📌1 yosh atrofida
⚫ Bola hali ko‘p tovushlarni bilmaydi, lekin ongli ravishda “m”, “b”, “p”, “d”, “t” kabi oson lab-tish tovushlari chiqara boshlaydi.
⚫ “ma-ma”, “ba-ba”, “pa-pa” kabi oddiy bo‘g‘inlarni takrorlaydi.
⚫ Ba’zan a, o, i, e, u unli tovushlarni ravon aytadi.
📌1,5–2 yosh
⚫ So‘zlashuv tez rivojlanadi.
⚫ Lab tovushlari: m, b, p
⚫ Tish-lab tovushlari: f, v (hali to‘liq emas, lekin eshitiladi)
⚫ Til oldi: t, d, n
⚫So‘zlari ko‘payib boradi, lekin talaffuz hali “bolacha” uslubida bo‘ladi (masalan, “suv” o‘rniga “tuv”).
📌2–3 yosh
⚫ Unli tovushlar deyarli to‘liq shakllanadi: a, o, u, i, e.
⚫Til oldi va yon tovushlar chiqadi: s, z, ts, l.
⚫Hali qiyin tovushlar (sh, ch, r) yaxshi chiqmasligi mumkin.
⚫Gap tuzishda aktiv rivojlanadi.
📌3–4 yosh
⚫ Shovqinli tovushlar shakllanadi: sh, zh, ch, j.
⚫ “S–Sh” farqi endi paydo bo‘la boshlaydi.
⚫ “R” tovushi odatda chiqmagan bo‘ladi yoki noto‘g‘ri aytiladi (masalan, “r” o‘rniga “l” yoki “y”).
⚫So‘z boyligi juda kengayadi.
📌4–5 yosh
⚫ Ko‘pchilik tovushlar to‘liq chiqadi: m, b, p, t, d, n, s, z, l, sh, ch, j, f, v, k, g, x, q.
⚫“R” tovushi endi chiqishi kerak, lekin ko‘p bolalarda hali ham qiyin bo‘lib qoladi.
⚫Gaplarni grammatik to‘g‘riroq tuza boshlaydi.
📌5–6 yosh
⚫ Barcha tovushlar normada to‘liq shakllanadi.
⚫ “R” tovushi 5 yosh oxiri – 6 yosh boshiga kelib to‘liq chiqishi shart.
⚫ Bola so‘zlarni aniq, tushunarli aytadi, tovushlar aralashib ketmaydi.
⚫ Maktabga tayyorlik davrida nutq deyarli to‘liq bo‘ladi.
