قدرت، مانند هرمان گورینگ که پس از هیتلر از مهم‌ترین چهره‌های ساختار سیاسی نازی‌ها بودند، پس از مواجهه با اسناد غیرقابل انکار کوشیدند مسئولیت آنچه رخ داده بود را محدود کنند، توجیه کنند، یا به دیگران، از جمله هیملر، منتقل کنند. بسیاری از متهمان رده‌های پایین‌تر نیز نگفتند «هیچ اتفاقی نیفتاده»؛ گفتند «من مسئول نبودم» یا «از ابعاد دقیقش خبر نداشتم».

آلبرت اشپیر، معمار محبوب هیتلر و سپس وزیر تسلیحات و تولید جنگی آلمان نازی، در دادگاه ابراز ندامت کرد، اما آگاهی دست‌اول خود از طرح نابودی یهودیان را انکار کرد؛ در حالی که در همان اسناد دادگاه تصریح می‌کند که می‌دانست یهودیان از آلمان «تخلیه» می‌شوند. هانس فریتشه، روزنامه‌نگار و گوینده و مفسر مهم رادیویی در وزارت تبلیغات نازی، که از چهره‌های اصلی دستگاه پروپاگاندای رژیم بود، نیز نقش خود را در جنایت با کوچک‌نماییِ تأثیر زبان و تبلیغات انکار کرد. او از کسانی بود که با زبان، فضا می‌ساخت؛ با تفسیر، جنایت را عادی‌سازی می‌کرد؛ و با رسانه، بی‌تفاوتیِ وجدان عمومی را شکل می‌داد.

این دقیقاً همان جایی است که باید تفاوت میان «شر» و «حفاظت‌کنندهٔ رواییِ شر» را فهمید. همه مستقیماً جنایتکار نیستند؛ اما بسیارند کسانی که واژگانِ ممکن‌کنندهٔ جنایت را تولید می‌کنند و اقتصاد اخلاقیِ جنایت را بازتولید می‌کنند.

مارتین نیمولر، کشیش پروتستانی که خود زمانی به برخی از ایده‌های نازی‌ها سمپاتی داشت و بعد به زندانی همان رژیم بدل شد، در اعتراف مشهورش جمله‌ای را نوشت که در سال‌های بعد بارها در جوامع مختلف یادآوری و نقل شد:
«اول سراغ سوسیالیست‌ها آمدند و من سکوت کردم… بعد سراغ یهودیان آمدند و من سکوت کردم… و وقتی سراغ من آمدند، دیگر کسی نمانده بود که برای من سخن بگوید.»

این عبارت، شرحِ سازوکار سقوط اخلاقیِ جامعه‌ای است که به‌تدریج در برابر شری که پیش چشمش رخ می‌دهد بی‌تفاوت می‌شود و آن را با زبان سیاست و امنیت توجیه می‌کند. جنایت، با سکوتِ مرحله‌ای، با عادی‌سازیِ تدریجی، و در بنیاد خود با واگذاری زبان به دستگاه سرکوب ساخته می‌شود. پریمو لوی، نویسندهٔ ایتالیایی و یکی از بازماندگان آشویتس، به‌درستی می‌نویسد:
«هیولاها وجود دارند، اما آن‌قدر کم‌اند که خطر اصلی نباشند؛ خطرناک‌تر، آدم‌های معمولی‌اند، مردم عادی که آماده‌اند باور کنند و بدون پرسیدن سؤال عمل کنند.»
مسئلهٔ امروز ایران فقط این نیست که چه کسانی جنایت کرده‌اند. مسئله این است که چه کسانی هنوز برای جنایت و شرّ مطلق، زبان می‌سازند. چه کسانی هنوز به‌جای مواجهه با شهادتِ قربانی، به‌دنبال نجاتِ روایتِ حکومت‌اند. چه کسانی هنوز، در برابر خبر تجاوز، مثله‌سازی، و ویران‌کردنِ بدن انسان، نخستین دغدغه‌شان این است که «نکند به نظام لطمه بخورد».

تاریخ نشان داده است که پس از فروپاشی، همین‌ها اغلب خواهند گفت: «ما خبر نداشتیم.» اما مشکل دقیقاً همین‌جاست: همیشه لازم نیست همهٔ جزئیات را بدانی تا از نظر اخلاقی شریک باشی. کافی است نشانه‌ها را ببینی و باز هم زبانت را در خدمتِ پرده‌پوشی بگذاری. نام این وضعیت، بی‌خبری نیست. نامش مشارکت در ظلم و تحقق شر از طریق حفاظت روایی است.

