سرای نسک

Public

مشاهده کانال

نمی‌توانید بپیوندید؟ @nasaksara

۱k عضو

به‌روزرسانی شده: May 5, 2026 at 12:49 AM

سرای نسک

@nasaksara is a growing community focused on دسی (Desi) and related topics

رتبه‌بندی

رتبه‌بندی جهانی

#456

رتبه‌بندی زبان

#45

رتبه‌بندی دسته‌بندی

#23

-1

رشد مشترکان (3 روز گذشته)

مجموع: 1.0K

رشد 24 ساعت: +0 0%

آخرین پست‌ها

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

منطق نکروسیاست: حاکمیت به مثابه حق کشتن ‏
از استالینیسم تا تئوکراسی ایرانی

قربان عباسی

نکروسیاست یا «سیاستِ مرگ»‌‎ (Necropolises)‎، مفهومی که آشیل ممبه‎ (Achille Mbembe) ‎آن را بسط داد، فراتر از ‌‏«زیست‌سیاستِ» فوکو می‌رود. اگر در زیست‌سیاست، قدرت بر «تنظیم حیات» متمرکز است، در نکروسیاست، حاکمیت در ‏غایی‌ترین شکل خود، با اعمال حقِ کشتن و تعیین اینکه «چه کسی باید زنده بماند و چه کسی باید بمیرد» تعریف می‌شود‎.‎

در این واکاوی فلسفی، به بررسی تلاقی این مفهوم در دو ساختار ظاهراً متفاوت اما در جوهر هم‌گرا می‌پردازیم: اندیشه سیاسی در ‏جمهوری اسلامی و توتالیتاریسم چپ استالینی‎.‎

در اندیشه ممبه، نکروسیاست جایی است که مرز میان سیاست و جنگ از بین می‌رود. در اینجا، «دشمن» نه یک رقیب سیاسی، بلکه ‏یک «مازاد» یا «تهدید وجودی» است که باید حذف شود. حاکمیت با ایجاد «مناطق مرگ»‌‎ (Death worlds)‎، اشکالی از حیات را ‏تولید می‌کند که در آن انسان‌ها در وضعیت «مرگِ متحرک» قرار می‌گیرند‎.‎

در الهیات سیاسی جمهوری اسلامی، نکروسیاست با مفهوم «تقدیس مرگ»‌‎ ‎گره خورده است. برخلاف دولت‌های مدرن که ‏مرگ را یک شکست برای سیستم بهداشت و سلامت می‌بینند، اینجا مرگ (در قالب شهادت) به مثابه والاترین ابزار تولید قدرت ‏عمل می‌کند‎.‎

مدیریت بدن‌ها‎: ‎حاکمیت با تفکیک بدن‌ها به «مقدس» (خودی/شهید) و «منحوس» (دشمن/طاغوت)، حق حیات را مشروط به ‏وفاداری ایدئولوژیک می‌کند‎.‎
هاله قدسی مرگ‎: ‎در این ساختار، مرگ نه پایانِ سوژه، بلکه آغاز بازتولید حاکمیت است. تشییع جنازه‌های انبوه و ‏نمادپردازی‌های دائم از خون، «سیاستِ سوگواری» را به ابزاری برای تثبیت مرزهای قدرت تبدیل می‌کند‎.‎
طرد شدگان‎: ‎کسانی که خارج از دایره «امت» قرار می‌گیرند، در وضعیت نکروسیاسی رها می‌شوند؛ آن‌ها نه لایق زندگی‌ با ‏کیفیت هستند و نه مرگشان واجد ارزش سوگواری رسمی است
‎.‎

در استالینیسم، نکروسیاست نه از طریق الهیات، بلکه از طریق «عقلانیتِ ابزاری حاد»‌‎ ‎و ضرورت تاریخی اعمال می‌شود‎.‎

پاکسازی به مثابه بهداشت سیاسی‎: ‎برای استالین، حذف فیزیکی (تصفیه‌ها) یک ضرورت دیالکتیکی بود. در این نگاه، ‏بخش‌هایی از جامعه (کولاک‌ها، روشنفکران معترض) به عنوان «علف‌های هرز» در مسیر پیشرفت تاریخ دیده می‌شدند‎.‎
اردوگاه (گولاگ) به مثابه فضای نکروسیاسی‎: ‎گولاگ تجسم عینی «منطقه مرگ» ممبه است. جایی که فرد نه زنده است و ‏نه کاملاً مرده؛ بلکه در یک وضعیت تعلیق دائمی برای فرسایش تدریجی قرار دارد‎.‎
بی‌ارزش‌سازی حیات فردی‎: ‎در اندیشه استالینی، «کل» (حزب/دولت) اصالت دارد و حیات فردی صرفاً ماده‌ای خام برای ‏رسیدن به اتوپیای سوسیالیستی است. این یعنی حاکمیت حق دارد برای «خیر جمعی»، هر تعداد از اتباع خود را به کام مرگ بفرستد‎.‎
هر دو سیستم در یک نقطه کلیدی به هم می‌رسند‎: ‎تولید فضای استثنایی‎.‎

‏1.‏ دشمنِ هستی‌شناختی‎: ‎در هر دو، مخالف سیاسی به یک «موجود غیرانسانی» یا «مفسد» تبدیل می‌شود که حذف او نه ‏جنایت، بلکه یک «وظیفه اخلاقی یا تاریخی» است‎.‎
‏2.‏ کنترل از طریق وحشت‎: ‎نکروسیاست در هر دو الگو، با استفاده از نمایش قدرت (اعدام‌های نمایشی در استالینیسم ‏یا کیفری‌سازی حداکثری در نظام‌های ایدئولوژیک مذهبی) جامعه را در وضعیت اضطراب دائم نگه می‌دارد‎.‎
‏3.‏ تسلط بر بدن پس از مرگ‎: ‎حاکمیت نکروسیاسی حتی پس از مرگ نیز دست از سر سوژه برنمی‌دارد؛ یا با مصادره ‏جسد برای تبلیغات (در جمهوری اسلامی) یا با پاک کردن نام و نشان فرد از تاریخ (در استالینیسم)‏

نکروسیاست در هر دو ساحت، نشان‌دهنده بن‌بستِ سیاست است. وقتی حاکمیت نتواند «زندگی خوب»‌‎ (Eudaimonia) ‎را برای ‏شهروندانش فراهم کند، به توزیع مرگ روی می‌آورد. در اندیشه جمهوری اسلامی، این کار با وعده رستگاری در جهان دیگر ‏صورت می‌گیرد و در چپ استالینی، با وعده بهشت زمینی در آینده‌ای دور. در هر دو حالت، «انسانِ زنده و انضمامی» قربانیِ ‏انتزاعات ایدئولوژیک می‌شود‎.‎

