Аныгы саха суруйааччыта туох санаалааҕый: Ааҕааччыны батыһабыт дуу, иитэбит дуу?
"Айар" тойоно Август Васильев киирии тылыгар аҕыйах да буоллар, сөхтөрөр сыыппаралары аҕалла. Холобур, нууччалыы кинигэ ахсаана 10 сыл иһигэр 12% кэриҥэ түспүт буоллаҕына, сахалыы кинигэ ахсаана 400-500 бырыһыан түспүт! Национальнай диир кинигэ кыһалара Арассыыйаҕа 4 эрэ буолан хаалбыттар. Соторутааҕыта Чэчиэн кыһата сабыллыбыт, Чувааш кыһата атын тэрилтэҕэ холбоммут...
Ааҕааччыны элбэтии аныгы үйэҕэ сатаммата буолуо диир.
Урут биир кинигэ тирааһын ахсаана 7000-8000 эксэмпилээр буолар этэ, билигин 300-500 эрэ буолла диир.
Ону да түһүү түгэҕин була илик, бу сыл бастакы кыбартаала көрдөрүнэн, салҕанан бара турар үһү. Биһигини бүдьүөт тэрилтэтэ дии саныыллар, оннук буолбатах, бырабыыталыстыбаттан кырачаан субсидия эрэ кэлэр буолла, холобур былырыын 12 эрэ кинигэни таһаарыыга ылбыппыт диэтэ. Арендаҕа, угуйукка туох да үп да, чэпчэтии да көрүллүбэт, барытын бэйэбит толору төлүүбүт диир. Онон, кыһалҕаттан, таҥас эҥин оҥорон атыылыыр буоллубут диэтэ.
Норуот бэйиэтэ, суруйааччы сойууһун бэрэссэдээтэлэ Наталья Харлампьева:
Орто баайыы ааҕааччы баҕатын батыһыы баар. Үөскэ баар кинигэ маҕаһыыннарын көрдөххө справочнай, эзотерика элбэхтик атыыланар. Баҕар уус-уран Прилепин атыыланар диэххит, ол эрээри кини бэлиитикэҕэ ангажированнай, тугу суруйан таһаарара биллэр курдук (онон ахсааҥҥа ылыа суохха сөп)...
Толкуйдуур ааҕааччы аҕыйах, оннук ааҕааччыны бэйэбит иитэн таһаардыбыт. Туох эрэ улахан тиэмэлэргэ суруйаргыт буоллар диэн кэллиэгэлэригэр туһаайан эттэ. Ыараханы, куһаҕаны киэргэппэккэ, олох үтүөтүн таһаарар айымньылары... Ама аныгы киһини долгутар тиэмэ суох үһү дуо?
Син тахсыбыттара дии, бобуу-хаайыы кэмигэр (сэбиэскэй кэми этэр), үчүгэй сахалыы айымньылар – "Сааскы кэм", "Көмүстээх үрүйэ". Баҕар суруйааччылар туһата суоҕу (дьон аахпатын) суруйбаппыт диэхтэрэ, ол гынан баран ааҕааччыбыт хайдах киһи буоларын туһугар үлэлиэхтээхпит.
Мин норуоппун хайдах үрдэтэр кыахтаахпыный, куһаҕаны кыайар суолу хайдах көрдөрөбүнүй диэнинэн салайтарыахха. Үтүө үрдэ суох дииллэр.
Суруйааччы Огдо:
"Өлбөтөҕө дуо?" диэн кинигэм таҕыста – хаайыыттан тахсыбыт кыыс киһи буолбутун туһунан. Дьон миэхэ этэллэр: ааҕааччы бу кинигэм аатын абааһы көрөн ылбат үһү. Оҕоҕо аналлаах айымньы суох диэтилэр. Дьиҥэр баар ээ. Холобур, Саха гимназиятын (урукку Саха-ньиэмэс) үһүс кылааһын оҕолоро мин олоҥхобун туруордулар. Толору. Оҕо туруорарыгар аналлаах буолбатах эрээри...
Суруналыыс, кинигэ таһаарааччы, кэлин бэйиэт, арамаан ааптара буолбут суруйааччы Борис Павлов: "Бичиктэр" 70-ча киһини хамнастаан, үлэнэн хааччыйан олороллор. Бу сүдү дьыала. Оннооҕор мин 20-чэ сыл устата 7 киһини хамнастаан кэлбиппинэн киэн туттабын. Аныгы айымньылар тыллара-өстөрө быста мөлтөөтө диэн көрөбүн.
"Чолбон" сурунаал суруналыыһа, кэпсээнньит суруйааччы Данил Макеев: 15 сыл тухары сурунаалга киирбит айымньылары көннөрөн кэллим. Таһым түһэн иһэр диэн бэлиэтии көрөбүн. Борис эппитин курдук кэллим-бардым эрэ таһымынан суруйар буоллулар.
Икки эдэр тылбаасчыттаахпыт. Онон нүөмэр аайы тылбаас таһаарабыт. Ону көннөрөртөн соло булбаппын. Онон, сакааһынан суруйбатым буолуо, соло суох. Кэлин кинигэ да сатаан аахпат буоллум, ааҕаары гынным да, өйбөр тута көннөрөн, эрэдээксийэлээн киирэн барабын...
Биир уруккута тустуук, Куоркун иитиллээччитэбин диэбит, кэлин суруйар буолбут киһи "саха киһитэ билигин булт, тустуу эрэ туһунан сэргиир уонна устуоруйаҕа сыһыаннаах айымньылары эрэ ааҕар" диэн быһа бааччы эттэ. Ити хайысхалартан бэйэтэ иккитигэр үлэлиир эбит, ол эрээри, тустуу туһунан суруйбаппын, атастарым кырбыахтара диэн сэрэнэбин диэтэ.
Маны таһынан тылы туруулаһар Вилюяна Никитина, Юлия Андросова, Сандаара Кулаковскайа, литэрэтиирэни ырытааччы учуонай, "Ааҕар Саха сирэ" хамсааһын түһэ Саргылаана Ноева тыл эттилэр.
"Айардарга" ааптардары мунньан чэй иһэрдэ-иһэрдэ аһаҕас кэпсэтии таһаарбыттарыгар махтаныахха. Суруйааччылар санааларын истэр улахан туһалааҕа биллэр. Ааҕааччы буоллаҕына солкуобайынан, бэйэтин болҕомтотунан куоластыа турдаҕа...