ادامه 👇

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

ادامه ☝🏼 ... بخش دوم: خطای قالب‌ها: چرا تحلیل گر غربی ایران را نمی‌فهمد؟

این جستجو همواره در پی طرح نظمی سیاسی بوده که میان فضیلت و قدرت اتحادی پایدار برقرار کند؛ نظمی که هم مردم را در خود جای دهد و هم حقیقت را، هم آزادی را و هم شایستگی را، هم روشنایی را و هم آگاهی از تاریکی را.

به باور من، تحلیل سیاست در ایران ناممکن است مگر آنکه از همین پرسش بنیادین آغاز شود: چگونه حکومتی برای ایرانی مشروع است؟ زیرا مشروعیت در این سرزمین، برخلاف بسیاری از جوامع غربی، صرفاً یک قرارداد سیاسی نیست؛ یک نظام اخلاقی-نمادین است. و هنگامی که این نظام اخلاقی-نمادین زخمی یا تحریف شود، حتی اگر نهادها به ظاهر کار کنند، جامعه از درون فرومی‌ریزد.

مشکل بزرگ حکومت ایران در سال‌های اخیر، به شکل فزاینده‌ای، فروریختن همین مشروعیت اخلاقی بوده است. اگر به تلاش‌های آن در حوزه روایت، واژگان و معنا بنگریم، درمی‌یابیم که حتی به‌صورت غریزی می‌داند کلید تداوم قدرت در ایران، کنترل همین حوزه است. حکومت در ایران نه فقط با پلیس و زندان، بلکه با زبان حکومت می‌کند: با تعریف خیر و شر، با مصادره کلمات، با تولید ضدروایت و با ربایش نشانه‌ها. اما بحران داخلی و چالش فزاینده سال‌های اخیر این حکومت نیز از همین‌جا ناشی می‌شود که این کنترل در ذهن و روان بخش بزرگی از جامعه سست شده است. فاصله گرفتن از ایرانیت و تلاش‌های غیرصادقانه برای بازگشت به آن، نتوانسته است مفهوم مشروعیت را در ذهن اکثریت بازسازی کند.

از آن طرف، مردم نیز در ناخودآگاه و خودآگاه خود این جنگ معنا را حس کرده اند، و برای جنبش های خود زیرساختِ روایی و تاریخی ساخته اند. آنها فهمیده اند که اگر بخواهد پیروز شوند، باید چیزی فراتر از خشم تولید کنند: باید «ما» بسازد، باید روایتِی تاریخی و پایدار بسازند، باید بتوانند به بنیان مفهوم مشروعیت حاکمیت ایرانی بازگردند. پس از هزینه های سنگین در جنبش های بدون رهبری، دریافته اند که هم روایت ، هم ساختار و هم رهبری برای پیروزی یک جنبش ضروری است و امروز همه اینها را دارند.

آنچه جمهوری اسلامی نتوانست در زمانی که تاریخ برای حکومت به او داد درک کند (و شاید اساسا ناتوان در درک و پذیرش آن بود) این بود که ایران اساسا مفهومی بزرگتر از حکومت ها، حتی حکومتی دینی در ذهن ایرانی است، زیرا ایران توانسته شاهد آمدن و رفتن بی شمار حاکمیت سیاسی باشد و هنوز «خود»ش را از دست ندهد، یا درست‌تر: هنوز چیزی از خود را در حافظه اش داشته باشد و مدام در جستجوی آن باشد که بخش بیشتری از آن را به یاد آورد. جمهوری اسلامی پاسخی به این تلاش برای به یاد آوردن نبود و این یادآوری، حتی همیشه سیاسی نیست؛ گاهی در شعر است، گاهی در آیین است، گاهی در یک نماد، گاهی در یک واژه، گاهی یک مقام موسیقی، گاهی در یک نام و گاهی در تکرارِ جشن های ایرانی مثل نوروز و مهرگان و یلدا.

جمهوری اسلامی نه فقط در ساحت سیاست بلکه در تمام ساحت فرهنگ ، نه تسهیل گر یادآوری تاریخی بلکه مانعی در برابر آن شد و این چیزی نبود که از نگاه تیز جامعه پنهان بماند. نزاع امروز ایران بیش از آنکه صرفاً نهادی باشد، نزاع بر سر مرکز ثقل مشروعیت است: آیا این مرکز در ایرانیت است یا در ایدئولوژی‌ای فراتر از آن؟ نتیجه باخت حکومت در قمار سنگین تغییر نقطه ثقل مشروعیت سیاسی هم این شد که جامعه به یادآوردن خود ادامه خواهد داد و حکومت از در تاریخ ایران خارج خواهد شد. امید مردم ایران به آینده نیز، امید به تداوم این به یاد آوردن است.