703

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

نشانه‌شناسی «مرگ» به مثابه «پایانِ یک گفتمان»‏

قربان عباسی

شعار «مرگ بر سه فاسد: ملا، چپی، مجاهد»‌‎ ‎که در سال‌های اخیر در فضای دانشگاهی ایران طنین‌انداز شد، یکی از ‏چگال‌ترین و در عین حال سوءتفاهم‌برانگیزترین شعارهای معاصر است. از منظر «نشانه‎شناسی انتقادی» و «جامعه‌شناسی سیاسی»، ‏واکنش تدافعی جریان‌های چپ به این شعار و متهم کردن آن به «حذف فیزیکی»، ناشی از یک خطای تفسیری یا شاید تلاشی برای ‏فرار از مواجهه با حقیقتِ نشانه‌شناختی این فریاد است‎.‎در ادامه، دلایل فلسفی و نشانه‌شناختی ارائه می‌دهم که ثابت می‌کند هدف ‏این شعار نه «نکروسیاستِ حذفی»، بلکه «نفیِ نکروسیاست»‌‎ ‎در جوهر این سه ایدئولوژی است‎.‎
در تحلیل زبانی، واژه «مرگ» در شعارهای سیاسی ایران (از مشروطه تا امروز)، لزوماً به معنای بیولوژیک کلمه نیست. در این شعار، ‌‏«مرگ» یک استعاره ساخت‌شکن است‎.‎
زمانی که دانشجو فریاد می‌زند «مرگ بر...»، او در واقع پایانِ «اعتبارِ تاریخی»‌‎ ‎و«هژمونیِ اخلاقی»‌‎ ‎یک اندیشه را اعلام ‏می‌کند‎.‌‏ این شعار، واژه‌ی «مرگ» را که ابزارِ کارِ خودِ این سه جریان بوده، علیه خودشان به کار می‌گیرد. این یک «واژگونیِ ‏نشانه‌شناختی» است؛ یعنی اعلامِ مرگِ منطقی که زندگی را فدای انتزاعات (دین، تاریخ یا سازمان) کرده است‎.‎

‏۲‌‎. ‎نفیِ «مثلثِ نکروسیاسی»‏

دلیل اصلی این هم‌نشینی (ملا، چپی، مجاهد) در یک شعار، اشتراک آن‌ها در تقدیس مرگ‎ ‎و حیاتِ ستیزه‌جو‎ ‎است. ‏جامعه‌شناس از این تثلیث به عنوان سه ضلعِ یک تفکرِ توتالیتر یاد می‌کند‎:‎
ملا‎: ‎نماینده الهیاتِ مرگ‌محور که زندگی زمینی را معبری برای مرگِ مقدس می‌داند‎.‎
چپی (استالینیسم/لنینیسم ارتدوکس‎): ‎نماینده عقلانیتِ حذفی که انسان را پیچ‌ومهر‌ه‌ی ماشینِ تاریخ می‌بیند و رنجِ کنونی را ‏برای بهشتِ موعودِ سوسیالیستی توجیه می‌کند‎.‎
مجاهد‎: ‎نماینده کیشِ شخصیت و ستیزه‌جوییِ فرقه‌ای که در آن سوژه (فرد) در ساختار سازمان ذوب شده و تنها در قامتِ «ترور» ‏یا «انتحار» معنا می‌یابد‎.‎
دانشجو با این شعار، نه به «گلوگاهِ» افراد، بلکه به ‌‎«‎گلوگاهِ ایدئولوژیک‎» ‎این سه جریان حمله می‌کند تا راه را برای «سیاستِ ‏زندگی و امید»‌‎ (Biopolitics of Hope) ‎باز کند‎.‎

‏۳‌‎. ‎چرا این شعار «حذف فیزیکی» نیست؟

منتقدان چپ ادعا می‌کنند این شعار بوی «فاشیسم» و حذف می‌دهد. اما ادله جامعه‌شناختی خلاف این را می‌گوید‎:‎

عاملیتِ سوژه مدرن‎: ‎شعاردهندگان (نسلِ جدید) برخلاف آن سه جریان، فاقد جوخه‌های ترور، اردوگاه‌های گولاگ یا ‏سلسله‌مراتب فقهی برای کشتن هستند. قدرتِ آن‌ها در «نفی» است، نه در «بسطِ ابزار مرگ».‏
تطهیرِ فضای نمادین‎: ‎وقتی دانشجو از واژه «فاسد» استفاده می‌کند، به فسادِ ناشی از قدرتِ مطلقه و بن‌بستِ فکری اشاره دارد. ‏فساد در اینجا یعنی «ناکارآمدیِ یک ایده برای اداره زندگی». لذا، فریادِ مرگ بر این سه، در واقع تمنایِ «تولدِ یک فضای ‏چهارم»‌‎ ‎است که خارج از این تثلیثِ ایدئولوژیک تعریف شود‎.‎

‏۴‌‎. ‎بن‌بستِ چپِ سنتی در درکِ «لحظه‌ی سکولار»‏

متهم کردن این شعار به خشونت از سوی جریان‌های چپ، نوعی «فرافکنیِ تاریخی»‌‎ ‎است. چپی که خود تاریخچه‌ای از ‏پاکسازی‌های درونی و ستایشِ قهرِ انقلابی دارد، اکنون در برابر شعاری قرار گرفته که «ایدئولوژی» را هدف قرار داده است‎. ‎این ‏شعار، یک کنشِ سکولار است؛ یعنی زمینی کردنِ سیاست و خارج کردن آن از دست کسانی که با تکیه بر «مقدسات» یا «جبرِ ‏تاریخ»، حقِ زندگیِ معمولی را از جامعه سلب کرده‌اند‎.‎
شعار «مرگ بر سه فاسد...» در واقع یک بیانیه استقلال است. جامعه‌شناسیِ این شعار نشان می‌دهد که نسل جدید متوجه شده ‏است که این سه جریان، با وجود تضادهای ظاهری، در یک اصل مشترک‌اند‎: ‌‏«بی‌ارزش شمردنِ زندگیِ فردی در پیشگاهِ ‏کلان‌روایت‌ها»‏
بنابراین، این شعار نه تنها خشونت‌آمیز نیست، بلکه «ضد-خشونت»‌‎ ‎است؛ چرا که به دنبال فروپاشیِ دستگاه‌های فکری‌ای است ‏که دهه‌هاست خشونت را تئوریزه و تقدیس کرده‌اند. این فریاد، اعلامِ وفاداری به «زندگی، اینجا و اکنون»است‎.‎

اما اما حتی اگر این شعار به معنای حذف فیزیکی هم باشد که نیست و نخواهد بود بازهم مقصر و عاملان اصلی آن نه این نسل ‏بلکه جریان هایی هستند که قریب به چهار دهه با شعار مرگ لاس زدند و تخم شوم این مرگ خواهی برای دیگران را در کشتزار ‏این مملکت مفلوک کاشتند و لابد الان وقت دروش فرارسیده است.‏

یادمان باشد به قول مارک تواین:‏
فرزندان نامشروع وجود ندارند فقط والدین نامشروع وجود دارند.‏

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/126169/

اگر بخواهیم از میان انبوه نظریات پیچیده و متفاوت متفکران مکتب فرانکفورت، عصاره‌ای به عنوان «معنای نهایی چپ بودن» استخراج کنیم، به یک بیانیه اخلاقی و معرفت‌شناختی می‌رسیم که بیش از آنکه به دنبال تصاحب قدرت باشد، به دنبال «رهایی انسان از زنجیرهای خودساخته» است. برای مکتب فرانکفورت، چپ بودن یعنی زیستن در وضعیتِ «نقدِ مداوم».

