واژه

Public

مشاهده کانال

نمی‌توانید بپیوندید؟ @vazhegozini

۲.۵k عضو

به‌روزرسانی شده: May 4, 2026 at 12:21 PM

واژه

لطفاً پیشنهادها و انتقادهای خود را به این نشانی بفرستید: @YusefSaadat سپاس بسیار، یوسف سعادت

Join @vazhegozini for exclusive yusefsaadat content and discussions in 23

رتبه‌بندی

رتبه‌بندی جهانی

#456

رتبه‌بندی زبان

#45

رتبه‌بندی دسته‌بندی

#23

-1

رشد مشترکان (3 روز گذشته)

مجموع: 2.5K

رشد 24 ساعت: +0 0%

آخرین پست‌ها

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

بازاندیشی مفاهیم فرهنگی

کمبودهای زبان فارسی - یک

عوام‌الناس می‌پندارند چیزی به نام کامل‌ترین، بهترین، خوش‌آهنگ‌ترین، قدیمی‌ترین یا جدیدترین زبان وجود دارد. زبان‌شناسان البته این تصورات را رد می‌کنند، اما بیرون از حلقه‌های محدود دانشگاهی آنها، احساس کلی وجود دارد مبنی بر اینکه زبان مثلاً انگلیسی برتر از زبان فارسی است. این احساس، هرچند به لحاظ فنّی و در عرصه‌ی انتزاعی زبان‌شناسی مهمل باشد، در عرصه‌ی عمل با اطمینان‌بخشی‌های زبانشناسان به سادگی محو نمی‌شود. به نظر می‌رسد انگلیسی کارهایی می‌کند که فارسی نمی‌کند. هرقدر هم بگوییم ساخت‌ها و سازوکارهای زبان فارسی دست‌کم بالقوه قادر هستند به همان میزان و به همان دقت و حتی بیشتر لغت بسازند، همه، از عارف و عامی، احساس می‌کنند انگلیسی برتری یا توان مرعوب‌کننده‌ای دارد. آیا این احساس مطلقاً توهم است؟

مثالی بزنم. در یک متن انگلیسی من به لفظ Misotheism برخوردم. این لفظ در لغتنامه‌های معمول انگلیسی-فارسی نیامده (که باعث تعجب نمی‌شود) معنای آن «بیزاری از خدا» و اصل آن یونانی است. زبان‌های اروپایی که اغلب هیچ ابایی از وام‌ستانی از یونانی ندارند، همه تقریباً همین لفظ را به کار می‌برند. اکنون آیا زبان فارسی نمی‌تواند برای این لفظ معادلی داشته باشد؟ طبعاً چرا و تازه بدون اینکه از جای دیگری وام بگیرد. معادل «خدابیزاری» یا «ازخدابیزاری» به ذهن هر کسی می‌رسد. پس مشکل کجاست؟

بزرگی گفته بود: «تنها مشکل زبان فارسی فارسی‌زبانان هستند.» به نظرم جواب سوال اینجا هم همین است. به چه معنا؟

میزوتئیسم یونانی سرگذشتی دارد: آیسخولوس آن را به کار برده. گوته در شعری از زبان پرومثئوس این احساس را تشریح کرده. پرسی شلی و دیگران به نحو خود آن را بسط داده‌اند. از کتاب ایوب تا پژواک‌های متعددش در رمان‌های یوزف رُت (عصیان و ایوب و...) از این پدیده حرف زده می‌شود. فکر نوابغ درگیر آن است. پدیده‌ای را مشاهده می‌کنند. جوانبش را می‌سنجند، به وجود و ماهیتش پی می‌برند و سپس برایش لغت هم می‌سازند. وقتی می‌گویی میزوتئیسم، هزاران هزار زنگ از سراسر تاریخ تمدن غربی به صدا درمی‌آیند. اما وقتی می‌گویی «خدابیزاری» چه؟