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

برای سالها جمهوری اسلامی راوی روایتی بود که در آن، کناره گیری رضاشاه از قدرت در گاه حمله متفقین نشانه بی ارادگی و سرسپردگی، و کناره گیری فرزندش از قدرت در سال پنجاه و هفت از سر ترس و ناتوانی او بود.

و سرانجام توانست تنها در دو ماه با رسم تصویر به تاریخ و مردم نشان دهد که چرا یکی کناره گیری کرد تا نبیند تمام زیرساخت های ساخته شده ایران از خرابه های قاجار در برابر چشمانش نابود می شود، و دیگری میان رفتن و کشتاری چون کشتار دی ماه، رفتن را انتخاب کرد.

ماندن به هر بها، به ماندن برای همیشه منتهی نمی شود، به رفتن به هر بها منتهی می شود، و این بها را یک حاکم برای کشور و مردمش می سنجد و نه برای بقای حاکمیت خود.

قدرت، مفهومی تاریخی است نه زمان مند. معامله قدرت با مردم و تاریخ یک سرزمین، امکان بازگشت را فراهم می کند زیرا آنچه باقی مانده است، همان‌قدر به حافظه جمعی سپرده می شود که آنچه به بهای بقا ویران شده است.

2,880

57

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

📷 Photo

خطای قالب‌ها: چرا تحلیل گر غربی ایران را نمی‌فهمد؟
آیدین آرتا

امروز پس از گفت‌وگویی خوب و طولانی با یکی از فعالان شناخته‌شده محیط زیست در استرالیا که علاقه‌مند به ایران و شرایط پیچیده امروز آن بود، به ریشه سردرگمی او در درک ایران فکر می‌کردم. او با وجود آشنایی نسبی با انقلاب نیم‌قرن پیش ایران و جنبش‌های یکصد سال اخیر، کاملاً از تمایل بخشی از ایرانیان به بازگشت رضا پهلوی گیج بود. می‌گفت ایرانیان را در هیچ‌یک از انتخاب‌هایشان در نیم‌قرن اخیر درک نمی‌کند. این گفت‌وگو مرا به این فکر انداخت که شاید بد نباشد چند خطی درباره ریشه این سردرگمی تحلیل‌گر غربی و خطاهای ادراکی او در مواجهه با مسئله ایران بنویسم.

مشکل بزرگ تحلیل ایران برای تحلیل‌گر غربی، و حتی بسیاری از تحلیل‌گران داخلی، و دلیلِ عدم درک درست آنان از ایران این است که ایران را از طریق قالب‌هایی که از پیش می‌شناسند درک می‌کنند. قالب‌هایی مانند اقتدارگرایی کلاسیک، تئوکراسی، پوپولیسم خاورمیانه‌ای، دولت رانتی نفتی، دیکتاتوری شخصی، جنگ سرد منطقه‌ای، روحانیت شیعه، مسئله توسعه‌نیافتگی، یا حتی مدل‌های آشنای گذار به دموکراسی.

اساسا «قالب» یعنی شبکه‌ای از مفاهیم که پیشاپیش تصمیم گرفته‌اند ایران باید چه باشد تا برای تحلیل‌گر قابل فهم شود. قالب مانند توری است که فقط آنچه با اندازه سوراخ‌هایش هماهنگ باشد صید می‌کند؛ نه ماهی‌های بسیار ریز در آن می‌مانند و نه نهنگ بزرگ در آن جای می‌گیرد. هر آنچه با قالب نخواند، یا حذف می‌شود یا تحریف.
تحلیل‌گر کلاسیک غربی با قالب‌ها زندگی می‌کند. قالب‌ها راحت‌اند و به او حس کنترل می‌دهند. وقتی می‌گویند «اقتدارگرایی»، خیال می‌کنند فهمیده‌اند از چه سخن می‌گویند. وقتی می‌گویند «تئوکراسی»، گمان می‌کنند نقشه تاریخی چنین حکومت‌هایی را در دست دارند. در این قالب‌ها، ایران یا مسئله امنیت است، یا پرونده هسته‌ای، یا رژیم ایدئولوژیک، یا جامعه ناراضی.