در نگاه فرانکفورتی‌ها، بزرگترین خطر برای انسان، ذوب شدن در «توده» و پذیرفتن وضع موجود به عنوان یک امر طبیعی است. چپ بودن یعنی شکستنِ این جزم‌اندیشی. والتر بنیامین با آن نگاه مسیحایی‌اش هشدار می‌دهد که«هیچ سند تمدنی وجود ندارد که همزمان سندی از بربریت نباشد.» از این منظر، چپ بودن یعنی تلاش برای نجاتِ حقیقت از زیر آوارِ روایت‌های رسمی و مذهبی که قدرت‌ها می‌سازند. فرانکفورتی‌ها معتقد بودند که سیستم‌های سرکوبگر (چه سرمایه‌داری و چه توتالیتر) از عقل فقط برای «سلطه» استفاده می‌کنند. ماکس هورکهایمر می‌گوید:«تئوری انتقادی [چپ] به دنبال آن است که انسان‌ها را از بندهایی که آن‌ها را اسیر کرده، رها سازد.» چپ بودن یعنی بازگرداندنِ «عقل» به ساحتِ عدالت و اخلاق، نه اینکه از آن برای فریبِ توده‌ها در تکایا یا استادیوم‌ها استفاده شود.

در جهانی که «صنعت فرهنگ» می‌کوشد همه را یک‌شکل و مطیع کند، چپ بودن یعنی دفاع از فردیت و تکثر. تئودور آدورنو در جمله‌ای درخشان می‌گوید:«آزادی، انتخاب میانِ جایگزین‌های موجود نیست، بلکه رها شدن از اجبارِ به انتخابِ یکی از آن‌هاست» او همچنین هشدار می‌دهد که: «عشق، قدرتِ دیدنِ شباهت در امرِ ناهمسان است.»چپ بودن یعنی پذیرشِ «دیگری» بدون آنکه بخواهیم او را در هویتِ خودمان (مذهبی یا قومی) هضم کنیم.

نسل‌های بعدی این مکتب، راهِ نجات را در «ارتباط» دیدند. یورگن هابرماس معتقد است:«حقیقت، آن چیزی است که در شرایطِ گفتگوی آزاد و بدونِ اجبار به دست می‌آید» برای او، چپ بودن یعنی لغوِ هرگونه سلطه که مانع از شنیده شدنِ صدای نخبگان و مردمِ آگاه می‌شود. و در نهایت، هربرت مارکوزه با نگاهی رادیکال اعلام می‌کند: «پایانِ سرکوب، آغازِ تاریخِ انسانی است.»او چپ بودن را در «تخیل» می‌دید؛ تواناییِ تصورِ جهانی که در آن انسان نه یک ابزارِ تولید، بلکه موجودی زیباشناس و آزاد است.

و اما یک سوال
آیا چپ ارتودکس ایرانی کوچک‌ترین قرابتی با آنچه این متفکران فرانکفورت می‌گویند دارد؟#قربان_عباسی

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

آواربرداری از ذهنیت ایدئولوژیک
تحلیلی بر شعار مرگ بر سه فاسد...‏

قربان عباسی

✍️تحلیل این شعار(ملا-چپی-مجاهد) و شعار«داس، چکش، عمامه؛ ۵۷ تمامه» در دانشگاه خواجه نصیر از منظر جامعه‌شناسی سیاسی ‏رادیکال و تاریخ‌نگاری ساختارگرا، ما را با یک «گسست اپیستمی» (معرفتی)در بدنه دانشجویی ایران مواجه می‌کند. این شعار ‏صرفاً یک بیانیه سیاسی نیست؛ بلکه یک جراحی سه‌گانه در حافظه تاریخی ایران است که سه ضلع «سنت گرایی مذهبی»، ‌‏«چپ‌گرایی کلاسیک» و «میلیتاریسم فرقه‌ای» را در یک نقطه به هم می‌رساند.‏

دانشجوی دانشگاه‌های صنعتی (امیرکبیر و شریف) به‌طور سنتی حامل «عقلانیت ابزاری» و «تجربه‌گرایی» است. وقتی این دانشجو ‏شعار «مرگ بر سه فاسد» را سر می‌دهد، در واقع در حال اعلام پایان پروژه‌های کلان قرن بیستمی است‎. ‎این شعار، نوعی ‌‏«پدیدارشناسی طرد» است. دانشجو دیگر به دنبال «اصلاح» یا «انتخاب بین بد و بدتر» نیست؛ او کل ویترین ایدئولوژیک موجود را ‏که محصول ائتلاف‌ها و تضادهای سال ۵۷ است، به مثابه یک «کلیت فاسد»‌‎ ‎می‌بیند‎.‎
بخش مرکزی تحلیل ما باید بر «چپی» متمرکز باشد که در این شعار هدف قرار گرفته است. چپ ارتدوکس ایرانی (در روایت‌های ‏چریکی و استالینیستی‌اش) همواره گرفتار یک «اروسِ معکوس»‌‎ ‎بوده است‎:‎

برای چپ ارتدوکس، «زیستن» امری بورژوایی تلقی می‌شد. فضیلت نه در «ساختن»، بلکه در «فدا شدن» تعریف می‌شد. این ‏ایدئولوژی با تقدس بخشیدن به «سیاهکل»، مرگ را به بالاترین فرم کنش سیاسی تبدیل کرد‎.‌‏ رادیکالیسمِ این جریان، بیش از آنکه ‏برآمده از تحلیل طبقاتی باشد، برآمده از یک «کینه ساختاری»‌‎ (Ressentiment) ‎نسبت به مدرنیته و توسعه بود‎.‌‏ تراژدی تاریخ ایران ‏اینجاست که چپ ارتدوکس با شعار «مبارزه با امپریالیسم»، پلی ساخت که ذهنیت مدرن دانشجویی را به دامن بنیادگرایی مذهبی ‏پرتاب کرد. دانشجوی امروز، این «پل کج» را شناسایی کرده است‎.‎

تریلوژی فساد: ملا، چپی، مجاهد
در این شعار، واژه «فاسد» معنایی فراتر از ارتشاء مالی دارد؛ این فساد یک «فساد ساختاری در اندیشه»‌‎ ‎است‎:‎
‏1.‏ ملا‎: ‎نماینده تئوکراسی و گره خوردن امر قدسی با امر سیاسی‎.‎
‏2.‏ چپی (ارتدوکس)‌‎: ‎نماینده توتالیتاریسم ایدئولوژیک و تقدس‌بخشی به قهر انقلابی‎.‎
‏3.‏ مجاهد‎: ‎تبلور التقاطی‌ترین و خطرناک‌ترین فرم سیاسی که «انضباط فرقه‌ای» را با «رادیکالیسم مذهبی-چپی» ترکیب ‏کرده است‎.‎

دانشجوی امیرکبیر و شریف با قراردادن این سه در کنار هم، در واقع در حال اعلام «مرگِ ایدئولوژی‌های غیرعقلانی»‌‎ ‎است‎.‌‏ این ‏شعار نشان‌دهنده تولد یک «سوژه جدید» در تاریخ ایران است. سوژه‌ای که از رومانتیسیسم چریک عبور کرده است‎.‎فرقه-گرایی را ‏بازوی دیگر استبداد می‌بیند و در نهایت، عقلانیت سکولار را در مقابل «مثلث مرگ» قرار می‌دهد‎.‎این نه فقط یک شعار، بلکه یک ‌‏«تصفیه‌حساب تاریخی»‌‎ ‎با میراث فکری‌ای است که دهه‌هاست فضای تنفسی سیاست در ایران را اشغال کرده است‎.‎
بیایید به عمقِ این گسلِ تاریخی نفوذ کنیم. برای درک اینکه چرا دانشجوی «امیرکبیر» و «شریف» (که به‌طور سنتی کانون‌های ‏تکنوکراسی و مهندسی کشور هستند) امروز علیه این سه‌گانه می‌شورد، باید به «دیالکتیکِ میان عقل ابزاری و وهمِ ایدئولوژیک»‌‎ ‎در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ بازگردیم‎.‎