کلمه هست. نباشد هم می‌سازیمش. ساختنش خیلی وقت‌ها از من غیرمتخصص هم برمی‌آید. ولی طنین ندارد، چون به نظر می‌رسد قبلاً به کار نرفته. مثل شراب نیست که حرام و ممنوع بوده ولی هزار طنین دارد. البته اگر دقیق شویم خدابیزاری هم بی طنین نیست. در مصیبت‌نامه‌ی عطار، از زبان دیوانگانی که حرجی بر آنان نیست، به نوعی کفرگویی برمی‌خوریم که کمابیش میزوتئیستی است. هلموت ریتر، شرق‌شناس آلمانی در کتاب خود این مطلب را متذکر شده. پس از او، نوید کرمانی، در کتابش با نام خوف خدای این مضمون را بسط داده. ولی ریتر آلمانی است، نوید کرمانی هم که اصالتاً ایرانی است به آلمانی می‌نویسد و تازه بر خلاف ریتر کتابش حتی به فارسی ترجمه هم نشده است. ظاهراً میزوتئیسم عطار را کسانی می‌بینند که به آلمانی فکر می‌کنند! و ما؟ ما درگیر پیدا کردن لفّ و نشر مشوّش و جناس ناقص حرکتی هستیم!

بیایید صورت مساله را دقیق‌تر بنگریم: جامعه‌ی ایران در حال گذار از احتمالاً بزرگ‌ترین تحول دینی خود پس از سقوط شاهنشاهی ساسانی و گرویدن از دین مزدایی زردشت به اسلام است. هزارهزار کس را می‌شناسید که در همین‌ سال‌ها اعتقاد دینی خود از دست دادند و با نفرت و بیزاری از خدایی روی گرداندند که این همه ظلم را دید و دخالتی نکرد. عطار نامی هم که وقت تفاخر به مشاهیر ایران‌زمین کمتر اسمش را از قلم می‌اندازند، پیش‌تر درباره‌ی این احساس حرف زده بود، آن هم تازه پیش از گوته و شلی و شوپنهاور و سایر اختران "باکلاس" آسمان فرهنگ اروپا.

می‌شد یک لحظه صبر کنیم و بگوییم آن احساسی که دیوانگان مصیبت‌نامه‌ی عطار از آن حرف می‌زنند، آن احساس مومنی که از کودکی به او گفتند خدا جای حق نشسته و دید که چه حق‌ها ناحق شد و خدا دخالتی نکرد، آن احساس "لامصّب" که اساس لامذهبی است، اسمش چیست؟ می‌شد عطار بخوانیم، چشممان را باز کنیم و از خودمان بپرسیم، کمی فکر کنیم و بعد اسمش را بگذاریم: «خدابیزاری.» حتی اگر اصلاً نمی‌دانستیم گوته کیست و شوپنهاور چه گفته.

امکان فنّی ساختن کلمه در زبان فارسی بود. سابقه‌ای فکری دست‌کم در شعر عطار بود. شرایط عینی و تجربه‌ی زیسته‌ بود. ولی کلمه‌ای که گویای این حال باشد ساخته نشد. این را نمی‌توان و نباید به مساله‌‌ای زبانشناختی تحویل کرد و تقلیل داد. این چیزی فراتر است! اما اسم خود این چیز را چه باید گذاشت؟ زبان‌پریشی ملی؟ آیا ما در مقام یک ملت شبیه بیماری نیستم که به علت ضربه‌ی مغزی توانایی تکلم را از دست داده است؟ آیا ارتباط ما با تاریخ و زبان و سنت خودمان قطع نشده است؟ شاعرانه و آبکی و عوامانه‌اش را بگویم: آیا ما خودمان را گم نکرده‌ایم؟

#بازاندیشی_مفاهیم_فرهنگی
سپاس ریوندی

2,910

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

از جمله واژه‌های ‎#پهلوی_ساسانی یا همان ‎#فارسی_میانه که به فارسی نرسیده‌اند فعل "اِیرَختَن" (ērakhtan) به معنی «محکوم کردن و مجرم شناختن؛ ...» است که بُن مضارع آن "اِیرَنج" (ēranj) بوده. اگر این فعل به فارسی می‌رسید، به صورت ērakhtan یا īrakhtan تلفظ می‌شد.