اما این قالب‌ها مسئله سیاست در ایران را به «حکومت» تقلیل می‌دهند؛ در حالی که ریشه سیاست در ایران فقط ساختار مدرن حاکمیت نیست.
تحلیل قالب محور، ایران را به «نظام سیاسی» تقلیل می‌دهد؛ در حالی که ایران خاطره‌ای تمدنی است که بارها شکل عوض کرده است. نمادهایی چون پرچم ملی در دست مردم ایران را «برند سیاسی» می‌بینند؛ بی آنکه بدانند نمادهایی چون شیر و خورشید یا سیمرغ، قانون اساسیِ فشرده‌ی این تمدن‌اند!

تحلیل‌گر سیاسی غربی وقتی با قالب اقتدارگرایی وارد می‌شود، به دنبال شاخص‌های سرکوب می‌گردد؛ وقتی با قالب توسعه‌نیافتگی می‌آید، به سراغ GDP و نرخ بیکاری می‌رود؛ و وقتی با قالب تئوکراسی نگاه می‌کند، همه‌چیز را به روحانیت شیعه تقلیل می‌دهد. اما در هیچ‌یک از این چارچوب‌ها، پرسش عمیق‌تر دیده نمی‌شود: ایرانیان خود سیاست را در ناخودآگاه تاریخی‌شان چگونه فهمیده‌اند؟
به همین دلیل، درست در لحظه‌ای که تحلیل‌گر گمان می‌کند نقشه سیاست ایران را در دست دارد، این نقشه از زیر دستش می‌لغزد؛ زیرا ایران فقط یک «پرونده سیاسی» نیست. ایران میدان تمدنی است؛ حافظه‌ای است که هزار بار شکسته و هر بار خود را در صورتی دیگر به یاد آورده است.

هرگاه تحلیلی را می خوانم که ایران را فقط با زبان نهادها و قالب‌های سیاسی توضیح می‌دهد، حس می‌کنم از کالبد سخن می‌گویند و روح فرهنگی سیاست را فراموش کرده‌اند. مسئله اینجاست که روح در سیاست ایران تجمل نیست؛ مرکز میدان است. سیاست در ایران، بیش از بسیاری جوامع دیگر، جنگ معناست؛ جنگ روایت تاریخ است؛ نزاع بر سر اینکه چه کسی حق دارد بگوید «خیر» چیست، «شر» چیست، «حقیقت» چیست و «مقدس» چیست.

به همین دلیل، حکومت‌ها در ایران تنها بدن‌ها را مدیریت نمی‌کنند؛ بلکه زبان را نیز در کنترل می‌گیرند، نمادها را مصادره می‌کنند، کلمات را بازتعریف می‌کنند و شعارها را وارونه می‌سازند. پیش از آنکه مخالفی را خاموش کنند، معنا را آلوده می‌کنند. این همان چیزی است که تحلیل قالب‌محور از درک آن عاجز می‌ماند؛ زیرا در آن چارچوب، زبان حاشیه سیاست است، نه خود سیاست.

بهترین حدس تحلیل‌گر غربی از دیدن نماد شیر و خورشید و بازگشت اندیشه شاهی به متن جنبش سیاسی مردم ایران، «نوستالژی» دوران پیش از انقلاب است. اما برای یک ایرانی، این صرفاً خاطره نیست؛ یک پرسش تاریخی است که اساساً هرگز از میان نرفته بود و تنها شکل خود را تغییر داده بود. پرسشی که چون رودی خروشان در گستره سیاست ایرانی جاری است: قدرت باید چه باشد تا مشروع باشد؟
از همین پرسش است که قالب ترک می‌خورد. جستجوی تاریخی روح ایرانی، تلاشی بی‌وقفه برای پاسخ به این پرسش بوده است. حتی پرسش مشروعیت حاکم سیاسی در اندیشه شیعه نیز از بنیاد پرسشی ایرانی و باز اندیشیده شده در ایران پس از اسلام است.

ادامه در فرسته بعد 👇🏼 ...

روایت فَردیَت (آیدین آرِتا) - Individuation

۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۸:۰۵

ضحاک دگر نیست. اگرچه عدالت تمام زخم ها را درمان نمی کند ولی بدون عدالت نیز زخمی درمان نمی شود. جان می دهم برای حال خانواده های دادخواه و میلیونها هموطن رنج کشیده ام. نقطه مقابل آن بیداد ، تنها داد نیست بلکه رهایی است و آن نیز فرا خواهد رسید.

1,240

59

0

Showing 10 of 10 posts

No more posts