در اینجا تحلیل را در سه لایه ساختاری پیش می‌بریم‎:‎
‏۱‌‎. ‎تضاد بنیادین: «تکنوکراتِ سازنده» در برابر «چریکِ ویرانگر»‏
در دهه‌های ۴۰ و ۵۰، دانشگاه‌های صنعتی ایران (به‌ویژه آریامهر/شریف فعلی و پلی‌تکنیک/امیرکبیر) قرار بود ویترین مدرنیزاسیون ‏ایران باشند. اما یک پارادوکس رخ داد‎:‎

تکنوکراسی‎ ‎به دنبال حل مسئله‎ (Problem Solving)‎، بهینه‌سازی و ساختار بود‎.‌‏ اما چپ ارتدوکس‎ ‎به دنبال «گسست مطلق» بود. از ‏نظر چریکِ چپی، ساختنِ سد، کارخانه یا دانشگاه در دوران پیش از انقلاب، «کمک به بقای امپریالیسم» تلقی می‌شد‎.‌‏ چپ ‏ارتدوکس ایرانی، «تکنولوژی» را نه ابزاری برای رفاه، بلکه ابزاری برای «سرکوب» می‌دید. در نتیجه، به جای «مهندس»، «چریک» ‏تربیت کرد. دانشجوی امروز شریف و امیرکبیر، با نگاهی به عقب، حس می‌کند که آن ایدئولوژی، «فرصتِ توسعه ملّی»‌‎ ‎را به پای ‌‏«رومانتیسیسمِ ویرانی»‌‎ ‎قربانی کرده است‎.‌‏ اینجاست که به ریشه‌ی واژه «فاسد» در شعار می‌رسیم. از منظر جامعه‌شناسی سیاسی، در ‏دهه ۵۰ یک «هم‌افزایی پاتولوژیک» (آسیب‌شناختی) شکل گرفت‎:‎

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

✍️ملا و چپی‎ ‎هر دو در دشمنی با «مدرنیته صوری» و «غرب‌گرایی» هم‌پیمان شدند‎.‌‏ و مجاهد «فرزندِ ناخلف» این پیوند بود. او سعی ‏کرد نظمِ مهندسی را با تعصب مذهبی و قاطعیت چپی ترکیب کند‎.‌‏ فسادی که دانشجوی امروز فریاد می‌زند، «فسادِ معرفتی» است. ‏او می‌بیند که چگونه «چپ ارتدوکس» با تئوریزه کردنِ خشونت و تقدس‌بخشی به مرگ، جاده را برای یک استبداد تئولوژیک ‏صاف کرد. چپیِ ارتدوکس ایرانی، «آزادی»‌‎ ‎را یک مقوله بورژوایی می‌دانست و با این کار، بزرگترین خیانت را به آرمانِ عدالت ‏انجام داد‎.‎

چپ ارتدوکس (بویژه جریان‌های پیرو لنینیسم و مائوئیسم در ایران) حامل یک «الهیاتِ سکولارِ مرگ»‌‎ ‎بود. در این ایدئولوژی‎:‎

زندگی،‎ ‎امری پیش‌پاافتاده و حقیر و شهادت (در فرم چریکی)‌‎ ‎تنها راهِ اثبات حقانیت بود‎.‌‏ این «کیشِ شخصیت» و «کیشِ مرگ» ‏دقیقاً همان نقطه‌ای است که چپی را به ملا و مجاهد پیوند می‌زند. دانشجوی امروز که به دنبال «زندگی نرمال» «توسعه عقلانی»‌‎ ‎و ‌‏«ارتباط با جهان»‌‎ ‎است، این سه‌گانه را به مثابه سه سرِ یک اژدها می‌بیند که همگی در یک اصل مشترک‌اند‎: ‌‏«قربانی کردنِ انسانِ ‏واقعی در پایِ آرمانِ انتزاعی».‏

شعار «مرگ بر سه فاسد...» در واقع «اعلام استقلالِ عقلِ فنی و سیاسی»‌‎ ‎از زیر یوغِ اسطوره‌های دهه ۵۰ است. دانشجوی امیرکبیر و ‏شریف با این شعار، نه فقط علیه یک ساختار سیاسی، بلکه علیه یک «تاریخِ شکست‌خورده»‌‎ ‎شورش کرده است. او می‌خواهد ‏بگوید: «ما دیگر نمی‌خواهیم هیزمِ آتشِ ایدئولوژی‌های مرگ‌ستای شما باشیم‎.‌‏»‏

گذار از «آرمان‌گراییِ انتزاعی» به «عقلانیتِ کارکردی»‏

تحلیل ما اکنون به حساس‌ترین ایستگاه خود می‌رسد‎: ‌‏«اثباتِ وجود از طریقِ نفیِ مطلق»‌‎. ‎وقتی دانشجوی امیرکبیر و شریف علیه آن ‏سه‌گانه (ملا، چپی، مجاهد) می‌شورد، در حقیقت در حال انجام یک «پاکسازیِ سپهرِ عمومی»‌‎ ‎است تا فضایی برای تنفسِ یک ‏هستیِ سیاسی جدید باز کند‎.‌‏ این «جایگزین مطلوب» که در بطن دانشگاه در حال نضج گرفتن است، برخلاف اسلاف خود، نه در ‏کتابخانه‌های مخفی چریکی، بلکه در «منطقِ ریاضی»‌‎ ‎و «واقع‌گراییِ زمینی»‌‎ ‎ریشه دارد‎.‎تجارب زیسته این نسل نشان می‌دهد که ‏آن‌ها به دنبال «بهشتِ موعود» (سوسیالیستی یا مذهبی) نیستند؛ آن‌ها به دنبال ‌‎«‎کشورِ نرمال»‌‎ ‎هستند‎.‎

ما در اینجا شاهد تکنوکراسیِ وطن‌خواه هستیم. دانشجوی فنی-مهندسی امروز، «توسعه» را نه یک واژه لوکس، بلکه تنها راه بقای ‏ملی می‌بیند. او می‌بیند که چگونه ایدئولوژی‌های مرگ‌ستا (بویژه چپ ارتدوکس با ستیز ابدی‌اش با سرمایه و تخصص)، ‏زیرساخت‌های تمدنی ایران را به فرسایش کشانده‌اند‎.‎
اینجاست که ناسیونالیسم مدرن (ایران‌شهریِ سکولار)صدای خود را می یابد. ‌‎ ‎جایگزین آن سه‌گانه، نوعی بازگشت به «ایران» به ‏مثابه یک واحدِ حقوقی و تاریخی است. این ناسیونالیسم، برخلاف ناسیونالیسم‌های قرن بیستمی، «دموکراتیک» و «غیرحذفی» است ‏و بر پایه «حاکمیت قانون»‌‎ ‎بنا شده است‎.‎
شعار این جریان ‌‎ ‎لیبرالیسم رادیکال است و آزادی به مثابه «حقِ زیستن». چپ ارتدوکس ایرانی همواره «آزادی‌های فردی» را به ‏مسلخ «عدالت صوری» می‌برد. اما دانشجوی امروز در شریف و امیرکبیر، به یک «لیبرالیسمِ برآمده از تجربه»‌‎ ‎رسیده است‎:‎