5,070

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

📷 Photo

سومین وبینار ایران‌شناسی آژیار‌

پنج‌شنبه ۱۵ شهریور ۱۴۰۳

ساعت ۱۰:۰۰

شرکت در این وبینار برای همگان آزاد و رایگان است و نیاز به نام‌نویسی ندارد.

پیوند گوگل میت:
https://meet.google.com/pfj-hbfe-tfr

https://t.me/associationofiranianlanguages

4,180

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

🎥 Video

بدتر و فاجعه‌بارتر از شیوۀ صحبت کردن این خانم و امثال ایشان آن است که در آینده احتمالاً این افتضاح گسترش و عمق بیشتری خواهد یافت. پایین‌تر، یکی از دلایل پیدایی چنین پدیده‌ای را عرض خواهم کرد ولی پیشتر بگویم که در برابر این سیل ویرانگر نه تنها نهادهای مسؤول «هیچ» کاری نمی‌کنند، بلکه گویا صورت مسأله و دلیل چنین وضعی چندان هم برای ایشان و البته برای بسیاری دیگر روشن نیست.
بعد از  «ادا» و خودنمایی و فریب، یکی دیگر از دلایل این طرز سخن گفتن اهالی برخی از رشته‌ها که البته در دانشگاه‌های ایران تحصیل کرده‌اند آن است که از مدت‌ها پیش در خیلی از رشته‌های دانشگاهی خواندن کتاب‌های درسی به زبان انگلیسی تشویق و مایۀ فضل شمرده می‌شود، حتی اگر ترجمۀ خوبی از آن کتاب‌ها در بازار باشد. خواندن کتاب‌ها و مقاله‌های خوب به انگلیسی یا زبان‌های دیگر نه تنها نشانۀ فضل است، بلکه در این شتابی که در نوشتن کتاب‌ها و مقاله‌های خوب در جای جای جهان عمدتاً به انگلیسی پدید آمده، ناگزیر و بایسته است. مسألۀ مهم آن است که ترجمۀ این منابع به فارسی و استفاده از آن ترجمه‌ها در کلاس‌های دانشگاهی هم البته به همین درجه از بایستگی است.

دنبالۀ مطلب👇

20,400

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

دنبالۀ مطلب:

دانشجویی که تمام مدت منابع انگلیسی می‌خواند چطور می‌تواند موقع حرف زدن و نوشتن به فارسی از اصطلاح‌هایی فارسی که هیچ وقت نخوانده استفاده کند؟
عیب بزرگ دیگری که در این میان هست آن است که دانش‌آموختگان این رشته‌ها مطمئن خواهند بود اصلاً به فارسی نمی‌شود چنین چیزهایی گفت و از این ناحیه نوع بدی از بی‌اطمینانی و بدگمانی نسبت به زبان فارسی پدید می‌آید که بی‌درنگ به از میان رفتن شأن این زبان نزد صاحبانش می‌انجامد.
عیب دیگری که به همین اندازه بد است و بدبختانه ظاهرش این‌طور نشان نمی‌دهد آن است که این سو و آن سو می‌شنویم می‌گویند «مطلبی تخصصی است و ناگزیر باید با اصطلاح‌های انگلیسی بیان شود»! شگفتا! بیست سال دانش‌آموزی و دانشجویی در مدرسه‌ها و دانشگاه‌های ایران فرصتی برای کتاب‌های درسی فراهم نکرده تا این معنی را به شهروندان این کشور منتقل کند که فارسی زبان آموزش و به این ترتیب زبان علم و فن یعنی زبان تخصصی رشته‌های تحصیلی در دانشگاه‌های ایران است؟ این پرسش جدی است! اگر مطلبی در کتاب‌های درسی به‌ویژه در دورۀ مدرسه تکرار و به آن تصریح شود، به احتمال خیلی زیاد آن مطلب در ذهن دانش‌آموز جزء اصول دسته‌بندی خواهد شد. برای این منظور البته لازم است در کتاب‌های زبان و ادبیات فارسی برای نمونه از حجم عظیم مطالب صوفیانه و عارفانه و عمدتاً شعر کاسته شود تا روزی این خیال اشتباه از ذهن مردم این سرزمین زدوده شود که «فارسی فقط زبان شعر و خیال است». به جای آن، باید نمونه‌هایی از متن‌های علمی و فنی فارسی از هزار سال پیش تا به امروز در این کتاب‌ها گنجانده می‌شد تا صاحبان این زبان بیاموزند که فارسی از کهن‌ترین زبان‌ها در میان زبان‌های موجود جهان است که به آن از دیر باز متن علمی و فنی و رسمی نوشته می‌شده است. نباید فراموش کرد که جمعیت بزرگی از مخاطبان این کتاب‌ها قرار است در آینده مهندس و پزشک شوند. آنچه آنها از زبان فارسی به مثابۀ ابزار در رشته‌های خود آموخته‌اند کم‌وبیش هیچ بوده! یعنی نه اصطلاح فارسی یاد گرفته‌اند و نه از طرز بیان و نوشتن و البته از شأن این زبان چیزی به گوششان خورده. حالا چرا باید وقتی می‌بینیم یکی از همان دانش‌آموزانِ سال‌های گذشته به این شیوۀ فاجعه‌بار فارسی حرف می‌زند و آدم‌های اطراف او سرِ تأیید می‌جنبانند، تعجب کنیم؟

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

‏گویا قرار است از این به بعد در برنامۀ درسی مدرسه‌ها درسی به نام ‎#ایران‌شناسی هم گنجانده شود (متن خبر را در https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4037237-تدریس-یک-درس-جدید-در-مدارس-به-تصویب-رسید بخوانید). تصمیم خیلی خوبی است. امیدوارم در تنظیم محتوی و اجرا هم خوب پیش‌بروند.

6,440

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

واژۀ «رو» در واژه‌هایی مانند روخوانی، رونویسی و رونوشت مثل پیشوند عمل کرده و معنی جالبی پدید آورده است. در این واژه‌ها در واقع حرف اضافۀ «از» حذف شده، یعنی این واژه‌ها از عبارت‌های فعلیِ «از روی چیزی خواندن» و «از روی چیزی نوشتن» ساخته شده‌اند. این حالت می‌تواند الگوی ساخت واژه‌هایی تازه از فعل‌های دیگر و با همین رویکرد معنایی باشد. #واژه‌سازی #واژه‌گزینی

7,580

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

چه چیزها که آدم از گزارشگرها نمی‌شنود!

می‌گفت: «سفیر فلان کشور «حاوی» پیام خیلی مهمی بود»!

سفیر مگر کیسه است؟!

4,990

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

📷 Photo

در عکس با پس‌زمینۀ ارغوانی و مطالب مشابهی که به فراوانی این طرف و آن طرف دیده می‌شود و در آنها شمار #وام‌واژه|های «تُرکی» را در دیگر زبان‌ها اعلام می‌کنند خطاهای بزرگی هست:

در اینجا نام «ترکی» را به جای «تُرکانی» (Turkic) به کار برده‌اند. #ترکانی نام (زیر)خانواده‌ای دربردارندۀ بیش از ۲۰ زبان است که ترکی یکی از آنهاست. منظور از آنچه در انگلیسی Turkish می‌نویسند ترکی ترکیه یعنی ترکی استانبولی است.
به این ترتیب، همۀ واژه‌هایی را که از کهن‌ترین زمان‌ها و از هر شاخه‌ای از (زیر)خانوادۀ تُرکانی به زبان‌های دیگر رفته‌اند با هم شمرده‌اند و جمع کرده‌اند! این کار مثل آن که به همۀ زبان‌های ایرانی مثلاً به اَوِستایی، سُغدی، خُتَنی، کُردی، پشتو، آسی، بلوچی و... بگوییم فارسی که نادرست است.
پیشتر حتی در نوشته‌های دانشگاهی هم می‌شد دید که این دو نام را به جای هم به کار می‌بردند ولی سال‌ها است که این دو اصطلاح را به جای هم به کار نمی‌برند.
(برای دیدن درخت خانوادگی و پراکندگی جغرافیاییِ (زیر)خانوادۀ تُرکانی (Turkic) به عکس‌های دیگر نگاه کنید.)

ادامۀ مطلب را در مطالعه بفرمایید.

7,970

واژه

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۹:۱۳

دنبالۀ :

با این حال، حتی اگر هم این عددها به عنوان شمار #وام‌واژه|های «زبان‌های تُرکانی» در دیگر زبان‌ها به دست داده شده باشند، باز هم دست‌کم در مورد فارسی عجیب و بزرگ است. برای نمونه، در معتبرترین کتابی که دربارۀ وام‌واژه‌های مغولی و همۀ زبان‌های تُرکانی در متن‌های همۀ دوره‌‌های فارسی نوشته شده، یعنی در کتاب آقای #گرهارد_دورفر،  ۱۷۵۸ مدخل در سه جلدِ مربوط به زبان‌های تُرکانی (یعنی جلدهای دوم تا چهارم) گرد آورده شده که حتی از میان آنها هم زیر خیلی از مدخل‌ها توضیح داده شده که پژوهشگران دیگر به‌اشتباه آنها را تُرکانی گرفته‌اند و مثلاً فارسی یا چینی هستند یا گفته شده که ریشۀ مدخل‌هایی اصلاً روشن نیست یا ترکانی بودنشان مشکوک دانسته شده و بعدها معلوم شده ترکانی نیستند (مثل قبراق، امرود، وریب ...). حتی بیشترِ آنهایی هم که ترکانی هستند برای نمونه در یک یا چند متن فارسی در سده‌های گذشته به کار رفته‌اند و جز آن دیگر در هیچ متن و منطقه‌ای در فارسی نیامده‌اند و امروزه در فارسی کاربرد ندارند (مثل اُزقُنوغ، ارتگی، باغلامیشی، ...).
آمارهایی نادرست از این دست یعنی سخن از این تعداد #وام‌واژه|های «تُرکی» در فارسی در جاهای دیگر هم به فراوانی شنیده می‌شود و به نظر می‌رسد پشتکار و علاقه‌ای در پخش آن هست که البته همراه شده با بهره‌برداری ناروا و نازیبایی از پدیدۀ طبیعی وام‌گیری زبانی در راستای تبلیغات سیاسی.

8,600

Showing 10 of 10 posts

No more posts

رتبه‌بندی

ورود لازم است

نظرات کاربران (0)

هنوز هیچ نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که نظر خود را به اشتراک می‌گذارید!

کانال‌های تلگرام مرتبط

Loading recommended channels...

واژه

واژه

رتبه‌بندی

رشد مشترکان (3 روز گذشته)

آخرین پست‌ها

رتبه‌بندی

نظرات کاربران (0)

کانال‌های تلگرام مرتبط

Middle East Spectator — MES

RT Arabic - برنامج أبعاد روسية

Pax Iranica

Fotros Resistance

کمیته پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان

مردم بروجرد

ما برای رهایی میهن✊

وزير اسبق

کانال‌های تلگرام مرتبط

Middle East Spectator — MES

RT Arabic - برنامج أبعاد روسية

Pax Iranica

Fotros Resistance

کمیته پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان

مردم بروجرد

ما برای رهایی میهن✊

وزير اسبق

نظرات کاربران (0)

آخرین پست‌ها