او می‌داند که بدون آزادیِ فردی، نه علم پیشرفت می‌کند و نه عدالت محقق می‌شود‎.‌‏ واژه «رادیکال» در اینجا به معنای «ریشه‌ای» ‏است؛ یعنی حقِ مالکیت بر بدن، حقِ انتخابِ سبک زندگی و حقِ برخورداری از یک اقتصاد رقابتی، برای او «اصولِ غیرقابل‌معامله» ‏هستند‎.‎

در تضاد و تعارض این جریان با جریان های سیاسی پیشین (ملا-چپی-مجاهد) شاهدتقابل دو «بدن»: بدنِ سیاسی در برابر بدنِ ‏بیولوژیک هستیم. در ایدئولوژی‌های قدیمی (ملا، چپی، مجاهد)، «بدنِ فرد» متعلق به «سازمان» یا «ایدئولوژی» بود؛ باید برای ‏آرمان فدا می‌شد‎.‌‏ در پارادایم جدیددانشجو بر «بدنِ خویش» مالکیت دارد. شعار «زن، زندگی، آزادی» دقیقاً نقطه مقابل ‌‏«مرگ‌پرستیِ» چپ ارتدوکس و سنت‌گرایی مذهبی است. این یک «سیاستِ زندگی‌محور‎ ‎است در برابر «سیاستِ مرگ‌محور و ‏نکروپولیتیکس پیشین‎.‎

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

درستایش دادگری و نکوهش جباریت و ستمگری

قربان عباسی

✍️چنین گویند خردمندان حقیقت‌بین که در طومارِ زمان، هیچ نامی سیاه‌تر از جباریت نگاشته نشده و هیچ فرجامی شوم‌تر از ‏ستمگری به ثبت نرسیده است. بدان که جبار، آن خودکامه‌ای است که از تختِ نِخوت بر خلق می‌نگرد و پندارد که مشیتِ ‏باری‌تعالی را در یدِ قدرتِ خویش دارد. ستمگری، آن مِه غلیظی است که چون بر سرزمینی سایه افکند، آفتابِ عدالت را پنهان ‏سازد و زبانِ فصیحِ آزادگان را به لُکنتِ هراس و بندِ سکوت گرفتار گرداند. جبار، مَثَلِ آن زمستانِ سخت است که هر جوانه‌یِ ‏پرسشی را در نطفه منجمد می‌کند و هر شاخه‌یِ سبزی را که سودایِ قد کشیدن داشته باشد، به تبرِ استبداد بر خاک می‌افکند‎.‎

و اما در تضادِ با این تیرگی، آزادمنشی و عدل‌گستری قرار دارد؛ آن صفتِ قدسی که جانِ جهان را گرم نگاه می‌دارد. ‏ستاینده‌یِ عدل آن است که قدرت را نه طعمه‌ای برایِ دریدن، که امانتی برایِ سپردن و مرهمی برایِ زخم‌هایِ خلق بیند. در سایه‌یِ ‏عدل، ضعیف‌ترینِ مردمان چنان سخن گوید که گویی در پسِ پشتش لشکری از حق ایستاده است، و قوی‌ترینِ گردن‌کشان چنان ‏فروتن گردد که گویی بنده است. ستایش بر آن‌که ترازویِ انصاف را بر صدر نشاند و بر جایگاهِ حکم، وجدان را قاضی گرداند‎.‎

حکایت کنند که جباری بر حکیمی درگذشت و گفت: «مرا پندی ده که از ملکِ من پایدارتر باشد.» حکیم گفت: «ای خواجه، ‏بدان که بیدادگری چون آتشی است که در انبارِ باروتِ خشمِ خلایق افکنی. تو پنداری که بر تخت نشسته‌ای، اما در حقیقت بر ‏دهانه‌یِ آتشفشانی مأوا گرفته‌ای که به بازدمی از آهِ مظلومان، خانمانت را خاکستر خواهد کرد. ملکِ با کفر بماند، اما با ستم ‏نماند.» جبار برآشفت و گفت: «تیغِ من تیزتر از پندِ توست.» حکیم پاسخ داد: «تیغِ تو بر تن می‌نشیند، اما آهِ ستم‌دیده بر ریشه‌یِ بخت ‏می‌خورد؛ و میانِ این دو، پیروزی با آن است که لشکری در غیب دارد.» چه، ستمگر پیش از آنکه دیگری را تباه کند، عمارتِ ‏انسانیتِ خویش را فرو ریخته است‎.‎

ای عزیز،

‏ جباریت تنها در تاج و تخت نیست؛ هر آن‌جا که کسی بخواهد اندیشه‌یِ خویش را به زور بر دیگری تحمیل کند و حریمِ حریّتِ ‏انسانی را بشکند، بذرِ ستم پاشیده است. در مقابل، آن‌که از حقِ منتقدِ خویش دفاع می‌کند و راه را بر تضاربِ آرا می‌گشاید، ‏ستایش‌گرِ حقیقتی است که برتر از هر سلطانی است. آزادگی، آن هوایِ لطیفی است که در آن ریه‌یِ اندیشه به فراخی دم می‌زند، ‏و ستم، آن خفقانی است که روح را به احتضار می‌کشاند‎.‎

تاریخ، گورستانِ جبّاران است؛ آنان که نامشان با بویِ خون و طعمِ خاکستر به یاد می‌آید. اما نامِ عادلان و آنان که در برابرِ بیداد قد ‏علم کردند، چون مشعلی در شب‌هایِ تارِ بشریت می‌درخشد. ستمگری، قدرتِ دروغینِ لحظه‌هاست و عدالت، قدرتِ جاویدانِ ‏تاریخ. آن‌که بر مظلومی سخت گیرد، در حقیقت راهِ زوالِ خویش را هموار کرده است؛ چرا که کائنات بر مدارِ توازن استوار است ‏و هر کنشی را واکنشی است که گریزی از آن نیست‎.‎

پس یا چنان زی که پناهِ بی‌پناهان باشی و از قدرتِ خویش، سپری برایِ حق بسازی، یا بپذیر که با خویِ جباری، نامت در شمارِ ‏ستم‌کارانی ثبت خواهد شد که جهان برایِ سقوطشان لحظه‌شماری می‌کند. که گفته‌اند: «الملکُ یَبقی مَعَ الکفرِ و لا یَبقی مَعَ الظُّلمِ» ‌‏(حکومت با کفر باقی می‌ماند اما با ظلم نه). برخیز و زنجیرِ ستم از دست و پایِ اندیشه بگسل، که شکوهِ واقعی نه در فرمان راندن بر ‏ابدان، که در تسخیرِ دل‌ها به واسطه‌یِ عدل و مروت است‎.‎

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

در نکوهش فرومایگی

قربان عباسی

به یادبسپار که در اقلیمِ وجود، هیچ خفتی سهمگین‌تر از میانمایگی نیست و هیچ سقوطی دردناک‌تر از فرومایگی‎. ‎بدان که جانِ ‏آدمی برایِ اوج گرفتن در بی‌کرانگیِ معنا خلق شده است، اما میانمایگی، آن قفسِ زرین و آن بندِ نامرئی است که بال‌هایِ بلندِ ‏همت را کوتاه گرداند و آدمی را به لقمه‌ای نان و جامی از آسایشِ حقیر، قانع سازد‎. ‎میانمایه، مَثَلِ آن رودِ ایستاده‌ای است که از ‏بیمِ تلاطمِ دریا، به مرداب شدن تن در داده و بر گندابِ عادتِ خویش، نامِ «اعتدال» نهاده است‎.‎

و اما فرومایگی، آن حضیضِ جان است که در آن، آدمی شرفِ خویش را به ثمنِ بخسِ (بهای اندک) قدرت یا سودی آنی ‏بفروشد‎. ‎فرومایه، آن است که نردبانِ ترقیِ خویش را از استخوانِ مظلومان سازد و شکوهِ خود را در ذلتِ دیگران جوید‎. ‎فرومایگی، آفتِ تمدن است؛ چرا که فرومایگان چون به منصب رسند، هنرمندان را برانند و دلقکان را بر صدر نشانند، و هر آیینه‌یِ ‏صافی را که تصویرِ کژیِ ایشان نماید، بشکنند‎. ‎میانمایگی، مرگِ تدریجیِ نبوغ است و فرومایگی، قتلِ عمدِ انسانیت‎.‎

حکایت کنند که بازِ سپیدی بر شاخسارِ کوهی بلند مأوا داشت و چشم بر خورشید می‌دوخت‎. ‎روزی کلاغی فرومایه نزد او آمد و ‏گفت‎: «‎ای ابله‎! ‎چرا در این بلندی، تن به باد و سرما سپرده‌ای؟ بیا به مزبله‌یِ شهر که در آن هر روز فضولاتِ رنگین است و ‏لاشه‌هایِ لذیذ‎. ‎آن‌جا نه بیمِ صیاد است و نه رنجِ پرواز‎. ‎باز پاسخ داد‎: ‌‏«ای میانمایه که چشم بر زمین دوخته‌ای‎! ‎لذتِ تو در سیریِ ‏شکم است و لذتِ من در لرزشِ بال‌ها میانِ طوفان‎. ‎من اگر یک روز در اوج بمیرم، خوش‌تر که صد سال در لجن‌زارِ تو به سلامت ‏بمانم‎. ‎فرومایگیِ تو، تو را در پستی نگاه می‌دارد، اما همتِ من، زمین را زیرِ پایم حقیر می‌کند‎.» ‎چه، میانمایگی زنجیری است که ‏آدمی بر پایِ رویاهایِ خویش می‌بندد‎.‌‏»‏

ای عزیز،

میانمایگی آن است که به وضعِ موجود معتاد شوی و از ترسِ دگرگونی، تن به حقارتِ تکرار دهی‎. ‎مثل فرومایه مثل آن مردکی است که چهل سال تمام برای رسیدن به مزبله مجلس نفس فرسود و جان کاست.آن‌که در برابرِ بیداد ‏سکوت می‌کند تا «سلامتِ» خویش حفظ کند، میانمایه‌ای است که راه را برایِ فرومایگان هموار می‌کند‎. ‎فرومایگی یعنی بندگیِ ‏شکم و شهوت، و میانمایگی یعنی رضایت به معمولی بودن در جهانی که تشنه‌یِ قهرمانی است‎. ‎تمدنی که در آن میانمایگان بر ‏صدر نشینند و فرومایگان بر مسندِ حکم، محکوم به فناست؛ چرا که در آن، حقیقت فدایِ مصلحت می‌شود و فضیلت، بازیچه‌یِ ‏منفعت‎.‎

بدان که تاریخ، نامِ میانمایگان را به تندی به دستِ فراموشی می‌سپارد، اما داغِ ننگِ فرومایگان را بر پیشانیِ خویش نگاه می‌دارد‎. ‎فرومایگی، دشمنِ هر آن چیزی است که بویِ تعالی و عصیانِ مقدس می‌دهد‎. ‎آن‌که میانمایه است، نه چنان سرد است که یخ ببندد ‏و نه چنان گرم که بجوشد؛ او ولرم است و کائنات، ولرم را از دهانِ خویش به بیرون تف می‌کند‎.‎

پس یا چنان زی که هر لحظه‌ات تلاشی برایِ فرار از پیله‌یِ معمولی بودن باشد و جانت در حسرتِ قله‌ها بگدازد، یا بپذیر که با ‏میانمایگی، تنها عددی در آمارِ گذشتگان خواهی بود‎. ‎که گفته‌اند‎: ‌‏«هِمَمُ الرِّجالِ تَقلَعُ الجِبالَ» (همتِ مردان، کوه‌ها را از جا ‏برمی‌کند)‌‎. ‎برخیز و از لجن‌زارِ فرومایگی و رخوتِ میانمایگی بگریز، که شکوهِ تو در بی‌کرانگی است، نه در امنیتِ حقیرِ یک ‏زندگیِ بی‌اثر‎.‎

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

کالبدشکافیِ وقاحت: تحلیل آدرنویی از تطهیرِ جنایت توسط چپ نمایان

قربان عباسی

‏«فرخ نگهدار درگفتگو با شبکه بی بی سی : جمهوری اسلامی معترضان را نکشته است بسیاری از اینها زیر پای همدیگر مانده و ‏کشته شده اند‎.‌‏»‏

✍️این اظهارنظر از سوی فرخ نگهدار، مصداق بارز «وقاحت استراتژیک»و نمونه‌ای اعلا از پدیده‌ای است که آدرنو آن را ‌‏«عقلانیتِ ابزاری در خدمتِ بربریت»‌‎ ‎می‌نامید. وقتی کسی با سابقه‌ی چپ‌گرایی، در برابر دوربین رسانه‌ای جهانی، حقیقتِ ‏عریانِ کشته‌شدن معترضان (با شلیک مستقیم) را به «زیر دست و پا ماندن» تقلیل می‌دهد، در واقع در حال اجرای یک «عملیاتِ ‏شستشوی صحنه‌ی جرم»در ساحت زبان است‎.‎

آدرنو در کتاب دیالکتیک روشنگری توضیح می‌دهد که چگونه «عقل» وقتی از اخلاق تهی شود، تبدیل به ابزاری برای توجیهِ ‏قدرت می‌شود. اظهارات فرخ نگهدار را می‌توان در چهار لایه تحلیل کرد‎:‎

تکنیکِ «بی‌اعتبار‌سازیِ رنج»‌‎ (De-realization of Suffering)‎

آدرنو معتقد بود
فاشیسم با «حذفِ فیزیکی» شروع نمی‌شود، بلکه با «حذفِ معنای رنج دیگری» آغاز می‌شود.
وقتی نگهدار ‏می‌گوید معترضان «زیر پای هم مانده‌اند»، او در حال سلبِ فاعلیتِ نظامِ سرکوب و تبدیلِ یک «جنایتِ سازمان‌یافته» به یک ‌‏«حادثه‌ی ناگوارِ جمعی» است‎. ‎در این منطق، گلوله ناپدید می‌شود و جای آن را «بی‌نظمیِ توده‌ها» می‌گیرد. این یعنی متهم کردنِ ‏قربانی به قتلِ خویشتن. آدرنو این نوع برخورد را «اوجِ قساوتِ تئوریک» می‌دانست؛ چرا که در آن، حتی حقِ قربانی برای «مقتول ‏بودن» نیز غصب می‌شود‎.‎

چپِ پوزیتویست و «فتیشیسمِ واقعیتِ دروغین»‏

آدرنو به شدت به «پوزیتویسم» (واقع‌گراییِ خام) می‌تاخت. فرخ نگهدار در اینجا نقش یک پوزیتویستِ دروغین را بازی می‌کند؛ ‏کسی که می‌خواهد با ژستِ «تحلیلِ عینی»، حقیقتِ هولناک را پشتِ کلماتِ خنثی پنهان کند‎. ‎این طیف که آدرنو آن‌ها را ‌‏«بوروکرات‌های فکری»‌‎ ‎می‌نامید، چنان در پیچ‌ و خم‌های لابی‌گری و مصلحت‌سنجی غرق شده‌اند که «حقیقت» برایشان به ‏یک «مذاکره» تبدیل شده است. برای آن‌ها، حقیقت چیزی نیست که در خیابان اتفاق می‌افتد، بلکه چیزی است که در اتاق‌های ‏دربسته و برای بقای ساختار قدرت، «تولید» می‌شود‎.‎

صنعتِ فرهنگ و رسانه‌ی «بی‌طرف‌نما»‏

حضور نگهدار در بی‌بی‌سی برای بیان این ادعا، بخشی از همان «صنعت فرهنگ‌‏»‌‎ ‎است. رسانه با دعوت از چنین چهره‌هایی، ‌‏«پلورالیسمِ دروغین» (تعدد آرای کاذب) ایجاد می‌کند‎. ‎آدرنو می‌گفت
رسانه با پخشِ «چرندیاتِ سازمان‌یافته»، ذهن مخاطب را ‏خسته می‌کند تا در نهایت حقیقت را امری «نسبی» بپندارد. وقتی در یک رسانه، حقیقتِ شلیک به مغزِ یک جوان، در کنارِ ادعای ‌‏«زیر دست و پا ماندن» قرار می‌گیرد، هدف آگاه کردن نیست؛ بلکه «تولیدِ گیجی» و «آشفتگی فکری»‌‎ ‎است تا جنایت در ‏ابهام باقی بماند‎.‎

سندرومِ «استیصالِ ایدئولوژیک» و بقای فیزیکی

از منظر روان‌شناسیِ اجتماعیِ فرانکفورتی‌ها، این طیف از «چپ‌های پیر»، دچار نوعی «همانندسازی با متجاوز»‌‎ ‎شده‌اند. آن‌ها ‏که دهه‌هاست از بدنه‌ی جامعه کنده شده‌اند و در خلاءِ قدرتِ لندن یا برلین زندگی می‌کنند، بقای سیاسی خود را در بقای ساختارِ ‏موجود (به هر قیمتی) می‌بینند‎. ‎ادعای نگهدار، نه یک خطای دید، بلکه یک «سپرِ دفاعی»است تا ثابت کند پروژه‌ی سیاسیِ او ‌‏(اصلاح‌طلبیِ نیابتی) هنوز شکست نخورده است.
او حاضر است واقعیتِ خون‌آلودِ خیابان را انکار کند تا «تئوریِ پوسیده‌ی» ‏خودش زیر سوال نرود‎.‎ترس او این است که فردای آزادی میهن کارکرد او دقیقاً چه خواهد بود؟ انسانی مستاصل و مچاله شده که ‏اعتبار و شرفش را به هیچ باخته است منم بودم می ترسیدم.‏

باید مراقب بربریت در لباسِ تحلیل باشیم.‏

آدرنو می‌گفت: «نوشتنِ شعر بعد از آشویتس بربریت است.» امروز می‌توان گفت:«تئوریزه کردنِ جنایت در لباسِ تحلیلِ ‏سیاسی، بربریتِ مضاعف است‎.‌‏»‏
فرخ نگهدار و علی علیزاده و بی ژن عبدالکریمی فقط نمونه هایی از این بازنمایی وقاحت هستند‎:‎
یکی (علیزاده) با جنونِ استالینی، حکم به کشتارِ بیشتر می‌دهد‎.‎
دومی (نگهدار) با وقاحتِ لیبرال-دیپلماتیک، آثارِ خون را از پیاده‌روها پاک می‌کند‎.‎
و سومی(بی ژن عبدالکریمی) با بلاهت ایدئولوژیک خود در حال بازتولید فوبیای تغییر به قیمت حفظ بدترین نوع بربریت است.‏
هر سه در یک نقطه مشترک‌اند‎: ‌‏«تحقیرِ سوژه‌ی انسانی».‌‎ ‎آن‌ها انسانِ ایرانی را نه یک موجودِ صاحب‌حق، بلکه ابزاری برای ‏بازی‌های کلانِ قدرت می‌بینند.

چپِ راستینِ آدرنویی، امروز دقیقاً در نقطه‌ی مقابل این‌ها ایستاده است؛ در کنارِ حقیقتی که «زیر ‏دست و پا» نمانده، بلکه با «گلوله» هدف قرار گرفته است‎.‎

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

از چپ تا چپ! کدام چپ امروز فحش می خورد؟

قربان عباسی

برای درک آنچه «چپِ راستین» در افق اندیشه‌ی تئودور آدرنو معنا می‌دهد، باید ابتدا تمام تصورات قالبی از «چپِ پروژکتوری»، ‌‏«چپِ استالینی» و «چپِ معامله‌گر» را به مسلخ نقد برد. آدرنو، به عنوان دیده‌بانِ تیزبین مکتب فرانکفورت، چپ بودن را نه در ‏پیوستن به گله‌های حزبی یا تقدیسِ خشونتِ عریان، بلکه در «دیالکتیک منفی»‌‎» ‎و ایستادگیِ آشتی‌ناپذیر در برابر هرگونه ‌‏«توتالیته» (تمامیت‌خواهی) می‌دید‎.‎

‏۱‌‎. ‎چپِ راستین: امتناع از «هضم شدن» در کلّیت

از منظر آدرنو، بزرگترین جنایت علیه رهایی، تسلیم شدن در برابر این ایده است که «کل، حقیقت است». او در مقابل هگل ایستاد و ‏اعلام کرد«کل، ناعادلانه است»‌‎. ‎چپِ راستین از نگاه آدرنو، جریانی نیست که بخواهد یک «نظمِ نوینِ آهنین» را جایگزین نظم ‏قبلی کند. چپی که به نامِ توده، حکم به حذفِ فردیت و سرکوبِ دگراندیش می‌دهد، در واقع نسخه‌ی دیگری از فاشیسم است که ‏نقابِ سرخ به صورت زده. آدرنو بر این باور بود که هرگاه «فکر» با «قدرتِ سرکوبگر» هم‌بستر شود، تفکر می‌میرد و جای خود را به ‌‏«تبلیغات‎» (Propaganda) ‎می‌دهد‎.‎

‏۲‌‎. ‎نقدِ صنعتِ فرهنگ و چپِ سلبریتی

آدرنو در کتاب دیالکتیک روشنگری تبیین می‌کند که چگونه سیستم‌های سلطه، حتی اعتراض را هم به کالا تبدیل می‌کنند. چپِ ‏راستین کسی نیست که در استودیوهای لندن یا پاریس، در قامت یک سلبریتیِ سیاسی، خونِ مردم را به «ارزِ دیجیتالِ شهرت» تبدیل ‏کند‎. ‎این «چپ‌های صادراتی» خود بخشی از «صنعت فرهنگ»‌‎ ‎هستند؛ آن‌ها سرگرمی‌سازانی در هیبتِ تحلیل‌گر سیاسی‌اند که از ‏رنج مردم، محتوای رسانه‌ای تولید می‌کنند. آدرنو به شدت علیه این «کاذب بودن»‌‎ (Falsehood) ‎هشدار می‌داد. برای او، تفکرِ ‏رهایی‌بخش باید گزنده، دشوار و آشتی‌ناپذیر باشد، نه کالایی خوش‌هضم برای تریبون‌های قدرت‎.‎

‏۳‌‎. ‎دیالکتیک منفی: نه گفتن به «جلاد»‏

چپِ آدرنویی، «چپِ نفی» است. او معتقد بود وظیفه‌ی روشنفکر، ترسیمِ اتوپیاهای خونین نیست، بلکه«‌‎«‎نه» گفتن به وضعیتِ ‏موجود است. آدرنو در کتاب اخلاق صغیر ‌‎(Minima Moralia) ‎می‌نویسد: «زندگیِ درست در میانِ زندگیِ نادرست ممکن ‏نیست.»‌‎ ‎کسی که ادعای چپ بودن دارد اما کشتار مردم را به بهانه‌ی حفظِ «نظم» یا «امنیتِ ملی» و به بهانه ضد امپریالیست بودن ‏رژیم تئوریزه می‌کند، دچار یک انحطاطِ منطقی شده است. در منطق آدرنو، هیچ «ایده‌ی کلی» (مانند دولت، ملت یا حزب) ‏ارزش آن را ندارد که رنجِ یک «سوژه‌ی زنده» را توجیه کند. تئوریزه کردنِ خشونتِ ۲۰ برابری، دقیقاً همان نقطه‌ای است که عقل ‏به جنون تبدیل می‌شود؛ این همان «بربریت»‌‎ ‎است که پس از آشویتس، آدرنو تمام عمر علیه آن نوشت‎.‎

‏۴‌‎. ‎مقاومتِ استتیک و سوبژکتیویته

برای آدرنو، رهایی در بازپس‌گیریِ «فردیتِ سرکوب‌شده» است. چپِ راستین مدافعِ حقِ «متفاوت بودن» است، نه ذوب شدن در ‏اراده‌ی پیشوا یا دولت. او می‌گفت: «هدفِ جامعه‌ی آزاد، تبدیلِ انسان‌ها به یک توده متحد نیست، بلکه فراهم کردنِ امکانی است ‏که در آن هر کس بتواند بدونِ ترس، متفاوت باشد‎.‌‏»‌‎ ‎بنابراین، تفکری که حکم به همسان‌سازی و سرکوبِ جنبش‌های مردمی ‏می‌دهد، در واقع در خدمتِ «منطقِ هویت‌بخشِ» سرمایه‌داری و فاشیسم است. این طیف که خود را چپ می‌نامند اما عاشقِ قدرتِ ‏متمرکز و پوتین‌های نظامی هستند، در واقع«چپ‌های ارتجاعی»‌‎ ‎هستند که بویی از رهایی نبرده‌اند‎.‎

‏۵‌‎. ‎اخلاقِ پس از آشویتس

آدرنو حکمِ قطعی داد: «تمام فرهنگ پس از آشویتس، از جمله نقدِ فوری آن، زباله است.» منظور او این بود که اگر اندیشه‌ای ‏نتواند مانعِ تکرارِ فاجعه شود، بی‌ارزش است‎. ‎کسی که امروز از کشتار دفاع می‌کند، کشته شدن مردم را به زیر پای همدیگر ماندن ‏تقلیل می دهد. چپی که هنوز شرمگین نیست که چرا روزگاری خلخالی جلاد را کاندیدای خود معرفی کرد. چپی که پشت خمینی ‏به نماز ایستاد.چپی که به دولت بازرگان فحش می داد چرا ترحم انقلابی ازخود نشان می دهد ولی بعد چهل سال هنوز خود را نقد ‏نکرده و عذرخواهی نکرده است. چپی که چهل سال درکنار حکومت شعار ضد غرب داد و غرب ستیزی و مدرنیته ستیزی را به ‏گفتمان دانشگاهی تبدیل کرد و شعار مرگ بر غرب را در دامن حکومت گذاشت بی انکه ذره ای به پیامدهای اندیشه اش برای ‏رنجورسازی مردمش فکر کند البته که عقب افتاده است و لایق فحاشی نسل عصیانگر.. چپِ راستین، در مقابل، بر «رنجِ سوژه»‌‎ ‎تاکید می‌کند. نقدِ آدرنویی، صدایی است که در میانِ هیاهوی تانک‌ها و تریبون‌ها، از «حقِ حیات» و «کرامتِ پایمال‌شده» دفاع ‏می‌کند‎.‎

برای من که بیش از 15 جلد کتاب از بهترین متفکران چپ ترجمه نموده ام چپ به مثابه‌ی «وجدانِ ‏معذب»جامعه انسانی و انسانیت است.‏

سرای نسک

۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۰۳:۳۶

چپِ راستین از منظر من، نه یک سازمان سیاسی برای کسب قدرت، بلکه یک «موقعیتِ اخلاقی و اپیستمولوژیک»‌‎ ‎است. ‏این چپ‎:‌‏ با هیچ جلادی دست نمی‌دهد‎.‌‏ رنجِ بشری را با هیچ مصلحتی سودا نمی‌کند‎.‌‏ در برابرِ وسوسه‌ی «توجیهِ جنایت به نامِ تاریخ» ‏می‌ایستد‎.‎
آنچه امروز به نام چپِ در برخی رسانه‌ها شاهدیم، در واقع «کاریکاتورِ استالینیِ» تفکر است؛ تفکری که به قول آدرنو، به «ابزارِ ‏سلطه» تبدیل شده است. چپِ واقعی، امروز در خیابان است و رنج می‌کشد، نه در لندن که برای آن رنج، حکمِ افزایشِ غلظتِ خون ‏صادر کند‎.‎چپی که هنوز لچک از سر زن سازمانش برنداشته است و مریم قجرش لچک بر سر ندای زن و زندگی آزادی می دهد ‏برای نسل جوان منافقی بیش نیست. البته که یک ایران آزاد جای منافق نخواهد بود.جای آن اندیشه ای که استثمار کشورش به ‏دست چین و روسیه را توجیه می کند اما آزادی تجارت و رابطه با غرب و امریکا را تسلیم شدن دربرابر امپریالیسم بداند.‏-قربان عباسی

557

Showing 10 of 10 posts

No more posts

رتبه‌بندی

ورود لازم است

نظرات کاربران (0)

هنوز هیچ نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که نظر خود را به اشتراک می‌گذارید!

کانال‌های تلگرام مرتبط

Loading recommended channels...

سرای نسک

سرای نسک

رتبه‌بندی

رشد مشترکان (3 روز گذشته)

آخرین پست‌ها

رتبه‌بندی

نظرات کاربران (0)

کانال‌های تلگرام مرتبط

Design Stuff

◥ ツعالم الابداعツ ◤

ملفات مفتوحة PSD

ديزآين ستوديو - DZN STD

پخش عمده نوشت افزار فانتزی و دکوری بازرگانی آیما

አንደኛ - Andegna Wood & Metal Works

كروشية الإبداع

دژم؛

کانال‌های تلگرام مرتبط

Design Stuff

◥ ツعالم الابداعツ ◤

ملفات مفتوحة PSD

ديزآين ستوديو - DZN STD

پخش عمده نوشت افزار فانتزی و دکوری بازرگانی آیما

አንደኛ - Andegna Wood & Metal Works

كروشية الإبداع

دژم؛

نظرات کاربران (0)

آخرین پست‌ها